Róża Luksemburg (1871–1919)

Luksemburgizm – specyficzna odmiana socjalizmu, bazująca na teoretycznych zagadnieniach przedstawionych przez Różę Luksemburg w swoich pracach. Termin luksemburgizm został po raz pierwszy użyty przez bolszewików, którzy zarzucali zwolennikom Róży Luksemburg odejście od marksizmu-leninizmu.

Luksemburgizm jest interpretacją marksizmu, która polega na poparciu rewolucji proletariackiej, której motorem są jednak masy, a nie kadrowa partia. Negatywnie odnosi się do koncepcji centralizmu demokratycznego, stworzonej przez Włodzimierza Lenina oraz Lwa Trockiego.

Luksemburgizm jako demokratyczny i rewolucyjny socjalizm

Główne założenia luksemburgizmu podkreślają jego poparcie dla demokracji, ale także postulat przeprowadzenia rewolucji tak szybko, jak tylko jest to możliwe. Zbliża się przez to do komunizmu rad, ale nie odrzuca on związków zawodowych czy przeprowadzania wyborów. Przypomina także trockizm, w związku ze swym sprzeciwem względem totalitaryzmu rządu stalinowskiego, choć odrzuca reformistyczne postulaty nowoczesnej socjaldemokracji. Luksemburgizm wskazuje na to, iż zarówno Lenin, jak i Trocki popełnili niedemokratyczne błędy.

W książce pt. "Rosyjska rewolucja", napisanej w niemieckim więzieniu w czasie I wojny światowej, Róża Luksemburg skrytykowała niektóre działania bolszewików, takie jak rozpędzenie Zgromadzenia Konstytucyjnego w styczniu 1918 jak również ich poparcie dla rozparcelowania posiadłości feudalnych na komuny rolnicze. Oparła tę krytykę na oryginalnej koncepcji Marksa - "rewolucji w permanencji". Jej zdaniem Marks twierdził, iż rolą rewolucyjnej partii klasy pracującej nie jest tworzenie jednopartyjnego państwa ani rozdawanie ziemi (nawet w półfeudalnych krajach takich jak Niemcy w 1850 r. czy Rosja w 1917), gdzie klasa pracująca była mniejszością. Marks był raczej zdania, iż zadaniem klasy pracującej, działającej w strukturach demokratycznych, ma być organizowanie się w radach pracowniczych i milicjach, w celu prowadzenia kampanii na rzecz własnego socjalistycznego programu. Miałby on na celu rozszerzanie praw pracowniczych i przejmowanie kolektywne posiadłości ziemskich. Ponieważ bolszewikom nie udało się wypełnić planu Marksa, jak twierdziła Luksemburg, rewolucja zbiurokratyzowała się, ludność miejska zaczęła głodować, chłopi służący w armii ulegali demoralizacji lub dezerterowali aby powrócić do domu i zająć się uprawą roli. Z tego powodu Niemcy z łatwością zajęli Ukrainę.

Luksemburgizm krytykował także pomysły Lenina na organizowanie partii rewolucyjnych, jak również koncepcję zdominowania ich przez kilku pozbawionych skrupułów liderów. W 1904 roku Luksemburg napisała swe "Organizacyjne pytania na temat rosyjskiej Socjal-Demokracji lub leninizm czy marksizm?", które miały być odpowiedzią na publikację Lenina pt. "Co należy zrobić?" z 1903 roku. Luksemburg zauważa tam, że boi się, iż autorytaryzm, który widziała w Leninie , doprowadzi do sekciarstwa, a nie do dyktatury mającej zapanować po zakończonej sukcesem rewolucji (co także uważała za poważne zagrożenie). Luksemburg zmarła przed dojściem Stalina do władzy i nigdy nie wyraziła swego zdania na temat stalinizmu, ale jej krytyka reżimu bolszewickiego została wykorzystana przez wielu tych, którzy opisywali stalinizm (nawet przez tych dalekich od podzielania poglądów Róży Luksemburg).