Lund - miasto - Polski Serwis Naukowy

Romańska katedra, dawne miejsce koronacji duńskich monarchów

Lund – miasto w południowo-zachodnim regionie Szwecji, w prowincji Skanii, na północny wschód od Malmö; siedziba władz gminy Lund, wchodzącej w skład transgranicznego regionu Öresund, obejmującego fragmenty terytoriów Danii i Szwecji. Około 101 tys. mieszkańców i 442,7 km² powierzchni, co daje mu pozycję dwunastego pod względem liczby mieszkańców miasta w Szwecji. W związku z jego akademickim charakterem, Lund charakteryzuje się wyraźną nadreprezentacją grupy wiekowej 20–29 lat (21% populacji) i osób z wyższym wykształceniem (58% w stosunku do 29% w skali kraju).

Szwecja, Królestwo Szwecji (Sverige, Konungariket Sverige) – państwo w Europie Północnej, zaliczane do państw skandynawskich. Szwecja jest członkiem Unii Europejskiej od 1995 roku. Graniczy z Norwegią, Finlandią i Danią.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.

Lund zostało założone prawdopodobnie pod koniec X wieku, dla wzmocnienia związków tego obszaru z Królestwem Danii, jednocześnie stając się nowym przyczółkiem dla misji chrystianizacyjnej Kościoła Katolickiego na tych terenach. W ramach wykopalisk archeologicznych odnaleziono tu pozostałości najstarszego znanego drewnianego kościoła w Skanii, wzniesionego w okolicach 990.

Polska, oficjalnie Rzeczpospolita Polska – państwo położone w Europie Środkowej nad Morzem Bałtyckim. Graniczy z Niemcami (na zachodzie), Czechami i Słowacją (na południu), Ukrainą i Białorusią (na wschodzie), na północnym wschodzie z Litwą oraz na północy z Rosją (obwód kaliningradzki). Ponadto polska granica wyłącznej strefy ekonomicznej na Bałtyku graniczy ze strefami Danii i Szwecji.

Chrystianizacja – proces wypierania rodzinnych wierzeń etnicznych, osiadłego w określonym rejonie ludu, przez wiarę chrześcijańską. Jego największe nasilenie przypadało w okresie średniowiecza, a spowodowane było dominującą pozycją chrześcijaństwa wśród ówczesnych europejskich władców oraz rosnącymi wpływami papiestwa.

Złota era miasta przypadła na okres średniowiecza. U progu XII wieku Lund było już dobrze rozwiniętym miastem, ośrodkiem handlu i rzemiosła oraz siedzibą największej duńskiej mennicy. W 1103 umieszczono tu siedzibę arcybiskupstwa na całą Skandynawię. W 1145 konsekrowano katedrę, a w całym mieście znajdowało się w tym czasie 27 kościołów i klasztorów. Od XIII wieku Lund było najważniejszym miastem Danii – to stąd arcybiskupi sprawowali władzę kościelną nad całą Skandynawią. Od XIII do XV w. w lokalnej katedrze odbywały się koronacje królów Danii. Ostatnia miała miejsce w 1406, kiedy koronowano żonę Eryka Pomorskiego, Filipę Lancaster. Z końcem średniowiecza Lund straciło jednak swoją rolę centrum gospodarczego Skanii na rzecz Malmö, do którego ostatecznie w latach 40. XV wieku przeniesiono mennicę.

Skania, Skonia (w języku duńskim i szwedzkim Skåne odsłuchaj ?/i) – historyczna kraina (lub prowincja, landskap) Danii, od 1658 należy do Szwecji. Położona jest na południu kraju nad Morzem Bałtyckim i cieśniną Sund. Graniczy z krainami Halland, Småland i Blekinge. Skania połączona jest z duńską wyspą Zelandią mostem przebiegającym przez cieśninę Sund.

Dania – Królestwo Danii (Kongeriget Danmark) – państwo położone w Europie Północnej (Skandynawia), najmniejsze z państw nordyckich. W jej skład wchodzą też Grenlandia oraz Wyspy Owcze. Graniczy od południa z Niemcami.

W 1536 kościół rzymskokatolicki przestał był kościołem dominującym. Król Chrystian III zerwał ze zwierzchnictwem papieża w Rzymie i powołał do życia narodowy kościół luterański. Arcybiskupstwo zostało zniesione, ziemie należące dotąd do Kościoła przeszły na własność Korony, a większość kościołów i klasztorów w mieście została zburzona. O świetności średniowiecznego Lund przypominają do dziś katedra (Domkyrka), kościół klasztorny pw. św. Piotra oraz układ wijących się, brukowanych uliczek.

W 2005 Szwecja posiadała 35 miast o ludności przekraczającej 30 tys. mieszkańców. Dla porównania, prawie 70 lat wcześniej w Szwecji istniało 1 miasto z ludnością >500 tys., 2 miasta z ludnością 100÷500 tys., 2 miasta z ludnością 50÷100 tys., 13 miast z ludnością 20÷50 tys. i 22 miasta z ludnością 10÷20 tys.

Chrystian III Oldenburski (ur. 12 sierpnia 1503 w pałacu Gottorp w Szlezwiku, zm. 1 stycznia 1559 w Koldinghus, Kolding) - król Danii i Norwegii od 1534, z dynastii oldenburskiej.

Wiek XVII był dla Lund okresem niepokojów, choć również nowych możliwości. Po kolejnych wojnach między Szwecją i Danią, w 1658 Skania wcielona do Szwecji na mocy pokoju w Roskilde i poddana surowej szwedzkofikacji. Posługiwanie się językiem duńskim karano śmiercią. Jedną z najważniejszych decyzji mających przyspieszyć integrację regionu z resztą państwa, było założenie w Lund szwedzkojęzycznego uniwersytetu, którego inauguracja odbyła się w 1668.

Eryk Pomorski (ur. przed 11 czerwca 1382 w Darłowie, zm. 16 czerwca 1459 tamże) – książę pomorski z dynastii Gryfitów. Król Norwegii (jako Eryk III) w latach 1389–1442, król Danii (jako Eryk VII, duń. Erik af Pommern) i król Szwecji (jako Eryk XIII) w latach 1397–1439 (faktyczne rządy w tych trzech królestwach sprawował od 1412), książę słupski (niem. Pommern-Stolp) jako Eryk I w latach 1449–1459.

Filipa Lancaster duń. Philippa (ur. 4 czerwca 1394 w zamku Peterborough, zm. 5 stycznia 1430 w Vadstenie) – angielska księżniczka z dynastii Lancasterów, królowa Danii, Szwecji i Norwegii, najmłodsza córka króla Anglii Henryka IV i Marii de Bohun, córki 7. hrabiego Hereford. Młodsza siostra króla Henryka V. W 1408 r. odznaczona Orderem Podwiązki.

W latach 1675-1679 miała miejsce tzw. wojna skańska, w której Dania próbowała odzyskać utracone wschodnie prowincje. 4 grudnia 1676 pod Lund rozegrała się jedna z jej najkrwawszych bitew; zwyciężyły w niej oddziały szwedzkie, ale niemal połowa ich żołnierzy poległa. 11 sierpnia 1678 znaczącą część miasta strawił ogień podłożony przez oddział wojsk duńskich.

Uniwersytet w Lund (szw. Lunds universitet) – uniwersytet znajdujący się w szwedzkim mieście Lund. Jest jedną z największych placówek edukacyjnych i badawczych w Szwecji i całej Skandynawii. Często uznawany za jeden ze stu najlepszych uniwersytetów na świecie. Uniwersytet w Lund został założony w 1666 roku jako najstarszy po Uniwersytecie w Uppsali szwedzki uniwersytet, jednak studium generale powstało w Lund już w roku 1438. Uniwersytet założono po wyparciu Duńczyków ze Szwecji jako demonstrację odzyskania przez Szwedów kontroli nad ziemiami szwedzkimi. Początkowo Uniwersytet przeżywał trudności ze względu na polityczne animozje pomiędzy studentami oraz niepewną sytuację finansową. W XVII wieku zaczął rozkwitać, głównie dzięki przejęciu jego finansowania przez państwo szwedzkie. Pod koniec XX wieku przybrał obecną formę. Uniwersytet składa się z ośmiu wydziałów, ma również dodatkowy kampus w pobliskim Helsingborgu. Obecnie (2009) na Uniwersytecie w Lund kształci się ponad 24 000 studentów.

Średniowiecze – epoka w historii europejskiej, obejmująca okres między starożytnością a renesansem. Granice czasowe średniowiecza nie są ściśle ustalone. Za początek epoki przyjmuje się okres, w którym cesarstwo zachodniorzymskie chyliło się ku upadkowi. Zwolennicy ścisłej datacji – w zależności od szkoły – za dokładne daty początku średniowiecza podają lata 378, 395 bądź 476. Za koniec epoki uważa się upowszechnienie idei humanistycznych i rozpoczęcie epoki renesansu. Najczęściej w tym przypadku wymieniane są daty ok. 1450 roku oraz lata 1453, 1492, a nawet 1517.

W trakcie XVIII i XIX wieku Lund pozostawało niewielkim, uśpionym miasteczkiem. Dotknęła je jedynie ostatnia próba odbicia Skanii przez Duńczyków w 1709, w ramach Wielkiej Wojny Północnej (1700-1721). W 1768 otworzono w Lund pierwszy w Skanii szpital, który dał fundament dla ogromnego kompleksu Szpitala Uniwersyteckiego, mieszczącego się tu dzisiaj. Momentem przełomowym dla rozwoju Lund było otwarcie w 1856 połączenia kolejowego z Malmö, które wpłynęło na znaczny rozwój gospodarczy miasta.

Zabrze (niem. Hindenburg od 1915 do 1945, śl. Zobrze) – miasto na prawach powiatu w województwie śląskim. Członek Górnośląskiego Związku Metropolitalnego.

Luteranizm – doktryna teologiczna i chrześcijański ruch reformacyjny, zapoczątkowany przez Marcina Lutra w XVI wieku (za datę jego rozpoczęcia uważa się rok 1517). Stanowi jeden z nurtów protestantyzmu i ewangelicyzmu.

Początek wieku XX upłynął w Lund pod znakiem szybkiego uprzemysłowienia: to wtedy na terenie miasta wyrosły siedziby kilku czołowych przedsiębiorstw szwedzkich. Do dziś tutejszy przemysł opiera się przede wszystkim na najnowszych procedurach i produkcji typu high-tech. Do najważniejszych firm regionu należą m.in. Åkerlund & Rausing, Gambro, Tetra Laval, Astra Zeneca oraz Ericsson Mobile Communications.

Łęczyca – miasto i gmina w województwie łódzkim, w powiecie łęczyckim, przy łączącej północ z południem drodze krajowej nr 1. Miasto rozciąga się na pograniczu Niziny Mazowieckiej i Niziny Wielkopolskiej nad Bzurą (lewym dopływem Wisły), a dokładnie przy ujściu doliny Bzury do pradoliny warszawsko-berlińskiej.

Katedra w Lund (szw. Lunds domkyrka) – kościół położony w Lund. Kościół diecezjalny diecezji Lund i parafialny w parafii katedralnej Lund szwedzkiego kościoła ewangelicko-luterańskiego.

Życie miasta koncentruje się w znacznym stopniu wokół Uniwersytetu w Lund (znanego także pod nazwą Regia Academia Carolina, Królewski Karoliński Uniwersytet), największego dziś ośrodka akademickiego w krajach nordyckich, kształcącego ponad 24 000 studentów pochodzących z krajów całego świata.

Znajduje się tam również najstarsze Muzeum Archeologiczne w Europie – Historiska Museet vid Lunds universitet, założone w 1805.

Miasta partnerskie

Greifswald

Zabrze

Łęczyca

Przypisy

Koronacje królów Danii

Linki zewnętrzne

strona miasta Lund

strona Uniwersytetu w Lund