Lugalbanda - Polski Serwis Naukowy

Lugalbanda (sum. lugal-banda3, tłum. "młody król"; zapisywane w piśmie klinowym ) – król sumeryjskiego miasta Uruk, panujący w 1 poł. III tys. p.n.e. W "Sumeryjskiej liście królów" występuje po Enmerkarze jako trzeci władca I dynastii z Uruk. Według tejże Listy - która nazywa go "pasterzem" a nie "królem" - panować miał on przez 1200 lat. Podobnie jak wielu archaicznym władcom Sumeru, Lugalbandzie przypisano z czasem status boski, uznając go za syna boga Urasza. Za żonę Lugalbandy uważano boginię Ninsun, a z ich związku narodzić miał się słynny heros Gilgamesz. Królowie III dynastii z Ur składali ofiary boskiemu Lugalbandzie w Nippur, a w poezji pochwalnej skierowanej do tych władców powszechnie spotyka się Lugalbandę i Ninsun, opisanych jako ich boskich "rodziców". Do naszych czasów zachowały się dwa heroiczne poematy narracyjne opisujące niezwykłe czyny Lugalbandy - "Lugalbanda w Jaskini Górskiej" oraz "Lugalbanda i Ptak Anzu". Wystęuje on w nich nie jako władca, lecz jako dowódca oddziałów sumeryjskich wysłanych przez Enmerkara przeciw odległemu, górskiemu miastu-państwu Aratta. Przypuszcza się, że opisywane tu dokonania są odzwierciedleniem prawdziwych wydarzeń historycznych. Zawierają one w sobie echa dalekich wypraw po towary nieosiągalne w Sumerze i próby wytyczenia nowych szlaków handlowych.

Ninsun (sum. nin-sun2) - w mitologii sumeryjskiej bogini, której kult pierwotnie związany był najprawdopodobniej z dzikim bydłem (jej imię znaczy dosłownie "Pani Dzika Krowa"). Już w okresie wczesnodynastycznym była uważana za małżonkę Lugalbandy - ubóstwionego króla miasta Uruk. Lugalbanda i Ninsun byli rodzicami słynnego Gilgamesza, a w babilońskim Eposie o Gilgameszu mądra Ninsun występuje jako interpretatorka wieszczych snów herosa.

Pismo klinowe to najstarsza, na Bliskim Wschodzie, odmiana pisma, stworzona najprawdopodobniej przez Sumerów ok. 3500 lat przed naszą erą. Pierwotnie było złożone z przedstawień rysunkowych, które wyobrażały przedmioty albo jeden charakterystyczny ich element, a przy bardziej abstrakcyjnych pojęciach – kompozycje symboliczne. Na początku system był całkowicie ideograficzny (obrazkowy). Każdy znak miał znaczenie podstawowe, do którego dochodziły znaczenia poboczne. Nazwa pochodzi od kształtu znaków odciskanych na glinianych tabliczkach za pomocą kawałka trzciny. Jego powstanie, w IV tysiącleciu p.n.e., związane było z administracyjnymi i gospodarczymi potrzebami rozwijającej się coraz bardziej cywilizacji. Do największego rozkwitu doszło w XIV-XIII w. p.n.e. z uwagi na wagę języka akadyjskiego na Bliskim Wschodzie, w którym było zapisywane. Pismo klinowe używane było aż do okresu panowania na Bliskim Wschodzie hellenistycznej dynastii Seleucydów w II w. p.n.e.

Przypisy

Piotr Michalowski, "Sumerian...", s. 83.
polskie tłumaczenie znajduje się w: K. Szarzyńska, Eposy ..., s. 39-52

Bibliografia

Marian Bielicki, Zapomniany świat Sumerów, Warszawa 1969.

hasło "Lugalbanda", [w:] Jeremy Black, Anthony Green, Słownik mitologii Mezopotamii, Katowice 2006, s. 115-116.

Krystyna Szarzyńska, Eposy sumeryjskie, seria Antologia Literatury Mezopotamskiej, Wydawnictwo AGADE, Warszawa 2003.

Piotr Michalowski, Sumerian King List, [w:] Mark Chavalas (edytor), The Ancient Near East - Historical Sources in Translation", Blackwell Publishing, Carlton 2006, s. 81-85.

Sumeryjska Lista Królów - dzieło sumeryjskiego piśmiennictwa powstałe pod koniec III tysiąclecia p.n.e., najprawdopodobniej za panowania III dynastii z Ur, opisujące kolejność panowania władców Sumeru. Dzieło to ma charakter na wpół legendarny, dlatego dyskwalifikuje się je jako źródło historyczne i traktowane jest przez badaczy dziejów starożytnej Mezopotamii z dużą dozą ostrożności. Informacje tam zawarte poddawane są ciągłej weryfikacj i konfrontowane z innymi źródłami piśmienniczymi oraz ze znaleziskami archeologicznymi.

Urasz – lokalne bóstwo w północnobabilońskim mieście Dilbat. W jedym z przekazów uważany jest za przodka boga Ana, a w późniejszych okresach utożsamiano go z Anem oraz Ninurtą. W Babilonie znajduje się brama Urasz, która została tak nazwana prawdopodobnie dlatego, że prowadziła w kierunku Dilbat.