Logopedia - Polski Serwis Naukowy

Logopedia – nauka o kształtowaniu właściwej mowy w okresie jej rozwoju i jej doskonaleniu w późniejszym okresie (logopedia ogólna), a także o usuwaniu różnego rodzaju wad i zaburzeń mowy (logopedia specjalna).

Opis dyscypliny

Obecnie obowiązujące definicje logopedii mówią, że jest ona „nauką o kształtowaniu prawidłowej mowy, usuwaniu wad wymowy oraz nauczaniu mowy w przypadku jej braku lub utraty”. Obejmuje też oddziaływanie na psychikę w celu wytworzenia właściwego stosunku do wady mowy i zapobiegania ujemnemu jej wpływowi na kontakty interpersonalne oraz kształtowanie osobowości. Według Genowefy Demelowej logopedia zajmuje się etiologią i patogenezą zaburzeń mowy, ich rozpoznawaniem, zapobieganiem oraz usuwaniem. Interesuje się wychowaniem pod względem mowy, czuwaniem nad jej rozwojem i doskonaleniem oraz ewentualną poprawą, gdy odchyla się ona od normy.

Fizjologia (gr. φυσιολογία, od φύσις - natura + λόγος - nauka) – nauka o czynnościach życiowych organizmów. Bada ona prawa rządzące pracą narządów, komórek, tkanek

Psychologia (od gr. ψυχή Psyche = dusza, i λόγος logos = słowo, myśl, rozumowanie) – nauka empiryczna, zajmująca się badaniem mechanizmów i praw rządzących zjawiskami psychicznymi oraz zachowaniami człowieka. Psychologia bada również wpływ zjawisk psychicznych na interakcje międzyludzkie oraz interakcję z otoczeniem. W zasadzie psychologia dotyczy ludzi, ale mówi się o psychologii zwierząt (czyli zoopsychologii), chociaż zachowaniem się zwierząt zajmuje się także dziedzina biologii – etologia.

Do zadań logopedii, według Ireny Styczek należą:

kształtowanie prawidłowej mowy w przedszkolu i w szkole, czyli dbanie o jej prawidłowy i jak najlepszy rozwój pod względem fonetycznym, gramatycznym i leksykalnym,

doskonalenie mowy już ukształtowanej,

usuwanie wad mowy,

nauczanie mowy (mówienia i rozumienia) w wypadku jej braku lub utraty,

usuwanie zaburzeń głosu,

usuwanie trudności w czytaniu i pisaniu.

Wśród autorów nie ma zgodności co do przedmiotu i zakresu badań logopedii, stąd aktualnie funkcjonują trzy koncepcje określające obszar tej nauki:

Słownictwo - zasób, bogactwo słów jakim posługuje się dana osoba, autor dzieła literackiego, grupa społeczna, naród - w tym wypadku mówimy o słownictwie danego języka, grupa etnograficzna - w tym wypadku mówimy o słownictwie danej gwary bądź dialektu. SŁOWNICTWO: neologizm, zapożyczenia, eufenizm, archaizm, naukowe, gwarowe, ogólno narodowe

Neurologia - dziedzina medycyny zajmująca się schorzeniami obwodowego układu nerwowego i ośrodkowego układu nerwowego. Neurologia i psychiatria są dziedzinami pokrewnymi, a niektóre choroby są domeną zarówno neurologa jak i psychiatry. Neurologia zajmuje się głównie schorzeniami, których podłożem jest proces uszkadzający układ nerwowy, a psychiatria z kolei zajmuje się głównie chorobami, których podłożem jest biochemiczne zaburzenie funkcjonowania mózgu jako całości.

koncepcja medyczna, za którą opowiada się m.in. Stanisław Grabias, organizująca zakres przedmiotu badań logopedii do zaburzeń, profilaktyki i korekcji mowy,
koncepcja pedagogiczna, rozszerzająca zakres przedmiotu badań logopedii o problemy kształtowania mowy u dzieci z upośledzonym słuchem i porozumiewania się głuchoniewidomych,
koncepcja holistyczna, której zwolennikami są Leon Kaczmarek i Irena Styczek, traktuje logopedię jako samodzielną naukę zajmującą się wszystkimi aspektami mowy: embriologicznym, patologicznym, społecznym i artystycznym, integruje wyniki badań dyscyplin zajmujących się mową.

Można zatem wymienić następujące przedmioty badań logopedii:

Psychika (gr. ψυχή, psyche - dusza), termin odnoszący się do całokształtu procesów oraz dyspozycji niematerialnych, psychicznych człowieka. Indywidualna realizacja psychiki nazywana jest osobowością [potrzebne źródło].

Anatomia (z gr. anatome, od ana-temnein → rozcinać) – dział biologii, nauka zajmująca się badaniem makroskopowej budowy i kształtu ciała żywych organizmów. Termin pochodzi od greckiego słowa anatemein - rozcinać, rozczłonkowywać - gdyż na tym właśnie polegała najstarsza metoda badania.

prawidłowy proces nabywania kompetencji i rozwoju sprawności językowej oraz komunikacyjnej,

zapobieganie nieprawidłowym zachowaniom językowym,

pochodzenie i przyczyny powstających odstępstw od normy w rozwoju mowy,

mechanizm powstawania tych odstępstw,

ich związek z innymi zaburzeniami rozwojowymi,

ich wpływ na psychikę i funkcjonowanie społeczne, korekta wad wymowy,

reedukacja zaburzeń mowy, w przypadku utraty nabytych już umiejętności porozumiewania się,

terapia zakłóceń i zaburzeń rozwoju mowy oraz zaburzeń mowy,

oddziaływanie na psychikę pacjenta w celu umożliwienia mu prawidłowego funkcjonowania społecznego,

zapobieganie wtórnym skutkom zaburzeń mowy.

W logopedii wyróżnia się następujące specjalności:

Foniatria – dział nauk medycznych w ramach otorynolaryngologii, nauka o wydawaniu dźwięków do środowiska przez człowieka, tzw. fonacji, jej zaburzeniach i leczeniu.

Patogeneza – mechanizm powstawania choroby. Wyjaśnia działanie czynnika chorobotwórczego na organizm i reagowanie organizmu na działanie czynnika chorobotwórczego o warunku, których dany czynnik etiologiczny wywoła daną chorobę.

logopedia teoretyczna – „jej zadaniem jest integrowanie i wskazywanie możliwości wykorzystania w praktyce wyników badań, a także wprowadzanie metod i narzędzi służących diagnozowaniu wszelkich zaburzeń mowy oraz opracowywanie programów oddziaływań profilaktycznych i terapeutycznych”

logopedia stosowana (praktyczna) – jej zadaniem jest rozwijanie kompetencji językowej i komunikacyjnej oraz zapobieganie nieprawidłowościom przebiegu tego procesu dzieli się ona na:

logopedię ogólną, której zadaniem jest kształtowanie prawidłowej mowy i doskonalenie wymowy już ukształtowanej,

logopedię specjalną, do której zadań należą usuwanie wad wymowy, nauczanie mowy (mówienia i rozumienia) w przypadku jej braku lub utraty, usuwanie zaburzeń głosu, usuwanie trudności w nauce czytania i pisania.

Niektórzy autorzy wyróżniają w logopedii ogólnej następujące specjalności:

Holizm (od gr. holos - całość) to pogląd (przeciwstawny redukcjonizmowi), według którego wszelkie zjawiska tworzą układy całościowe, podlegające swoistym prawidłowościom, których nie można wywnioskować na podstawie wiedzy o prawidłowościach rządzących ich składnikami.

Lingwistyka (językoznawstwo) – dział nauk humanistycznych badający istotę, budowę i rozwój języka. Specjalista w zakresie lingwistyki (językoznawstwa) – językoznawca, inaczej lingwista. Wyróżnia się lingwistykę teoretyczną i stosowaną.

logopedię wychowawczą, mającą na celu zapobieganie patologii mowy i głosu,
logopedię artystyczną, interesującą się ekspresja słowną: potoczną, publicystyczną i artystyczną,

Zaś w logopedii specjalnej:

logopedię korekcyjną, zajmującą się usuwaniem zaburzeń mowy i głosu oraz trudnościami w nauce czytania i pisania, a także nauczaniem mowy dzieci z upośledzeniem umysłowym lub uszkodzeniami ośrodkowego układu nerwowego,
surdologopedię, zajmującą się kształtowaniem i rozwojem mowy osób wykazujących zaburzenia słuchu oraz postępowaniem z tymi osobami.

Realizacja zadań logopedii wymaga wiedzy z zakresu językoznawstwa, foniatrii, neurologii, audiologii, ortodoncji, anatomii, fizjologii, psychologii, pedagogiki.

Głuchoślepota – równoczesne, poważne uszkodzenie słuchu i wzroku. Osoba głuchoniewidoma ma duże trudności w poruszaniu się i komunikowaniu z otoczeniem. Korzysta z pomocy przewodnika, używa np. alfabetu Lorma.

Gramatyka (z greki [τέχνη] γραμματική) – dział językoznawstwa zajmujący się badaniem reguł, które rządzą generowaniem wyrazów i zdań języka. W zakres gramatyki wchodzą: fonologia, morfologia, składnia. Terminem tym określa się także sam zbiór reguł określających zasady tworzenia poprawnych wypowiedzi, zatem można powiedzieć, że każdy język ma własną gramatykę.

Przypisy

Irena Styczek, wyd. 1981, s. 13
Za: Grażyna Jastrzębowska, wyd. 2003, s. 323.
Grażyna Jastrzębowska, wyd. 2003, s. 321.
Grażyna Jastrzębowska, wyd. 2003, s. 323.
Zakres zainteresowań i przedmiot badań logopedii – logopedia.net.pl: wady wymowy, jąkanie, terapia logopedyczna
Grażyna Jastrzębowska, wyd. 2003, s. 324.

Bibliografia

Logopedia – pytania i odpowiedzi : podręcznik akademicki. T. 1, Interdyscyplinarne podstawy logopedii, pod red. Tadeusza Gałkowskiego i Grażyny Jastrzębowskiej, Uniwersytet Opolski, Opole 2003.

Logopedia – pytania i odpowiedzi : podręcznik akademicki. T. 2, Zaburzenia komunikacji językowej u dzieci i osób dorosłych, pod red. Tadeusza Gałkowskiego i Grażyny Jastrzębowskiej, Uniwersytet Opolski, Opole 2003.

Zobacz też

foniatria

logorytmika

Linki zewnętrzne

http://www.logopedia.net.pl/ ponad 130 artykułów o tematyce logopedycznej