Louis François Armand du Plessis, książę de Richelieu

Louis François Armand du Plessis, książę de Richelieu (ur. 1696, zm. 1788) nazywany francuskim Alcybiadesem – francuski arystokrata wywodzący się z rodu, którego potęgę stworzył kardynał Richelieu.

1696-1733

Trzykrotnie więziony w Bastylii, w 1711 - na prośbę swego ojczyma, w 1716 z powodu pojedynku i w 1719 za udział w hiszpańskim spisku przeciw regentowi Filipowi Orleańskiemu, który zorganizowali Giulio Alberoni i poseł Hiszpanii w Paryżu Antonio del Giudica, Książę Cellamare.

Armand-Jean du Plessis de Richelieu (ur. 9 września 1585 w Paryżu, zm. 4 grudnia 1642 tamże) – francuski książę, kardynał, pierwszy premier Francji.

Bastylia (fr. la Bastille) – zamek wybudowany pod Paryżem, w latach 1370–1383, jako część jego umocnień, w celu obrony bramy Św. Antoniego. Słowo la bastille w wolnym tłumaczeniu oznacza każdy zamek tuż za rogatkami miasta i jest mniej więcej odpowiednikiem polskiego słowa "barbakan".

Mimo złej reputacji wyróżnił się jako dyplomata i w latach 1725-1729 dzięki poparciu Markizy de Prie, był ambasadorem na dworze wiedeńskim, gdzie podpisał w 1727 roku preliminaria pokojowe.

1733-1788

W latach 1733-1734 walczył w kampanii reńskiej, w 1743 pod Dettingen, w 1745 pod Fontenoy. W roku 1746 był ambasadorem nadzwyczajnym w Bawarii. W 1747 udał się z poselstwem do króla Augusta III, by zaaranżować małżeństwo owdowiałego delfina Ludwika Ferdynanda Burbona z Marią Józefą Wettyn. W 1748 obronił Genuę przed Austriakami i został mianowany marszałkiem Francji.

Niebezpieczne związki (fr. Les Liaisons dangereuses) – wydana w 1782 powieść epistolarna francuskiego pisarza Choderlosa de Laclosa. Od początku towarzyszyła jej aura skandalu obyczajowego i opinia książki niemoralnej. Współcześnie wielokrotnie ekranizowana, także w uwspółcześnionej wersji.

Preliminaria pokojowe (łac. praeliminaris - przygotowawczy) – tymczasowy układ, wstępna umowa między dwoma lub więcej wrogimi stronami, zazwyczaj państwami lub rządami, prowadzącymi wojnę. W umowie tej strony konfliktu zbrojnego lub wojny ustanawiają długotrwałe zawieszenie broni oraz przyrzekają (zobowiązują się) zawrzeć traktat pokojowy lub przywracają pokój, pozostawiając szczegółowe kwestie dotyczące pokoju do uregulowania w późniejszym terminie.

W okresie wojny siedmioletniej w 1756 wypędził Brytyjczyków z wyspy Minorka zdobywając twierdzę San Felipe. W latach 1757-1758 walczył nieudolnie przeciwko Hanowerowi i został zastąpiony na stanowisku dowódcy armii francuskiej przez hrabiego de Clermont. Madame de Pompadour nie lubiła go (z wzajemnością), tracił więc wpływy na dworze, aż do śmierci Pompadour w 1764.

Ludwik XVI, Ludwik Ostatni, fr. Louis August de Bourbon (ur. 23 sierpnia 1754 w Wersalu, zm. 21 stycznia 1793 w Paryżu) – książę de Berry, następnie delfin de Viennois, ostatecznie król Francji i Nawarry od 1774 do 1791, potem król Francuzów (Roi des Français) do 1792.

Filip Orleański (ur. 2 sierpnia 1674 w Saint-Cloud, zm. 2 grudnia 1723 w Wersalu), książę Chartres w latach 1674-1701, książę Orleanu, Valois, Montpensier, Nemours, Joinville, hrabia de Beaujolais od 1701 r., par Francji, regent w okresie małoletności Ludwika XV w latach 1715-1723, Pierwszy Minister w 1723 r., syn księcia Orleanu Filipa I, brata króla Ludwika XIV, i Elżbiety Charlotty, córki Karola Ludwika, elektora palatyna Renu.

Lata 1764-1774 to okres świetności księcia Richelieu. Gdy Ludwik XVI przejął władzę, znów stracił wpływy ze względu na niechęć Marii Antoniny. Emmanuel Armand de Vignerot du Plessis był jego bratankiem (również nielubianym przez małżonkę Ludwika XVI).

Pisarz Pierre Choderlos de Laclos w swej powieści Niebezpieczne związki wzorował postać wicehrabiego de Valmont na księciu Richelieu.

Maria Józefa Karolina Saska fr. Marie-Josèphe de Saxe zdrobniale Pépa (ur. 4 listopada 1731 w Dreźnie - zm. 13 marca 1767 w Paryżu) - delfina Francji, była córką Augusta III, elektora Saksonii i króla Polski i Marii Józefy Habsburżanki (córki cesarza Józefa I).

Voltaire (Wolter), właśc. François-Marie Arouet (Voltaire jest pseudonimem artystycznym); ur. 21 listopada 1694 w Paryżu, zm. 30 maja 1778 w Paryżu) – francuski pisarz epoki oświecenia, filozof, dramaturg i historyk. Tworzył satyry, powieści, dramaty oraz "Listy".

Małżeństwa

Był trzykrotnie żonaty. Po raz pierwszy wbrew swojej woli - w wieku 14 lat, 12 lutego 1711 - ożenił się z Anne Catherine de Noailles (zm. 1716). Po raz drugi, 7 kwietnia 1734, przez intrygi Woltera, poślubił Marie Élisabeth Sophie de Lorraine-Harcourt (zm. 1740). Miał z nią dwoje dzieci:

Jeanne Angès Berthelot de Pléneuf, Markiza de Prie (ur. 1698 w Paryżu, zm. 7 października 1727 w Courbépine) – córka bogatego finansisty Étienne Berthelot de Pléneufa i utrzymanki. Wyszła za mąż w 1713 roku (w wieku 15 lat) za Louisa de Prie, markiza de Plasnes, z którym wyjechała na dwór w Turynie, gdzie on był ambasadorem.

Wojna siedmioletnia (1756-1763) – wojna pomiędzy Wielką Brytanią, Prusami i Hanowerem a Francją, Austrią, Rosją, Szwecją i Saksonią. Była to pierwsza wojna o zasięgu światowym – walki toczyły się w Europie, Ameryce Północnej, Indiach i na wyspach karaibskich. W późniejszej fazie konfliktu do wojny przyłączyły się Hiszpania i Portugalia oraz starająca się początkowo zachować neutralność Holandia, której siły zostały zaatakowane w Indiach. W związku z tym wojna ta może być uznana za wojnę hegemoniczną.

Ludwika Antoniego Sophie de Vignerot (1736-1791), księcia de Fronsac;

Joannę Zofię Elżbietę Ludwikę Armande Septimanie (1740-1769), hrabinę Casimir Pignatelli.

Po raz trzeci, w wieku 84 lat w 1780, ożenił się z Jeanne de Lavaulx. W 1729 rozpoczął romans z Émilie du Châtelet, później pomimo rozstania dalej z nią korespondował. Był również kochankiem słynnej kurtyzany i pisarki - Claudine Guérin de Tencin.

Alkibiades, Alcybiades (gr. Ἀλκιβιάδης, 450-404 p.n.e.) – ateński wódz i polityk. Był kluczową postacią ostatnich 15 lat II wojny peloponeskiej.

Ludwik Ferdynand Burbon, fr. Louis, dauphin de France lub Louis de France (ur. 4 września 1729, w Wersalu, zm. 20 grudnia 1765, w Fontainebleau) – najstarszy syn króla Francji Ludwika XV i jego żony Marii Leszczyńskiej.

Słynne zdania marszałka Richelieu

Ludwik XVI miał spytać sędziwego marszałka Richelieu, który żył za panowania trzech królów Francji, o różnice między nimi. Richelieu odpowiedział:

Sire, za czasów Ludwika XIV człowiek nie ośmielił się nawet pisnąć; za czasów Ludwika XV ludzie mówili całkiem cicho; w czasach Waszej Wysokości zaś całkiem głośno!.

Przypisy

Antal Szerb: Naszyjnik Marii Antoniny. Warszawa: Państwowy Instytyt Wydawniczy, 1991, s. 248. ISBN 83-06-02055-3.