Mátyás Rákosi

Mátyás Rákosi, właśc. Mátyás Rosenfeld (ur. 14 marca 1892 w Adzie, zm. 5 lutego 1971 w Gorkim) – węgierski komunista i sekretarz generalny Węgierskiej Partii Robotniczej.

Urodził się jako Màtyàs Rosenfeld w mieście Ada, leżącym obecnie w Serbii. Pochodził z żydowskiej rodziny. W czasie I wojny światowej służył w armii austro-węgierskiej. Walcząc na froncie wschodnim, dostał się do rosyjskiej niewoli. Wrócił po wojnie, uczestnicząc w rządzie Béli Kuna, przywódcy Węgierskiej Republiki Rad. Po upadku rządu Kuna, uciekł do ZSRR. Powrócił na Węgry w 1924 jako agent Kominternu. Został wtedy aresztowany i skazany na dożywotnie więzienie za działalność jako komisarz Węgierskiej Republiki Rad. W 1940 po pakcie niemiecko-sowieckim został wymieniony przez rząd Węgier (por. regent Miklós Horthy) na sztandary rewolucji węgierskiej 1848 i został deportowany do ZSRR, gdzie aresztowany przez NKWD został zesłany do łagru. Jego współwięźniem był Stanisław Swianiewicz.

Wrócił na Węgry wraz z Armią Czerwoną. Został wyznaczony przez Stalina na sekretarza generalnego Węgierskiej Partii Robotniczej. Funkcję tę pełnił do 1956. W 1947 doprowadził do przejęcia władzy przez komunistów na Węgrzech w trybie postępującego zamachu stanu (wolne wybory w roku 1946 wygrała na Węgrzech niekomunistyczna Partia Drobnych Rolników). Po przejęciu władzy rządził w sposób dyktatorski. Był bezpośrednio odpowiedzialny za masowe represje wobec faktycznych i domniemanych politycznych przeciwników - liczba więźniów politycznych była na Węgrzech znacznie większa niż w Polsce przy trzykrotnie mniejszej liczbie ludności. Uważał siebie za najlepszego węgierskiego ucznia Stalina. Jest autorem określenia "taktyka salami" - jako zdefiniowania stalinowskiej praktyki eliminacji opozycji krok po kroku (plasterek po plasterku).

Jego pozycja została zachwiana już po śmierci Stalina, gdy Ławrientij Beria bez ogródek oświadczył Rákosiemu, że "Węgry miały wielu cudzoziemskich królów, ale króla żydowskiego tolerować nie będą". Bezpośrednim skutkiem było mianowanie 4 lipca 1953 Imre Nagya na premiera Węgier (por. powstanie węgierskie 1956).

Po wygłoszeniu na XX Zjeździe KPZR przez Nikitę Chruszczowa tajnego referatu, w którym Chruszczow określił Stalina jako przestępcę działającego w partii komunistycznej, Rákosi pod naciskiem Chruszczowa został 18 lipca 1956 odwołany z pełnionej funkcji. Jego miejsce zajął wówczas Ernő Gerő, bliski współpracownik Rákosiego, uprzednio funkcjonariusz Kominternu i agent INO NKWD w czasie wojny domowej w Hiszpanii. Zmiana na stanowisku sekretarza generalnego partii komunistycznej na Węgrzech dokonana w ten sposób została powszechnie uznana za kosmetyczną i prowokacyjną i była jedną z przyczyn wybuchu powstania węgierskiego w październiku 1956.

Po interwencji sowieckiej na Węgrzech 4 listopada 1956 został ewakuowany (podobnie jak Ernő Gerő) przez władze sowieckie do ZSRR, gdzie zmarł w mieście Gorki (ob. Niżny Nowogród).