Lokomotywa manewrowa - Polski Serwis Naukowy

SM03 – lekka lokomotywka często używana do prac manewrowych w obrębie jednego zakładu przemysłowego

SM48/TEM2 – lokomotywa używana do ciężkich prac manewrowych

Lokomotywa manewrowa – lokomotywa przeznaczona do prac manewrowych (przetaczanie wagonów). Najczęściej są to lokomotywy spalinowe (np. SM42), rzadziej elektryczne.

TEM2 (ros. TЭM2, w Polsce często nazywana nieformalnie Tamara) – ciężki spalinowóz manewrowy, eksploatowany m.in. na PKP (oznaczenie na PKP SM48), ale także przez przewoźników prywatnych w Polsce i na kolejach krajów byłego ZSRR, a także Kuby, produkowany seryjnie od 1967 roku w Briańsku i Woroszyłowgradzie (Ługańsku) w ZSRR.

SM42 (typ Ls800/6D, 6Dc, 6De, 6Df, 6Dg i 6Dk) w Polsce często nazywana nieformalnie Stonka) - polski lekki spalinowóz manewrowy produkowany w latach 1965 - 1992 przez zakłady Fablok w Chrzanowie. Odbiorcami lokomotyw były PKP (oznaczenie SM42) oraz zakłady przemysłowe (oznaczenie Ls800P). Część lokomotyw w ramach specjalnego zamówienia eksportowano do Maroka dla tamtejszych kolei (seria DG200). Ogółem wyprodukowano dla PKP 1157 sztuk, które obecnie stanowią najpopularniejszą serię lokomotyw w Polsce.

Główną cechą lokomotyw manewrowych (odróżniającą je od lokomotyw trakcyjnych) jest jedna kabina, zapewniająca dość dobrą widoczność w obu kierunkach. Wyraźna też różnica dotyczy mocy zastosowanych silników, których moc jest mniejsza niż w przypadku lokomotyw do pracy liniowej.

Wagon - pojazd szynowy służący do przewozu osób, ładunków lub urządzeń w kolejowym transporcie lądowym. Wagon porusza się po torze lub linie (kolej linowa).

Spalinowóz czyli lokomotywa spalinowa, jest to lokomotywa napędzana silnikiem spalinowym, zazwyczaj czterosuwowym (czasem dwusuwowym np. ST44) silnikiem Diesla.

Lokomotywy o przeznaczeniu manewrowym są bardzo zróżnicowane pod względem mocy i wielkości: począwszy od lekkich lokomotyw (jak widoczna na zdjęciu SM03 o mocy 150 KM), służących przetokom najwyżej kilku - kilkunastu wagonów na raz, często używanych wewnątrz zakładów przemysłowych, poprzez lokomotywy średniej mocy (w tym najpopularniejsza w Polsce, wspomniana SM42), poprzez maszyny ciężkie (SM31) aż po maszyny do najcięższych zastosowań manewrowych (przykładem jest TEM2/SM48).

Lokomotywa trakcyjna (in. liniowa) – lokomotywa przeznaczona do prowadzenia pociągów na szlaku kolejowym. Są to zarówno lokomotywy elektryczne, jak i lokomotywy spalinowe.

Elektrowóz, lokomotywa elektryczna – pojazd szynowy zasilany energią elektryczną z zewnętrznego źródła (w odróżnieniu od lokomotywy akumulatorowej), wyposażony w silnik lub silniki elektryczne. Zasadniczym przeznaczeniem elektrowozu jest ciągnięcie wagonów.

Cechą wspólną lokomotyw manewrowych jest natomiast niezdolność osiągania sporych prędkości (co z uwagi na charakter pracy jest niepotrzebne) – w przypadku mniejszych lokomotyw granicą jest ok. 60 km/h, większe lokomotywy manewrowe osiągają najczęściej 90-100 km/h. Ponadto - z uwagi na moc silnika – siła uciągu lokomotywy manewrowej przy większych prędkościach jest mała, co wpływa na ograniczone zdolności trakcyjne.

Stacja kolejowa – posterunek ruchu następczy zapowiadawczy, w obrębie którego, oprócz toru głównego zasadniczego, znajduje się co najmniej jeden tor główny dodatkowy, a pociągi mogą rozpoczynać i kończyć swój bieg, krzyżować się i wyprzedzać, jak również zmieniać skład lub kierunek jazdy. Ruchem pociągów, pojazdów pomocniczych, manewrami taboru na stacji kieruje dyżurny ruchu.

TEM2 (ros. TЭM2, w Polsce często nazywana nieformalnie Tamara) – ciężki spalinowóz manewrowy, eksploatowany m.in. na PKP (oznaczenie na PKP SM48), ale także przez przewoźników prywatnych w Polsce i na kolejach krajów byłego ZSRR, a także Kuby, produkowany seryjnie od 1967 roku w Briańsku i Woroszyłowgradzie (Ługańsku) w ZSRR.

Lokomotywy manewrowe na PKP mają oznaczenie EM (elektryczne) i SM (spalinowe).

Praca manewrowa

Lokomotywy manewrowe pracują na większych stacjach, w razie potrzeby są także wysyłane na mniejsze (razem z drużyną manewrową). Celem pracy manewrowej wykonywanej przez te lokomotywy jest:

rozrządzanie składów pociągów,

zestawianie składów pociągów,

zmiana ilości wagonów w składach pociągów przechodzących,

podstawianie wagonów na punkty ładunkowe oraz ich zabieranie,

podstawianie i zabieranie próżnych składów pasażerskich w perony i z peronów na grupę odstawczą,

przestawianie wagonów, grup wagonów i całych składów pociągowych z jednego toru na drugi, zależnie od potrzeb i przeznaczenia torów,

wybieranie wagonów próżnych o szczególnych parametrach technicznych,

podstawianie wagonów do wykonania czynności dodatkowych, jak: czyszczenia, mycia, odkażania, ważenia, naprawy, zaopatrzenia wagonów w lód, wodę, gaz itp. oraz zabieranie wagonów po zakończeniu tych czynności.

Ogólnie mówiąc manewrami nazywamy wszelkie ruchy taboru kolejowego oraz związane z nimi czynności wykonywane na torach kolejowych z wyjątkiem wjazdu, wyjazdu i przejazdu pociągu.

SM31 (typ 401D/10D i Ls1200/411D i 411Da) – lokomotywa manewrowa produkcji zakładów Fablok przeznaczona do prowadzenia ciężkiej pracy manewrowej (górki rozrządowe, przemysł). Produkowana była w latach 1976 - 1985 i stanowiła rozwinięcie serii SM42. Do dzisiaj typ 411Da znajduje się w ofercie. Zastosowano zmodernizowany wysokodoładowany silnik tego samego typu co w lokomotywach serii SM42 a8C22W, jednakże dzięki zwiększonemu ciśnieniu doładowania oraz zastosowania wydajnej chłodnicy powietrza doładowującego i zmienionej regulacji parametrów pracy silnik osiąga moc 1200 KM w porównaniu z mocą 800 KM.

Manewrowe przeznaczenie lokomotywy nie uniemożliwia wykonywania pracy liniowej, ani odwrotnie – brak tego przeznaczenia nie umożliwia manewrów lokomotywą. Z tego powodu lokomotywy manewrowe często są używane do pracy z lekkimi pociągami towarowymi, a niektóre serie (np. SM42) także z pasażerskimi (poza okresem grzewczym, jako że maszyny manewrowe nie mają urządzeń ogrzewania pociągu). Przeciwna sytuacja (lokomotywa nieprzeznaczona formalnie od manewrów wykonuje je) sporadycznie również ma miejsce; w tym sensie pojęcie lokomotywy manewrowej dotyczy wykonywanej pracy, a nie zasadniczego przeznaczenia.

Z pracą lokomotywy manewrowej związane jest pojęcie okręgu manewrowego – o ile na stacji pracuje więcej niż jedna lokomotywa manewrowa, dla usprawnienia pracy teren stacji można podzielić na umowne części, przydzielając każdej lokomotywie i pracującej z nią drużynie "obszar pracy" – taka część stacji to okręg manewrowy.

Zobacz też

EM10 - jedyna elektryczna lokomotywa manewrowa w Polsce.

lokomotywa trakcyjna

Lista lokomotyw spalinowych eksploatowanych w Polsce

Linki zewnętrzne

Spalinowe lokomotywy manewrowe serii SM

Elektryczne lokomotywy manewrowe serii EM