Brytyjski lotniskowiec HMS Campania, ok. 1914

Współczesny amerykański lotniskowiec atomowy USS Harry S. Truman

Pierwszy lotniskowiec atomowy – amerykański USS "Enterprise" i jeden z najnowszych – francuski "Charles de Gaulle"

Współczesny lotniskowiec uderzeniowy – amerykański USS "John C. Stennis" i lekki lotniskowiec dla samolotów V/STOL – brytyjski HMS „Illustrious”

Przedstawiciele trzech pokoleń amerykańskich lotniskowców uderzeniowych okresu II wojny światowej: od dołu (i od najstarszego): USS "Saratoga", USS "Enterprise", USS „Hornet” (typu Essex) oraz lekki lotniskowiec USS "San-Jacinto"

Start samolotu F/A-18 z katapulty lotniskowca

USS Harry S. Truman

Lotniskowce – klasa okrętów, której głównym zadaniem jest prowadzenie operacji bojowych za pomocą bazujących na nich samolotów i przystosowana do tego celu konstrukcyjnie, przede wszystkim przez posiadanie pokładu startowego. Pierwsze okręty tej klasy powstały pod koniec I wojny światowej, następnie odegrały dużą rolę w walkach II wojny światowej, szczególnie na Pacyfiku. W chwili obecnej tylko USA posiadają większą flotę lotniskowców, ponadto Francja, Rosja i Brazylia mają nieliczne lotniskowce uderzeniowe, a Wielka Brytania, Indie, Hiszpania, Włochy oraz Tajlandia lekkie lotniskowce dla samolotów V/STOL. Lotniskowiec porusza się wraz z tzw. grupą uderzeniową, składającą się z fregat, niszczycieli, okrętów podwodnych. Grupa taka jest w stanie samodzielnie prowadzić działania wojenne na wielkim obszarze.

Historia lotniskowców

 Osobny artykuł: Kalendarium lotniskowców.

Pierwsze lotniskowce powstawały zazwyczaj jako jednostki przebudowywane z innych okrętów – np. krążowników, jak brytyjski "Furious", lub statków handlowych, jak amerykański "Langley" (CV-1) czy japoński "Hōshō". Przebudowa polegała przede wszystkim na likwidacji dotychczasowych nadbudówek i uzbrojenia oraz nadbudowaniu nowych pomieszczeń i hangarów dla samolotów, przykrytych płaskim pokładem lotniczym. Mimo iż niektóre wczesne lotniskowce miały także dość silne uzbrojenie artyleryjskie do walki z okrętami, z reguły ograniczano je tylko do dział przeciwlotniczych, natomiast za główną siłę uznano samoloty.

Sylwetki lotniskowców z 1936

Początkowo lotniskowce nie zdobyły uznania i uważane były za okręty co najwyżej pomocnicze wobec pancerników i używane do rozpoznania, chociaż w latach międzywojennych spora karierę zrobiła wizja lotniskowca-rajdera zwalczającego żeglugę za pomocą dział i samolotów. Przyczyną takiego podejścia była niska sprawność ówczesnych samolotów. Stan ten trwał aż do początków II wojny światowej. Dopiero brytyjski atak na włoską bazę floty w Tarencie i wzorowany na nim atak na Pearl Harbor dokonany przez japońskie lotnictwo pokładowe, a potem zatopienie dwóch brytyjskich pancerników "Prince of Wales" i "Repulse", przez lotnictwo japońskie w bitwie pod Kuantanem zaczęło zmieniać sytuację.

Wojna na Pacyfiku, ze względu na ogromne odległości, wykreowała samolot i lotniskowiec na główną siłę uderzeniową floty. Lotniskowce i ich samoloty, na tamtym obszarze, były w stanie dokonać daleko większej projekcji siły i na dalszy dystans niż pancerniki i ich działa. Bitwy: na Morzu Koralowym i pod Midway ostatecznie ustaliły prymat lotniskowca jako głównej siły uderzeniowej we flocie.

W trakcie II wojny światowej ustalił się podział na lotniskowce floty służące jako główna siła oraz lotniskowce lekkie – średniej wielkości, służące do wspierania głównych sił (klasyfikacja ta jednak poza amerykańską flotą nie była oficjalna). Trzecią grupą były lotniskowce eskortowe zwane też pomocniczymi i konwojowymi, w ich budowie specjalizowały się floty amerykańska i brytyjska. Podstawowymi zadaniami tej grupy okrętów była eskorta konwojów i zespołów okrętów nawodnych oraz zwalczanie okrętów podwodnych.

Obecnie ten podział jest nieaktualny i funkcjonuje inny. Według obecnych kryteriów dzieli się lotniskowce na uderzeniowe, najczęściej z napędem atomowym, lotniskowce średniej wielkości i śmigłowcowce przeznaczone głównie do przenoszenia śmigłowców i grup szturmowych.