Ludwik XIII, zw. Sprawiedliwym (ur. 27 września 1601 w Fontainebleau, zm. 14 maja 1643 w Saint-Germain-en-Laye) – król Francji i Nawarry od 1610, syn Henryka IV, z dynastii Burbonów. W chwili śmierci ojca miał tylko 9 lat, więc do czasu pełnoletniości realne rządy regencyjne sprawowała jego matka Maria Medycejska. Panowanie Ludwika XIII przebiegało w cieniu rządów kardynała Richelieu, który stał się właściwym twórcą systemu rządów absolutnych i którego historycy uważają za główną postać tego panowania.

Pod wpływem matki (1610-1617)

Matka Ludwika XIII, Maria Medycejska (obraz Rubensa, 1625)

Ludwik wcześnie stracił ojca, a za rządów regencyjnych jego matki, zwanej przez starą arystokrację „grubą bankierzycą” na dworze panowało rozprzężenie. Maria Medycejska, niekochana przez zmarłego męża i pozostająca dotychczas na uboczu, starała się zagarnąć całą władzę dla siebie. Nie zadbano o wykształcenie i wychowanie młodego króla. Ludwik uchodził za chłopca kapryśnego, był trudny dla otoczenia. W odróżnieniu od zawsze zdrowego i krzepkiego ojca, nie cieszył się też dobrym zdrowiem. Miał też poważną wadę wymowy, przez co nie lubił długich przemówień i dyskusji publicznych. Niewiele czytał, nie miał też żadnych poważnych zainteresowań intelektualnych. Kochał za to polowania, psy, konie i ptaki.

Ponieważ matka Ludwika była bigotką na dworze przewagę zdobyli radykalni katolicy (parti dévot). Jej głównymi faworytami byli włoscy awanturnicy: Leonora Dori i jej mąż Concino Concini. Spowodowało to zbliżenie polityki dworu do Hiszpanii i papiestwa – wbrew dotychczasowej praktyce Henryka IV. Owocem tego zwrotu politycznego było małżeństwo młodego Ludwika XIII. 9 listopada 1615 w Bordeaux w wieku zaledwie 14 lat, ożenił się on z księżniczka hiszpańską Anną Austriaczką (1601–1666), córką króla Hiszpanii – Filipa III Habsburga i Małgorzaty Habsburg – arcyksiężniczki austriackiej. Anna była zaledwie 5 dni starsza od Ludwika, mimo to król w ogóle nie zainteresował się małżonką.

Ludwik XIII w wieku 16 lat

Rządy Marii Medycejskiej i Conciniego były skrajnie niepopularne. Królowa nadała faworytowi tytuł marszałka d’Ancre, choć nigdy nie dowodził armią. To jeszcze bardziej wzburzyło starą arystokrację rodową. Szerzyły się spiski szlachty i hugenotów, zaniepokojonych chwiejną i ultrakatolicką polityką dworu. Korupcja i zuchwalstwa Conciniego gorszyły wszystkich. We wrześniu 1614 roku ogłoszono pełnoletniość Ludwika XIII i zakończenie regencji matki. Mimo to Maria Medycejska rządziła po staremu. Próbując podbudować prestiż monarchii jesienią 1614 roku zwołano Stany Generalne. Było to ostatnie ich posiedzenie przed Wielką Rewolucją. Król oficjalnie przewodniczył obradom Stanów. W praktyce nie miał na nic wpływu. Sesja Stanów przebiegła wśród powszechnych sporów i plotek na temat rodziny królewskiej. O młodym królu mówiono, że jest leniwy, kapryśny i niedouczony. Stany nie doszły do żadnego konsensusu, choć wszyscy zgodnie krytykowali partię Conciniego. W latach 1615-1616 miała miejsce rebelia części hugenockiej szlachty. Pozycja Conciniego słabła.

Rządy Karola de Luynes (1617-1621)

Karol de Luynes, główny faworyt Ludwika XIII w latach 1617-1621

Ludwik XIII unikał dziewcząt zadając się zazwyczaj z mężczyznami, choć nie udowodniono jednoznacznie jego skłonności homoseksualnych. W końcu znalazł się pod wpływem starszego od siebie Karola de Luynes, intryganta i karierowicza o marnych zdolnościach. Pod jego wpływem król odważył się sięgnąć po władzę. Na jego rozkaz zgładzono Conciniego (24 kwietnia 1617) i usunięto Marię Medycejską z dworu. Przywrócono kilku starych doradców Henryka IV, ale ster rządów objął główny faworyt króla, de Luynes. Ludwik, nie pozbawiony autoironii, mawiał o nim „król Luynes”. Okazał się on jeszcze gorszym ministrem niż Concini. Szybko zraził do siebie wszystkich. W kraju zaczęły się szerzyć spiski magnaterii, nie bez inspiracji ze strony królowej matki. Kraj stanął na progu wojny domowej. Dopiero mediacja Armanda Jeana Richelieu między Marią de Medici a synem przyniosła krótkotrwałe uspokojenie. Tak powoli torował sobie drogę do władzy ambitny biskup, przyszły kardynał. W siłę rosła partia hugenocka. Luynes został wówczas mianowany konetablem i rozpoczął wojnę z hugenotami. W końcu nawet Ludwik dostrzegł mierność talentów swego faworyta i w roku 1621 postanowił odwołać go po nieudolnie przeprowadzonym oblężeniu fortecy protestanckiej w Montauban. Karol de Luynes zmarł wkrótce od zarazy jaka wybuchła w obozie oblegających (grudzień 1621).