Luigi Amadeo di Savoia d'Abruzzi - Polski Serwis Naukowy

Luigi Amedeo di Savoia, książę Abruzzi

Książę Luigi Amedeo Giuseppe Maria Ferdinando Francesco di Savoia, duca degli Abruzzi, utrwalone w polskim piśmiennictwie imię Ludwik Amadeusz Sabaudzki, książę Abruzji lub książę Abruzzów (ur. 29 stycznia 1873 w Madrycie, zm. 18 marca 1933 w Jowhar niedaleko Mogadiszu w Somalii) – członek włoskiej dynastii królewskiej (dynastii sabaudzkiej), wojskowy (admirał), słynny alpinista, podróżnik, badacz Alaski, Arktyki, Afryki i Azji o olbrzymim dorobku.

Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Góra Świętego Eliasza (ang. Mount Saint Elias) (5489 m n.p.m.) – drugi co do wysokości szczyt w Stanach Zjednoczonych oraz czwarty w Ameryce Północnej. Leży w paśmie Gór Świętego Eliasza w Kordylierach, na granicy amerykańskiego stanu Alaska oraz kanadyjskiego terytorium Jukon. Na stokach Góry Świętego Eliasza występuje wiele lodowców, wśród których znajduje się lodowiec Malaspina.

Urodził się w ostatnim roku panowania swego ojca Amadeusza I (króla Hiszpanii w okresie 1870-1873). Jego matką była królowa Maria Wiktoria. Wychował się w Turynie oraz w górzystym regionie Abruzji w środkowych Włoszech u stóp Gran Sasso (najwyższego pasma Apeninów), co miało ogromny wpływ na jego karierę alpinisty.

Madryt (hiszp. Madrid) – stolica i największe miasto Hiszpanii, położony w środkowej części kraju u podnóża Sierra de Guadarrama (Wyżyna Kastylijska) nad rzeką Manzanares.

Dynastia sabaudzka (wł. Casa di Savoia) – dynastia panująca w Sabaudii i Piemoncie (1000-1732) (Księstwo Sabaudii-Piemontu niezależne od roku 1416), na Sycylii (1713-1720), w Królestwie Sardynii (1720-1861), w zjednoczonym Królestwie Włoskim (1861-1946), w Hiszpanii (1871-1873) oraz w Chorwacji (1941-1943).

Wspinaczki alpejskie

W młodości wszedł na szereg szczytów alpejskich, w tym Monte Rosa, Mont Blanc, m. in. 1894 odbył wspinaczke trudną granią Zmutt (3 przejście) na Matterhorn w towarzystwie jej pierwszego zdobywcy z 1879 r., Alberta F. Mummery'ego.

Najważniejsze wyprawy

W roku 1897 dokonał swego pierwszego wielkiego wejścia, zdobywając Górę Świętego Eliasza na Alasce (5 489 m n.p.m.), czwarty co do wysokości z najwyższych szczytów w Ameryce Północnej, wyrastający niemal wprost znad morza, który odparł próby kilku wcześniejszych ekspedycji.

Admirał (adm.) – wojskowy stopień oficerski w Polskiej Marynarce Wojennej, odpowiadający generałowi w Wojskach Lądowych i Siłach Powietrznych. Jego odpowiedniki znajdują się także w marynarkach wojennych innych państw.

Mont Blanc (wł. Monte Bianco, pl. Biała Góra, 4810,45 m n.p.m.) – najwyższy szczyt Alp i Europy, potocznie nazywany Dachem Europy (niektórzy, w tym alpiniści zdobywający Koronę Ziemi, przyjmując inne granice Europy niż Międzynarodowa Unia Geograficzna, uważają Elbrus za szczyt europejski i tym samym najwyższy w Europie). Główny wierzchołek znajduje się na terytorium Francji w regionie Haute-Savoie i w granicach administracyjnych miasta Saint-Gervais-les-Bains. Granica francusko-włoska przebiega przez pobliski, boczny wierzchołek Mont Blanc de Courmayeur (wł. Monte Bianco di Courmayeur) (4748 m n.p.m.).

W okresie 1899-1900 książę Ludwik Amadeusz dowodził 20-osobową ekspedycją, która ówcześnie rekordowo zbliżyła się bieguna północnego. Najpierw badacze dopłynęli na statku "Stella Polare" do Ziemi Franciszka Józefa (należącej do Rosji) i po zimowaniu na wyspie Rudolfa ruszyli ku pn. (jednak Ludwik stracił w wyniku odmrożeń dwa palce u rąk i nie mógł uczestniczyć w jeździe saniami). 11 marca zaufany towarzysz Ludwika Amadeusza z wielu wypraw, kpt. Umberto Cagni na czele kilkuoosobowej ekipy wyruszył na zaprzężonych w psy saniach w stronę bieguna i 25 kwietnia 1900 roku dotarł do 86° 34' szer. geogr. północnej (nieco dalej ku północy niż dotychczasowy rekord Nansena z roku 1895, ok. 86° 14´ N). Grupa ta powróciła w dramatycznych okolicznościach po 104 dniach. Ekspedycja zbadała także pn. wybrzeża wyspy Rudolfa oraz dwie inne wyspy. Jedna z większych wysp archipelagu została później oficjalnie nazwana Wyspą Ludwika (Luigi Island, Ostrov Luidżi).

Gran Sasso d`Italia (po polsku: Wielki Włoski Kamień lub Śpiący gigant) – najwyższy masyw Apeninów we Włoszech o wysokości maksymalnej 2912 m n.p.m. Znajduje się tutaj najwyższy szczyt Apeninów Corno Grande oraz szczyty Monte Camicia, Prena, L`Aquila i Corvo. Wznoszą się one ponad płaskowyżem Campo Imperatore (ok. 2000 m n.p.m.), znanym z akcji odbicia więzionego w hotelu górskim Mussoliniego w 1943 roku.

Ameryka Północna – kontynent o powierzchni 24 242 000 km² (co stanowi 16,3% całkowitej powierzchni lądów na kuli ziemskiej), położony na półkulach: północnej i zachodniej. Do Ameryki Północnej należy Ameryka Środkowa.

W roku 1906 Ludwik Amadeusz udał się do Afryki równikowej, gdzie zdobył - jako pierwszy - najwyższe szczyty pasma górskiego Ruwenzori.

W 1909 r. podjął próbę zdobycia K2 w Karakorum. Zespół włoski kierowany przez księcia Abruzzów dotarł do wysokości około 6000 m n.p.m,. Prawdopodobnie zawiniło niedocenienie przez wspinaczy potrzeby aklimatyzacji. Wyprawa księcia Abruzzów była jednak krokiem milowym w drodze na szczyt K2, wyciągnięto z niej bowiem prawidłowy wniosek - grań południowo-wschodnia stanowi najdogodniejszą drogę ataku. To właśnie tą drogę wykorzystywały potem inne wyprawy, w tym zwycięska ekspedycja włoska z 1954 roku. Drogę tę nazwano z czasem Żebrem Abruzzi (Żebrem Abruzzów, Żebrem Księcia Abruzji etc.) na cześć księcia Ludwika. Warto odnotować, także, że owocem tej wyprawy była pierwsza mapa fotogrametryczna okolic K2 w skali 1:100 000.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Vittorio Sella (ur. 20 sierpnia 1859 r. w Biella – zm. 12 sierpnia 1943 r. tamże) – wybitny włoski alpinista i fotografik, jeden z pionierów fotografii górskiej. Wiele jego dzieł fotograficznych uznawanych jest do dziś za szczytowe osiągnięcia tej dziedziny sztuki.

Jako wojskowy i polityk

W czasie I wojny światowej Ludwik Amadeusz w stopniu admirała dowodził flotą włoską.

Po wojnie osiedlił się we wsch. Afryce, gdzie współtworzył kolonię z eksperymentalnym rolnictwem ok. 90 km na północ od Mogadiszu, nad rzeką Uebi Szebeli w dzisiejszej Somalii. Kolonię tę nazywano Villaggio Duca degli Abruzzi i okresowo stanowiła ona najbardziej wydajny rolniczo rejon w kraju (poprzednie nazwy Giohar, od 1960 Jowhar). Mimo zmian politycznych w metropolii i pogarszających się stosunków w rejonie, wyjazdu części włoskich osadników oraz podupadania na zdrowiu, pozostał tam aż do śmierci.

Biegun północny – najbardziej wysunięty na północ punkt na Ziemi. Można go definiować na cztery różne sposoby, jednak tylko dwa z nich są powszechnie używane. Wszystkie definicje mają jedną cechę wspólną – każda umiejscawia biegun na Oceanie Arktycznym.

I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

Pozostawiony dorobek

Pozostawił po sobie wspomnienia z wyprawy do bieguna (wyd. ang. On the "Polar Star" in the Arctic Sea, 1903) oraz bogatą dokumentację topograficzną i fotograficzną Karakorum (w tym szeroko rozpowszechniane, doskonałe technicznie zdjęcia Vittorio Selli), która okazała się niezwykle pomocna dla wielu kolejnych ekspedycji z różnych krajów, w tym dla zakończonej sukcesem wyprawy na K2 w roku 1954 – zaś Włosi na długo stali się najlepszymi ekspertami od kartografii rejonu K2 i leżącego u jego stóp lodowca Baltoro. Na jego cześć nazwano krążownik włoski "Luigi di Savoia Duca degli Abruzzi".

Alpinista – człowiek uprawiający alpinizm, czyli wspinaczkę górską uprawianą w Alpach. W szerszym znaczeniu termin ten określa osoby, które zajmują się wspinaczkę górską prowadzoną poza wyznaczonymi szlakami turystycznymi.

Ziemia Franciszka Józefa (ros. Земля Франца-Иосифа, niem. Franz-Joseph-Land) – rosyjski archipelag w północno-zachodniej części Morza Barentsa. Administracyjnie należy do obwodu archangielskiego.

Bibliografia

Carl Waldman & Alan Wexler: Encyclopedia of Exploration. New York 2004, ISBN 0-8160-4678-6

Przypisy

Utożsamianego powszechnie z mitycznymi Górami Księżycowymi
Wtedy przejściowo nazywanego jako Mount Godwin Austen
[1] GÓRY Historia zdobycia K2, nr 4 (107), kwiecień 2003.
Zbigniew Kowalewski, Janusz Kurczab: Na szczytach Himalajów. Warszawa: Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1983. ISBN 83-217-2412-4.

Linki Zewnętrzne

Luigi Amedeo of Savoy, Duke of Abruzzi, życiorys na stronie włoskich eksploratorów (ang.)

Peter Bridges: A Prince of Climbers (ang.), Virginia Quarterly Review, Winter 2000