Męczennica - Polski Serwis Naukowy

Passiflora vitifolia

Męczennica cielista

Męczennica (Passiflora L.) – rodzaj ok. 500 gatunków tropikalnych pnączy z Ameryki podzwrotnikowej, należący do rodziny męczennicowatych. Gatunkiem typowym jest Passiflora incarnata L..

Morfologia

Pokrój Krzewiaste pnącza, zwykle posiadające pochodzące z przekształconch pędów wąsy czepne. Kwiaty O bardzo charakterystycznej budowie. Wyrastają pojedynczo w kątach liści i otoczone są od dołu 3-listkową okrywą. Mają krążkowate, silnie rozwinięte dno kwiatowe, 5-działkowy kielich, 5-płatkową koronę i złożony z 3 okółków przykoronek. Najbardziej zewnętrzny z tych okółków jest zazwyczaj silnie postrzępiony, wewnętrzny zaś przylega do androgyneforu, na szczycie którego znajduje się 5 pręcików otaczających 1 słupek z trójdzielnym znamieniem

Systematyka

Synonimy

Anthactinia Bory ex M. Roem., Asephananthes Bory, Baldwinia Raf., Ceratosepalum Oerst., Cieca Medik., Decaloba M. Roem., Disemma Labill., Granadilla Mill., Hollrungia K. Schum., Monactineirma Bory. Murucuja Medik., Pentaria M. Roem., Poggendorffia H. Karst., Tacsonia Juss., Tetrapathea (DC.) Rchb., Tetrastylis Barb. Rodr.

Męczennicowate (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.) – rodzina roślin z rzędu malpigiowców (Malpighiales). Należące do niej gatunki występują głównie w rejonach tropikalnych. We florze Polski brak jej przedstawicieli, niektóre gatunki są uprawiane.

Judasz Iskariota (grecka forma imienia Juda) o przydomku Iskariota (hebr. אש קרת - mąż z Kariotu) - jeden z apostołów, według przekazów czterech ewangelistów wydał Jezusa Chrystusa w ręce Sanhedrynu za trzydzieści srebrników, po czym popełnił samobójstwo. Według Mateusza (Mt 27,5) "Rzuciwszy srebrniki ku przybytkowi oddalił się, potem poszedł i powiesił się". Według Piotra (Dz 1,16) "spadłszy głową na dół, pękł", natomiast według Papiasza "zdrajca tak się roztył, iż nie mógł tam, gdzie łatwo przejeżdżał wóz, przejść nawet z pochyloną głową". Chrześcijanie wierzą, że fakty te zostały przepowiedziane w Starym Testamencie (zob. Mt 27,3-10; 13,18-19; Dz 1,15-20).

Pozycja systematyczna wg APweb (2001...)

Rodzaj należy do podrodziny Passifloroideae, rodziny męczennicowatych, rzędu malpigiowców (Malpighiales), należącego do kladu różowych w obrębie okrytonasiennych. Pozycja w systemie Reveala (1993-1999)

Gromada okrytonasienne (Magnoliophyta Cronquist), podgromada Magnoliophytina Frohne & U. Jensen ex Reveal, klasa Rosopsida Batsch, podklasa ukęślowe (Dilleniidae Takht. ex Reveal & Tahkt.), nadrząd Violanae R. Dahlgren ex Reveal, rząd męczennicowce (Passiflorales Dumort.), podrząd Passiflorineae Bessey in C.K. Adams, rodzina męczennicowate (Passifloraceae Juss. ex Kunth in Humb.), podrodzina Passifloroideae Burnett, plemię Passifloreae DC., rodzaj męczennica (Passiflora L.).

Przykoronek (łac. corollula, ang. corolla scale, corolla appendage) – łuski występujące w kwiatach niektórych roślin w miejscu gdzie blaszka płatka korony przechodzi w paznokieć. Mogą one być wolne, lub zrośnięte w rurkę, miseczkę. Tworzą charakterystyczny twór. Pełnią rolę powabni przywabiającej owady oraz ochraniają elementy rozrodcze kwiatu (pręciki i słupki). Przykoronek występuje np. u gatunków roślin w rodzinie amarylkowatych, goździkowatych i męczennicowatych.

Męczennica błękitna (Passiflora caerulea L.), zwana również męczennicą modrą lub m. zwyczajną – gatunek pnącza należącego do rodziny męczennicowatych. Pochodzi z lasów Brazylii i Argentyny. Jest często uprawiana w cieplejszych krajach. Również w Polsce jest uprawiana w mieszkaniach i szklarniach jako roślina ozdobna. Jest najważniejszym gatunkiem męczennicy uprawianym w mieszkaniach.

Gatunki (część)

męczennica błękitna, m. modra (Passiflora caerulea)

męczennica cielista (Passiflora incarnata)

męczennica groniasta (Passiflora racemosa)

męczennica jadalna (Passiflora edulis)

męczennica miękka (Passiflora mollissima)

męczennica olbrzymia (Passiflora quadrangularis)

męczennica wawrzynolistna (Passiflora laurifolia)

Passiflora amalocarpa

Passiflora amethystina

Passiflora aurantia

Passiflora capsularis

Passiflora citrina

Passiflora coccinea

Passiflora foetida

Passiflora helleri

Passiflora holosericea

Passiflora karwinskii

Passiflora ligularis

Passiflora mucronata

Passiflora murucuja

Passiflora pinnatistipula

Passiflora serratifolia

Passiflora tarminiana

Passiflora tenuifila

Passiflora tripartita

Passiflora tulae

Passiflora vitifolia

Passiflora yucatanensis

Zastosowanie

Niektóre gatunki posiadają jadalne owoce.

Niektóre gatunki są uprawiane jako rośliny ozdobne

Męczennica była używana przez Indian w Ameryce Północnej i Ameryce Środkowej w leczeniu bezsenności, histerii i epilepsji. Rośliny są również uważane za środek przeciwbólowy. Stwierdzono, ze kwiaty zawierają substancje, które mają działanie uspokajające i są halucynogenne w dużych ilościach.

Męczennica olbrzymia (Passiflora quadrangularis) – gatunek rośliny z rodziny męczennicowatych. Występuje w Ameryce podzwrotnikowej (południowej), głównie w Brazylii. Ze względu na swoje dekoracyjne kwiaty, pnącze to często uprawiane jest w cieplejszych krajach jako roślina doniczkowa.

Rośliny ozdobne - jednoroczne, dwuletnie lub wieloletnie rośliny, także drzewa i krzewy o dużych walorach dekoracyjnych np. o pięknych i ciekawych kwiatach, owocach, ulistnieniu, zabarwieniu pędów, pokroju, a także interesujących właściwościach.

Uprawa

Światło: Rośliny można uprawiać w pełnym słońcu, na południowym oknie lub balkonie.

Gleba: Stosuje się mieszankę ziemi liściowej, darniowej, torfu i piasku w równych ilościach.

Temperatura: Z reguły większość odmian jest ciepłolubna.

Przycinanie: Pod koniec okresu spoczynku pędy należy skrócić o około 1/3 długości.

Rozmnażanie z nasion jest mało efektywne, gdyż tak wyhodowane rośliny są słabsze. Najlepiej rozmnażać przez podział bryły korzeniowej. Po wykopaniu rośliny należy rozerwać roślinę mateczną na mniejsze tak by każda miała korzenie. Można też rozmnażać przez sadzonki pędowe. W tym sposobie używa się pędów półzdrewniałych, które mają minimum 3 liście. Należy takim sadzonkom obciąć wąsy. Żeby proces szybciej przebiegał sadzonki muszą być w temperaturze 25-30 °C.

Pielęgnacja: pędy nie mogą oplątywać się wzajemnie, gdyż to osłabia roślinę.

Nazwa

Nazwa łacińska pochodzi od słowa passio oznaczającego cierpienie i flos – kwiat. Nazwę tę nadali roślinie w początkach XVIII w. misjonarze w Ameryce Południowej. 5 pylników symbolizowało wg nich pięć ran Chrystusa, trójdzielne znamię słupka trzy gwoździe, którymi przybito go do krzyża, a szyja słupka ramię krzyża. 5 płatków i 5 działek kielicha to 10 apostołów (bez Judasza i Piotra), zaś postrzępiony przykoronek to korona cierniowa.

Przypisy

↑ Stevens P.F.: Angiosperm Phylogeny Website (ang.). 2001–. [dostęp 2009-12-09].
Index Nominum Genericorum. [dostęp 2010-03-10].
Germplasm Resources Information Network (GRIN). [dostęp 2010-03-01].
Reveal James L. System of Classification. PBIO 250 Lecture Notes: Plant Taxonomy. Department of Plant Biology, University of Maryland, 1999 Systematyka rodzaju Passiflora wg Reveala
Dawid Longman: Pielęgnowanie roślin pokojowych. Warszawa: PWR i L, 1997. ISBN 83-09-01559-3.