Młodszy dryas - Polski Serwis Naukowy

Dryas octopetala

Młodszy dryas – późnoglacjalna faza klimatyczna, biostratygraficzna i chronostratygraficzna trwająca od ok. 12,8 do 11,65 tys. lat BP (ok. 11-10 tys. C BP). Nazwa pochodzi od dębika ośmiopłatkowego (Dryas octopetala), tundrowo-górskiej krzewinki, której pyłek znaleziono w osadach z tego okresu. Młodszy dryas trwał ok. 1100-1300 lat; oddzielał interstadiał Bölling/Allerød (późnoglacjalne optimum) od preboreału - pierwszej fazy holocenu. Stanowi więc on ostatni zimny epizod ostatniego zlodowacenia. Dokładne ustalenie wieku bezwzględnego metodą radiowęglową początku i końca młodszego dryasu stanowi problem ze względu na obecność spłaszczeń radiowęglowej krzywej kalibracyjnej, co ma swoje przyczyny właśnie w tych zmianach klimatycznych.

Agassiz – lodowcowe jezioro utworzone w plejstocenie przed czołem lądolodu północnoamerykańskiego. Obejmowało 134 tys. km², stanowiąc największy słodkowodny akwen w tych czasach. Nazwane od szwajcarskiego przyrodnika Louisa Agassiza, który jako pierwszy przedstawił hipotezę wielkiego zlodowacenia. Jezioro to wielokrotnie było drenowane i spływało do Atlantyku. Ostatni i największy spływ jeziora miał miejsce ok. 8,4 tys. lat BP we wczesnym atlantyku (holocen) i wywołał gwałtowne i krótkie oziębienie zwane wydarzeniem 8,2 tys. lat BP (ang. 8.2 ka event).
Andy (hiszp. Los Andes, Cordillera de los Andes) to góry fałdowe znajdujące się w Ameryce Południowej na terenie Wenezueli, Kolumbii, Ekwadoru, Peru, Boliwii, Chile oraz Argentyny. Góry ciągną się wzdłuż Oceanu Spokojnego od zatoki Paria na północy po Ziemię Ognistą na południu, na przestrzeni ponad 9000 km, co sprawia, że jest to najdłuższy łańcuch górski na Ziemi. Szerokość Andów wynosi 200–800 km. Najwyższe szczyty to Aconcagua (6959 m n.p.m.), Ojos del Salado (6893 m n.p.m.) oraz Nevado Pissis (6793 m n.p.m.).

Granica między młodszym dryasem a holocenem została wielokrotnie wydatowana różnymi metodami w miejscach na całej Ziemi:

11530±50 lat BP (9580 r. p.n.e.) – GRIP rdzeń lodowy, Greenlandia

11530+40-60 lat BP (9580 r. p.n.e.) – Jezioro Kråkenes Lake, zachodnia Norwegia.

11578±32 cal. lat BP (9628 r. p.n.e.) – Basen Cariaco odwiert, Wenezuela

11570 lat BP (9620 r. p.n.e.) – dendrochronologicznie z dębów w środkowej Europy

11590 lat BP - Jezioro Meerfelder Maar, Niemcy

11600 lat BP - Jezioro Holzmaar (warwochronologia), Niemcy

11385–11981 cal. lat BP - Splan Pond, Kanada

11550 BP - Jezioro Gościąż - centralna Polska

11552±88 cal. lat BP - Jezioro Suigestu, Japonia

12049–11305 cal. lat BP - Maratoto, Nowa Zelandia

11640±280 BP (9690 r. p.n.e.) – GISP2 rdzeń lodowy, Grenlandia

Międzynarodowa Komisja Stratygrafii ratyfikowała stratotyp początku holocenu (końca młodszego dryasu). Znajduje się on w grenlandzkim rdzeniu lodowym NGRIP na głebokosci 1492,45 m

Klimat kontynentalny – jeden z podstawowych rodzajów klimatu. Kształtuje się w głębi lądu. Wyróżnia się największą dobową oraz roczną amplitudą temperatury powietrza. Lata są upalne, a zimy surowe, mroźne. Wraz ze zwiększaniem się odległości od morza maleje wilgotność powietrza, przeciętne zachmurzenie nieba oraz ilość opadów. Zwiększone jest za to zapylenie powietrza.
Ostatnie zlodowacenie – najmłodsze ze zlodowaceń plejstoceńskich. Miało trwać od 115 tys. lat temu do 11,7 tys. lat b2k (przed rokiem 2000). Poprzedza je interglacjał eemski, a po nim nastąpił holocen – interglacjał współczesny. Ostatnie zlodowacenie jest różnie nazywane, w zależności od regionów geograficznych: w północnej Europie Środkowej jest to zlodowacenie północnopolskie (zlodowacenie bałtyckie, Wisły lub Vistulian), w systemie alpejskim – Würm, w Ameryce Północnej – Wisconsin.

11653±99 BP (11703 lat b2k - przed AD 2000) - NGRIP w skali czasu GICC05 (Greenland Ice Core Chronology), Grenlandia.

Hipotezy naukowe

Istnieje wiele scenariuszy przyczyny tego ochłodzenia. Jednym z nich jest zaproponowany przez R.G. Jonsona i B.T. McClure w 1976 roku (potem udoskonalana przez Walace'a Broecker'a). Według ich hipotezy nastąpiło zakłócenie cyrkulacji termohalinowej wskutek gwałtownego odpływu do Oceanu Atlantyckiego słodkich wód proglacjalnego jeziora Agassiz. Powódź nastąpiła przez pęknięcie blokady lodowej lądolodu laurentyjskiego. W ciągu krótkiego czasu, możliwe, że tylko jednego roku, 85% wód jeziora popłynęło na wschód – przez Wielkie Jeziora, Niagarę i rzeką św. Wawrzyńca. Masa 9500 km³ lodowatej słodkiej (lekkiej) wody pokryła cienką warstwą powierzchnię oceanu, zakłócając krążenie głębokich słonych wód, co spowolniło lub zatrzymało prąd zatokowy. Spowolnienie tego pasa transmisyjnego ciepła było bezpośrednim powodem oziębienia północnej półkuli. Wadą tej teorii jest to, że nie znamy śladów po tak gwałtownym spływie wody. Podejrzewa się że śladem tym może być struktura w dolinie rzeki Mackenzie, prowadzi ona jednak na północ.

Lodowiec dendrytyczny (himalajski) – rodzaj lodowca górskiego, który w swym systemie zasilania ma kilka łączących się strumieni lodowych - rozgałęzień, z których każdy jest co najmniej lodowcem dolinnym. Jednym z najlepszym przykładów jest lodowiec Fedczenki w Pamirze.
Dębik ośmiopłatkowy (Dryas octopetala) – gatunek roślin z rodziny różowatych. Występuje w północnej Europie i w górach Europy, w Ameryce Północnej, na Grenlandii i na Kaukazie. W Polsce występuje wyłącznie w Tatrach i na nielicznych stanowiskach w Pieninach.

Inną hipotezą, zaproponowaną w 2007 roku przez zespół Richarda Firestone'a jest upadek dużego meteorytu lub eksplozja w atmosferze Ziemi roju komet lub chondrytów, za czym przemawia znalezienie tzw. "nanodiamentów" w warstwach ziemi i osadach znajdujących się w Ameryce Północnej, datowanych na 12,9 tys. lat. Według tej hipotezy katastrofa kosmiczna 13 tys. lat temu wywołała nagłą zmianę klimatu i globalne oziębienie. Za tą hipotezą przemawia wiele poszlak jak np. warstwy spalonej ziemi o specyficznych własnościach, czy obecność nanodiamentów. W marcu 2010 Vance Haynes uznał niektóre ślady kosmicznego zderzenia za efekt akumulacji rzecznej. W maju 2010 sferule węglowe które miały powstać w wyniku pożarów po uderzeniu meteorytu okazały się odchodami termitów i przetrwalnikami grzybów Hipoteza katastrofy kosmicznej jest czasami nazywana w angielskojęzycznych źródłach jako "Clovis comet" (Kometa Clovis) od nazwy północnoamerykańskiej kultury Clovis która zniknęła w tym czasie, być może właśnie z tego powodu.

Megafauna - ((gr.) megas "olbrzymi" + (łac.) fauna "zwierzę") - termin stosowany w archeologii i paleontologii dla określenia zwierząt o dużych rozmiarach. Za miernik uznawana jest masa ciała i stosuje się dwie wartości graniczne: zwierzęta o masie powyżej 45 kg (100 funtów) lub powyżej 100 kg (220 funtów). Termin megafauna może zawierać podkategorie uwzględnające pozycje troficzną zwierząt w której wyróżnia się megaroślinożerców (np. jeleń szlachetny) , megazwierzętożerców (np. lew), i rzadziej megawszystkożerców (np. niedźwiedź grizzly).
Alpy (fr. Alpes, niem. Alpen, wł. Alpi, słoweń. Alpe) – najwyższy łańcuch górski Europy, ciągnący się łukiem od wybrzeża Morza Śródziemnego po dolinę Dunaju w okolicach Wiednia. Łańcuch ma długość około 1200 km, szerokość od 150 do 250 km i zajmuje powierzchnię około 220 tys. km².

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)