Ludwig Uhland, portret pędzla G. W. Morffa (1818)

Ludwig Uhland (ok. 1862)

Johann Ludwig Uhland (ur. 26 kwietnia 1787 w Tybindze, zm. 13 listopada 1862 tamże) – niemiecki poeta, literaturoznawca, prawnik i polityk.

Rodzina

Dom, w którym urodził się L. Uhland (Neckarhalde 24)

Drzwi wejściowe do domu urodzenia z tablicą pamiątkową

Pomnik Uhlanda w Stuttgarcie (projekt Ernst Rau, odlew Wilhelm Pelargus)

Johann Ludwig Uhland urodził się 26. kwietnia 1787 w Tybindze, w Księstwie Wirtembergia w rodzinie renomowanych uczonych, której drzewo genealogiczne znane jest od XIV w., od 1720 r. mieszkającej w Tybindze. Dziadek Ludwiga Ludwig Joseph Uhland (1722-1803) działał jako ewangelicki diakon (tj. osoba odpowiedzialna za pewne liturgiczne, duszpasterskie, ale głównie charytatywne zadania parafii) w Marbach i Tybindze; od r. 1761 był profesorem na Uniwersytecie w Tybindze, najpierw historii, od r. 1776 teologii. Ojciec Johann Friedrich był sekretarzem uniwersyteckim. Matka Elisabeth z domu Hofer, pochodząca z Augsburga, uważana była za kobietę opiekuńczą i dobroduszną. Ludwig Uhland miał troje rodzeństwa, najstarszy brat zmarł wkrótce po urodzeniu, drugi w kolejności, Friedrich, zmarł w wieku dziesięciu lat na szkarlatynę. Młodsza siostra Luise (1795–1836) urodziła się dopiero po śmierci Friedricha.

Dom, w którym się urodził jest okazałym budynkiem fachwerkowym przy Neckarhalde 24. W kilka miesięcy później rodzina przeniosła się do domu dziadka ze strony ojca przy Hafengasse. Od 25. roku życia, w latach 1812-1830, Ludwig Uhland mieszkał w Stuttgarcie. Następnie powrócił do Tybingi, gdzie od r. 1836 mieszkał w okazałym klasycystycznym budynku przy Gartenstraße 1, leżącym naprzeciwko mostu na Neckarze u podnóża góry Österberg. Budynek ten został zniszczony 15. marca 1944 przez bombę lotniczą.

W roku 1820, w okresie, kiedy był adwokatem w Stuttgarcie, Uhland ożenił się z Emilie Auguste Vischer (ur. 15. maja 1799 w Calw; zm. 5. czerwca 1881 w Stuttgarcie), córkę zamożnego kupca z Calw, Johanna Martina Vischera, i jego żony Friederike Auguste Emilie Vischer, z domu Feuerlein. Ona umożliwiła Uhlandowi późniejszą finansowo niezależną pracę pisarską i polityczną, uczestniczyła w niej, a po śmierci męża napisała jego pierwszą biografię. Emilie Uhland przeżyła męża o 19 lat. Ich małżeństwo było bezdzietne.

Studia i podróż

W latach 1793-1801 Ludwig Uhland uczęszczał do szkoły Schola Anatolica – ówczesnej szkoły łacińskiej w Tybindze. Wykazywał uzdolnienia językowe i stale otrzymywał dobre stopnie, tylko z matematyką miał przez całe życie trudności. Był często odwiedzany przez kolegów, bo jego matka nie chciała, żeby stał się samotnikiem.

W r. 1801 Uhland otrzymał stypendium na studia w Tübinger Stift, gdzie poświęcił się głównie tematom filologicznym. W roku 1805 rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie w Tybindze. Nałożone na niego obowiązki wypełniał z nieustannym zapałem, wyróżniał się opanowaniem i zamiłowaniem do porządku. Pozostawał przy tym milczący i zrezerwowany. Zmieniło się to dopiero, kiedy w roku 1804 do Tybingi przybył jako student medycyny Justinus Kerner. Obaj się zaprzyjaźnili. Wspólnie z innymi kolegami często wybierali się na dłuższe wędrówki. W tym czasie Uhland napisał kilka wierszy, jak np. „Die Kapelle“ (Kaplica, 1805). Podobne usposobienie i jednakowy kierunek pisarski połączyły Uhlanda z dalszymi przyjaciółmi Gustavem Schwabem i Karlem Mayerem. Liczne listy są dowodem, jak ciepłe i bliskie więzy łączyły szwabskich poetów. Wszyscy oni pozostali ze sobą w kontakcie przez całe życie.

1809 monarchia habsburska poprzez wojnę chciała zakończyć francuskie zwierzchnictwo nad Niemcami. W tym kontekście doszło do wybuchu powstania na Tyrolu, który Napoleon niewiele wcześniej przekazał Bawarii. Powstanie to, pod przewodnictwem Andreasa Hofera, zostało z trudem zdławione. Przez pewien czas zanosiło się na to, że także wojsko wirtemberskie zostanie wciągnięte w walkę po stronie Bawarii. W tym kontekście Uhland napisał wiersz Der gute Kamerad (Dobry przyjaciel), do którego później (1825) Friedrich Silcher skomponował melodię. Jako pieśń był on często śpiewany – aż po czasy narodowego socjalizmu – a jego wymowa przeinaczana w sensie zrywu patriotycznego i wychwalania wojny. Tekst Uhlanda daleki jest temu, opowiada – trzeźwo i porywająco – o przyjacielskiej wierności w czasie wojny. Wydarzenie, które Uhlandowi dało impuls do napisania wiersza, nie nadawało się z resztą do ojczyźnianego zachwytu, bo Niemcy walczyli w nim przeciwko Niemcom.

3. kwietnia 1810 r. Uhland obronił pracę doktorską z prawa. W miesiąc później wybrał się w podróż do Paryża. Podczas niej interesował się głównie francuskimi i staroniemieckimi tekstami. Zajmował się nimi w paryskiej Bibliotece Narodowej. Z punktu widzenia ojca głównym celem podróży miało być natomiast poznanie sytuacji prawnej we Francji. Tu po raz pierwszy ujawnia się rozdźwięk pomiędzy Uhlandem a ojcem i prawem, które nie było dla niego najważniejsze. 26. stycznia 1811 r. syn wrócił do Tybingi i otworzył wkrótce kancelarię adwokacką. Jednocześnie opracowywał wyniki podróży, w czym pomocny był mu Gustav Schwab ze swymi umiejętnościami.

W tym też czasie (21. marca 1812) powstał chyba najbardziej znany wiersz Uhlanda „Frühlingsglaube“. Romantycznym charakterem jego wersów i doborem lirycznych tematów (przyroda, średniowiecze) nie powinniśmy dać się zwieść, że ich autor tylko w ograniczonym sensie może być uważany za romantyka. Małomówność i trzeźwość Uhlanda przejawia się w jego wierszach, skłaniających się w mniejszym stopniu do zachwytów i wylewów uczuć niż do zwartego, plastycznego, precyzyjnego opisu faktów. Jego ton jest prosty i niepatetyczny, często przypominający pieśni ludowe, którymi zajmował się także naukowo. Dzięki temu Uhland stanie się poetą ludowym, którego tomiki poetyckie będą ciągle wznawiane i w Niemczech XIX w.. stanowić będą podstawę wyposażenia biblioteczki domowej.

Stuttgart / Rzecznik reprezentacji stanów

Kolumna Jupitera w parku pałacowym w Hohenheim, dla Uhlanda bodziec do napisania ballady Des Sängers Fluch

Tablica pamiątkowa na kolumnie Jupitera

Pod koniec roku 1812 Uhland zlikwidował kancelarię w Tybindze i przeniósł się do Stuttgartu. Uzyskał zatrudnienie jako drugi sekretarz ministra sprawiedliwości Wirtembergii, ale za to stanowisko nie było wynagrodzenia i w najlepszym razie mogło być ono traktowane jako odskocznia do późniejszej kariery.

We wrześniu 1813 r. Uhland otrzymał od dawna upragnione zaproszenie do stowarzyszenia studentów ’’Schattengesellschaft’’. Odtąd regularnie brał udział w spotkaniach i dyskusjach. 15 grudnia 1814 wymienia po raz pierwszy w dzienniku Emilie Vischer z Calw, swoją późniejszą żonę. Tego samego roku powstała jego najsłynniejsza ballada: „Schwäbische Kunde“ (Szwabska wieść). Ma ona tło historyczne: trzecia wyprawa krzyżowa, w której brał odział (i podczas której utonął) cesarz Fryderyk I Barbarossa. Uhlandowi chodzi jednak nie tyle o opis wydarzeń historycznych co o humorystyczne przedstawienie stosunków średniowiecznych. W późniejszym okresie czerpie jednak coraz częściej tematy swoich ballad z historii, głównie wczesnej historii Wirtembergii.

W okresie wojen napoleońskich księstwo Wirtembergia znacznie się powiększyło poprzez przyłączenie sąsiednich obszarów, głównie na południu - pomiędzy Dunajem a granicą szwajcarską; powierzchnia i liczba ludności podwoiły się. Powołując się na to, książę w 1806 r. zawiesił dotychczasową konstytucję Wirtembergii, opierającą się na współdziałaniu mieszczaństwa i kościoła w polityce kraju. Posunięcie to nie łamało prawa, ponieważ rozległe nowe obszary leżały poza zasięgiem dotychczasowej konstytucji. W celu możliwie efektywnego ich wcielenia do starej Wirtembergii należało wypracować nowe regulacje.

W roku 1815 Fryderyk I Wirtemberski, który pod zwierzchnią władzą Napoleona przyjął tytuł króla, zwołał powszechne zgromadzenie stanów, aby przedstawić projekt nowej konstytucji wirtemberskiej. Rozpoczęło to kilkuletnią walkę o ustalenia konstytucji, bo posłowie twardo upierali się przy starych regulacjach. Podczas tego zagorzałego sporu Ludwig Uhland 26. lipca 1815 stał się czołowym rzecznikiem stanów. Do walki o „stare prawo“ włączył także swoje zdolności poetyckie i napisał cały szereg wierszy, w których przedstawił zasady konstytucji odpowiadającej stanom. Jego wersy deklamowane były na licznych zebraniach i w ten jego popularność jako poety ludu dalej rosła.

Dopiero za panowania nowego króla Wilhelma I obrady nad konstytucją zakończyły się w roku 1819 kompromisem. Także i Uhland w końcu musiał przyznać, że ma ona wiele zalet: zatwierdzanie podatków poprzez Landtag i jego współdziałanie w ustawodawstwie, utworzenie trybunału konstytucyjnego, całkowita wolność prasy. Uhland nie mógł pogodzić się z podziałem Landtagu na dwie izby: stworzenie izby szlacheckiej obok zwykłej izby ludowej. Uroczyste ogłoszenie konstytucji 29. października 1819 w Stuttgarcie rozpoczęło się wystawieniem dramatu Uhlanda Ernst, Herzog von Schwaben (Ernest, książę Szwabii).

Już w maju 1817 r. Uhland rozwiązał swój stosunek służbowy: Powodami było to, że po pierwsze w dalszym ciągu odmawiano mu zapłaty, a po drugie nie czuł się dobrze na swoim stanowisku. Otworzył wtedy kancelarię adwokacką w Stuttgarcie. Ale i w ten sposób nie zarabiał wiele, bo przy nieśmiałym, małomównym usposobieniu nie był w stanie z powodzeniem reprezentować swoich klientów przed sądem. Nie jest więc przypadkiem, że większość swoich spraw prowadził jako obrońca ubogich i obrońca z urzędu. Dlatego też w tym czasie cierpiał na notoryczny brak pieniędzy.