Ludwika Godlewska

Ludwika Godlewska ps. "Exterus" (ur. 11 października 1863 w Niegłosach koło Płocka, zm. 28 stycznia 1901 w Görbersdorfie na Dolnym Śląsku) – polska powieściopisarka, epigonka pozytywizmu.

Jako pisarka debiutowała nowelką "Pan Apolinary Prądaszyński" w piśmie "Słowo" w roku 1895. Długo przebywała za granicą, lecząc chorobę płuc.

Życiorys

Ludwika Godlewska urodziła się 11 października 1863 r. w Niegłosach pod Płockiem, gdzie ojciec autorki, Roch Godlewski był pierwszym dyrektorem Szkoły Rolniczej, założonej przez Wielkopolskiego w 1859 r. Matka Ludwiki, Felicja była córką Jana Tokarskiego byłego oficera wojsk polskich i uczestnika powstania listopadowego. Gdy w 1863 r. Rosjanie zajęli Szkołę Rolniczą w Niegłosach, rodzina Godlewskich udała się do dziadków do Chojna. Tam autorka spędziła najmłodsze lata do 1870r. to jest do czasu kupienia majątku Kłokock niedaleko Lipna w ziemi dobrzyńskiej. W Kłokocku Godlewska spędziła większość swojego życia z wyjątkiem kilku ostatnich lat pobytu w Warszawie i wyjazdami za granicę w celach leczniczych. Godlewska kształciła się przeważnie w domu razem ze swymi czterema braćmi.Dla uzupełnienia edukacji domowej rodzice wysłali piętnastoletnią Ludwikę do Warszawy na tajną pensję panien Wróblewskich. Nauka odbywała się tylko po francusku. Panny w wieku od 15 do 18 lat uczyły się arytmetyki, stylistyki, literatury francuskiej, rysunku i muzyki. Po dwuletnim pobycie na pensji, gdzie Godlewska wykazała się dużymi zdolnościami do muzyki i rysunku, wyjechała na rok do Płocka. Tam, w zakładzie panien Hanusz w dalszym ciągu rozwijała swój talent muzyczny i przygotowywała się do roli gospodyni domu.Choć jej wykształcenie nie odbiegało od przeciętnego wykształcenia panny na wydaniu, to wrodzona inteligencja, zamiłowanie do czytania i zmysł obserwacji pozwoliły autorce zgromadzić duży materiał, który wykorzystała w swych utworach. W 1891 roku Godlewska zmuszona jest do wyjazdu w celu podreperowania zdrowia. Dwuletni niemal pobyt w miejscowościach uzdrowiskowych: Gleichenbergu, Meranie i Gorycji przyniósł poprawę zdrowia i wielką ilość przeżyć, które znajdą oddźwięk w jej pierwszej powieści "Po zdrowie".Godlewska przeżyła wtedy wielką i odwzajemnioną miłość do człowieka żonatego i dużo od niej starszego. Miłość ta była przyczyną wielu załamań psychicznych. Skończyła się tak, jak miłość Zofii i Ruszyca w powieści "Po zdrowie" - rozstaniem, zgodnie z wolą rodziców i poglądami autorki. Podczas pobytu za granicą Godlewska zwiedziła Wenecję, Mediolan, Veronę i Triest, poznała dużo osób ze świata nauki i sztuki i ustaliła swój światopogląd. Po powrocie do kraju autorka zdecydowała się na podjęcie pracy nauczycielki w Warszawie, gdzie zamieszkała wspólnie z siostrą. Aby podnieść swoje kwalifikacje dołączyła do kompletu uczennic prof.fizyki Kramsztyka i gorliwie wypełniała luki w wykształceniu. W tym czasie zaczęła również tłumaczyć teksty z języka francuskiego dla redakcji "Słowa". W "Słowie" wydrukowano również jej pierwszą nowelę pod tytułem "Pan Apolinary Prądaszyński". Powieść "Po zdrowie" będąca pierwszym utworem Godlewskiej wyszła w "Ateneum". Redaktor tego pisma Piotr Chmielewski, znany krytyk i historyk literatury, wydał o niej przychylną opinię, co równało się wprowadzeniu Godlewskiej w koła pisarzy. Odtąd kariera literacka autorki, występującej pod pseudonimem "Exterus', toczy się równo, bez zalamań i konfliktów. W ciągu lat 1894 - 1899 powstały wszystkie jej dzieła. Są to: cztery powieści, jeden szkic powieściowy i osiem nowel. Utwory te powstały częściowo w Kłokocku, częściowo w Warszawie. Większe dzieła powstały w rodzinnym domu, którego nastrój sprzyjał widocznie twórczej pracy autorki. Tymczasem stan zdrowia Godlewskiej pogarszał się z roku na rok. Jesień 1898 r. przyniosła pisarce z jednej strony zwycięstwo powieści p.t."Dobrane pary" w konkursie powieściowym "Głosu", z drugiej zapowiedź nieuleczalnej choroby płuc. W zimie 1897r. Godlewska wyjeżdża znowu za granicę do Nervi, potem do Bozen-Gries i Gleichenbergu. Tam pozostawała pod opieką słynnego wówczas profesora medycyny we Lwowie dr. Sobierańskiego. Po kilku miesiącach wróciła do Kłokocka chora. Następnie wyjechała do Zakopanego. Tam poznała wielu wybitnych ludzi: Sienkiewicza, Przybyszewskiego, Rydla Witkiewicza. Kuracja klimatyczna okazała się jednak nieskuteczna. We wrześniu 1899r. Godlewska wróciła do Warszawy, a następnie znów wyjechała do Lwowa pod opiekę dr.Sobierańskiego. Ze Lwowa wyjechała do Gorbersdorfu na Dolnym Śląsku, gdzie 28 stycznia 1901r. zakończyła życie. Ludwika Godlewska została pochowana w rodzinnym grobie na Powązkach.

Utwory

Bibliografia'

M. Krajewski, Dobrzyński słownik biograficzny. Włocławek 2002, s. 227-228.

Małgorzata Szewczyk, Ludwika Godlewska.Exterus.Opracowanie monograficzne Lublin 1937r.KUL

Zobacz w Wikicytatach kolekcję przysłów Ludwiki Godlewskiej