Ludwik Burbon - Polski Serwis Naukowy

Ludwik, Wielki Delfin

Ludwik Burbon, Wielki Delfin, fr. le Grand Dauphin (ur. 1 listopada 1661, w Fontainebleau - zm. 14 kwietnia 1711, w Meudon) — najstarszy syn Ludwika XIV i Marii Teresy Hiszpańskiej, dziedzic tronu Francji, którego jednak nie objął w posiadanie.

Urodził się rok po ślubie swoich rodziców. Potem urodziło mu się młodsze rodzeństwo - trzy siostry; Anna Elżbieta, Maria Anna i Maria Teresa, oraz dwóch braci; Filip i Ludwik Franciszek, ale wszyscy oni zmarli we wczesnym dzieciństwie. Ludwik otrzymał solidne wykształcenie. Jego nauczycielem był Jacques-Bénigne Bossuet, słynny francuski ksiądz i mówca, a ojciec Le Tellier, królewski spowiednik, na prośbę króla napisał dla Ludwika słynny zbiór rad Ad usum Delphini. Mimo swojej inteligencji, Ludwik okazał się jednak leniwym i biernym uczniem. Już jako dorosły człowiek potrafił spędzić cały dzień w fotelu stukając kijem w swój but. Mimo tego wszystkiego Ludwik był bardzo popularny wśród mieszkańców Paryża oraz całej Francji.

Filip V (ur. 19 grudnia 1683 w Wersalu, zm. 9 lipca 1746 w Madrycie) – król Hiszpanii z dynastii Burbonów panujący w latach 1700-1724 i 1724-1746 (w 1724 abdykował na rzecz swojego syna Ludwika I, po jego śmierci wrócił na tron).

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Młody delfin Ludwik

Pozwolono mu uczestniczyć w obradach rady królewskiej, na której jednak nie udzielał się. I tak, jako następca tronu, był stale otoczony przez oportunistów, którzy liczyli na jego względy. Podczas wojny z Ligą Augsburską Ludwik został wysłany nad Ren, gdzie walczył pod dowództwem marszałka Sebastiana Vauban. Brał udział w podbiciu Philippsburga i zapobieżeniu wkroczenia do Alzacji wojsk cesarza. Ludwik okazał się znakomitym dowódcą. Odegrał istotną rolę również w wojnie o sukcesję hiszpańską. Sam zrzekł się praw do tronu Hiszpanii na korzyść swojego drugiego syna Filipa, księcia Andegawenii. Prawa te należały mu się dzięki jego matce - hiszpańskiej księżniczce. Dzięki temu Francja i Hiszpania pozostały oddzielnymi królestwami z oddzielnymi, ale spokrewnionymi monarchami.
Alzacja (fr. Alsace, niem. Elsass, al. Elsàss) – kraina historyczna i region administracyjny we Francji, położony w północno-wschodniej części kraju nad Renem. Składa się z dwóch departamentów: Dolny Ren na północy oraz Górny Ren na południu. Historyczna Alzacja obejmowała jeszcze niewielki obszar wokół miasta Belfort, który obecnie tworzy departament Territoire-de-Belfort.

Jacques-Bénigne Bossuet fr: ʒak beniɳ bosyɛ, (ur. 27 września 1627 w Dijon, zm. 12 kwietnia 1704 w Paryżu) – francuski duchowny katolicki, biskup, teolog, wychowawca i nadworny kaznodzieja Ludwika XIV a także wpływowy myśliciel polityczny, według którego najlepszym i najbardziej naturalnym ustrojem miała być monarchia absolutna; członek Akademii Francuskiej.

Podsumowanie życia i śmierć

Ludwik zapewnił trwanie francuskiej linii Burbonów (król Ludwik XV był jego wnukiem) i patriarchą hiszpańskiej linii Burbonów (poprzez swojego syna - Filipa, księcia Andegawenii). Oprócz tego Ludwik zajmował się kolekcjonowaniem sztuki - powiększył kolekcję wersalską i dodatkowo założył swoją prywatną kolekcję w Meudon. Kochał polowania i mówiło się, że to on przyczynił się do wyginięcia populacji wilków w Île-de-France.

Maria Adelajda Sabaudzka, fr. Marie-Adélaïde de Savoie (ur. 6 grudnia 1685 w Turynie, zm. 12 lutego 1712 w Wersalu) - księżniczka Sardynii, księżna Burgundii i delfina Francji.

Sébastien le Prestre de Vauban (ur. 15 maja 1633 w Saint-Léger-de-Foucherets, zm. 30 marca 1707 w Paryżu) - francuski inżynier wojskowy i architekt, marszałek Francji oraz ekonomista.

Ludwik zmarł niedługo po wybuchu wojny o sukcesję hiszpańską, w 1711 roku, mając pięćdziesiąt lat. Kolejnym następca tronu Francji został jego najstarszy syn, ale i on nie objął tronu. Obaj zmarli najprawdopodobniej na ospę. Niektórzy spekulują, że Ludwik został zamordowany. Objęcie przez niego tronu byłoby bardzo niekorzystne dla obcych potęg, ponieważ zapowiadał się na bardzo dobrego władcę.
Maria Ludwika Gabriela Saubadzka, hiszp. María Luisa Gabriela de Saboya, znana jako La Savoyana (ur. 17 września 1688, w Turynie, Włochy - zm. 14 lutego 1714, w Madrycie, Hiszpania) - królowa Hiszpanii.

Editio purificata (łac. "wydanie oczyszczone") – takie wydanie tekstu, w którym uległ on okrojeniu ze względu na określone potrzeby i cele edycji i został pozbawiony fragmentów uznanych za szkodliwe lub zbyteczne dla jej odbiorcy. Editiones purificatae powstają zwłaszcza dla celów dydaktycznych - wydania okrojone z innych względów niż potrzeby edycji i jej odbiorcy (np. politycznych, obyczajowych) to editiones castigatae (castratae).

Małżeństwa i potomstwo

Ludwik z żoną i synami

7 marca 1680 Ludwik poślubił swoją kuzynkę Marię Annę, księżniczkę bawarską, która urodziła mu trzech synów:
Ludwik, książę Burgundii, delfin Francji (1682–1712)
∞ Maria Adelajda, księżniczka sabaudzka
Filip V Burbon, książę Andegawenii (1683–1746), król Hiszpanii
∞ Maria Ludwika, księżniczka sabaudzka ∞ Elżbieta Farnese, dziedziczka parmeńska
Karol, książę Berry (1686–1714)
∞ Maria Ludwika Elżbieta, księżniczka orleańska
Ludwik miał też drugą żonę, sekretnie poślubioną Marię Emilię de Joly de Choin (1670–1732), damę dworu przyrodniej siostry Ludwika - Marii Anny, księżnej-wdowy de Conti.
Karol Burbon, książę de Berry, fr. Charles de France (ur. 31 lipca 1686, w Wersalu – zm. 5 maja 1714, w Marly) – książę (diuk) Berry (od urodzenia), hrabia Ponthieu, książę Alençon i Angoulême (od 1714). Używał tytułu książę de Berry.

Maria Anna Burbon, fr. Marie Anne de Bourbon (ur. 2 października 1666, w Vincennes - zm. 3 maja 1739, w Paryżu) - nieślubna córka króla Ludwika XIV Burbona i Ludwiki de la Vallière. Nazywana była Pierwszą Mademoiselle de Blois, przez małżeństwo została księżną Conti.

Z aktorką Françoise Pitel de Longchamp (1662–1721), Ludwik miał trzy nieślubne córki:
mademoiselle de Fleury (ur. w Meudon, zm. w dzieciństwie)

Annę Ludwikę, mademoiselle de Fleury (1695 - sierpień 1716)
∞ Anne Errard, markiz d'Avaugour
Charlottę, mademoiselle de Fleury (6 lutego 1697 - 1750)
∞ Gérard Michel de La Jonchère
Z Marie Anne Caumont de La Force, Ludwik miał jedną nieślubną córkę:
Maria Anna Wittelsbach, franc. Marie Anne Christine Victoire Josèphe Bénédicte Rosalie Pétronille de Bavière (ur. 28 listopada 1660 w Monachium, zm. 20 kwietnia 1690 w Wersalu) - księżniczka bawarska, delfina Francji.

Ludwik XIV Wielki, Król Słońce (ur. 5 września 1638 w Saint-Germain-en-Laye, zm. 1 września 1715 w Wersalu) – król Francji i Nawarry 1643–1715, syn Ludwika XIII, z dynastii Burbonów.

Ludwikę Emilię de Vautedard (1694-1719)
∞ Nicolas Mesnager