Młynówka - Bydgoszcz - Polski Serwis Naukowy

Plan Bydgoszczy z 1800 r. z Młynówką jako głównym nurtem rzecznym

Zimą przy Młynówce

Wikimedia Commons ma galerię ilustracji związaną z tematem:
Węzeł wodny i waterfront Bydgoszczy

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Wyspa Młyńska w Bydgoszczy

Młynówka – starorzecze rzeki Brdy opływające Wyspę Młyńską w Bydgoszczy

koło wodne, gatro Koło mające na obwodzie łopatki lub przegrody, poruszane siłą naporu wody, poprzednik turbiny wodnej. Najczęściej wykorzystywane do napędu młynów wodnych i narzędzi wykorzystywanych np. w tartakach lub kuźniach.

Jaz Farny (Młyński) – jaz pomiędzy rzeką Młynówką a Brdą w Bydgoszczy. Stanowi jedną z budowli hydrotechnicznych Hydrowęzła Bydgoszcz zarządzanego przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku.

Położenie

Rzeka Młynówka jest odnogą rzeki Brdy. Przepływa od Śluzy Miejskiej do Jazu Farnego ograniczając od zachodu i południa i wschodu Wyspę Młyńską.

Historia

Młynówka jest pierwotnym korytem rzeki Brdy. Po lokacji miasta Bydgoszczy w 1346 r., prawdopodobnie jeszcze w XIV wieku dokonano przekształcenia układu wodnego w obszarze przylegającym od zachodu do miasta lokacyjnego.

Aby uzyskać siłę napędową na koła młyńskie (młyny królewskie pobudowano dowodnie przed 1400 r.) spiętrzono rzekę Brdę o kilka metrów poprzez

Kościół Karmelitów pw. Najświętszej Marii Panny (później Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny) – historyczny, nieistniejący kościół położony w Bydgoszczy na placu Teatralnym.

Jaz Ulgowy – jaz pomiędzy rzeką Młynówką a Brdą w Bydgoszczy. Stanowi jedną z budowli hydrotechnicznych Hydrowęzła Bydgoszcz zarządzanego przez Regionalny Zarząd Gospodarki Wodnej w Gdańsku.

pogłębienie starorzecza (kanału spławnego) w miejscu dzisiejszego głównego nurtu Brdy (w zakolu przy operze),

budowę jazu farnego o dzisiejszej lokalizacji,

budowę śluzy na spław tratew drzewa (przy klasztorze karmelitów).

Podpiętrzenie Młynówki sprzyjało utrudnieniu dostępu do miasta od zachodu, a także umożliwiło zasilanie fosy pod murami miasta. Kanał spławny wraz ze śluzą był czynny przez kilka wieków aż do jego likwidacji podczas przebudowy zakola Brdy przez władze pruskie (plan geodety Heermana 1789 r.).

Bydgoszcz (łac. Bidgostia, niem. Bromberg) – miasto w północnej Polsce, położone na historycznych Kujawach, nad rzeką Brdą i Kanałem Bydgoskim, którego wschodni fragment graniczy na Wiśle, siedziba Kujawsko-Pomorskiego Urzędu Wojewódzkiego oraz Wojewody Kujawsko-Pomorskiego i największe miasto województwa kujawsko-pomorskiego.

Czterej pancerni i pies – serial telewizyjny w reżyserii Konrada Nałęckiego, według scenariusza Janusza Przymanowskiego na podstawie książki tegoż autora pod tym samym tytułem. Fabuła przedstawia wojenne losy załogi czołgu Rudy i psa Szarika.

Budowa Kanału Bydgoskiego, Śluzy Miejskiej oraz związany z tym wzrost żeglugi na Brdzie oraz potrzeba stworzenia akwenu postojowego dla barek spowodowały późniejsze kilkukrotne poszerzanie zakola Brdy (dawnego kanału spławnego). Stał się on głównym, szerokim nurtem rzecznym, podczas gdy Młynówka pozostała mniejszą odnogą boczną.

Śluza wodna – budowla hydrotechniczna wznoszona na kanałach żeglownych, rzekach (jako fragment jazu) oraz pomiędzy jeziorami. Są one budowane w celu umożliwienia podczas żeglugi pokonywania różnic poziomu wody przez jednostki pływające (np. statki, barki, jachty). Śluza to fragment kanału przegrodzony komorą wodną. Wyróżnia się śluzy jednokomorowe pojedyncze do śluzowania jednego statku, podwójne (dwustronne) z przesuniętymi głowami do śluzowania jednocześnie dwóch statków oraz bliźniacze (równoległe) - tj. dwie jednakowe śluzy położone obok siebie. W przypadkach, gdy drogi wodne łączą się ze sobą pod ostrym kątem stosowane są śluzy workowate umożliwiające opuszczenie śluzy na wstecznym biegu lub zwrotnicze - gdy śluza łączy więcej niż dwie drogi wodne. Komora śluzowa jest zamknięta ruchomymi wrotami. Najczęstsze zamknięcia to wrota jedno- lub dwu skrzydłowe, rzadziej spotykane są zamknięcia walcowe.

Lokacja – forma organizacyjno-prawna, nadawana prawem lokacyjnym przez właściciela ziemi, zarówno już istniejącym jak też nowo zakładanym wsiom i miastom w jego posiadłościach.

Charakterystyka

Poziom wody w Młynówce jest ok. 3 m wyższy niż w Brdzie poniżej Śluzy Miejskiej. Wobec tego połączenie Młynówki z Brdą następuje w jazach:

Ulgowym,

Farnym,

kanale - przepławce dla ryb,

Małej Elektrowni Wodnej „Kujawska”,

oraz za pośrednictwem kaskadowego kanału Międzywodzie.

Rzeka Młynówka jest malowniczym ciekiem o wartkim nurcie i czystej wodzie. Brzegi porastają okazałe drzewa oraz odbijają swoje wizerunki kamienice Wenecji Bydgoskiej.

Prawym brzegiem rzeki prowadzi tzw. bulwar wenecki wciśnięty między ściany kamienic, a rzekę - z brukowaną nawierzchnią i metalowymi, stylowymi barierkami.

Ciekawostka

Rzeka Młynówka w Bydgoszczy stała się sceną dla jednego z odcinków serialu „Czterej pancerni i pies”. Kręcono tu ujęcie, w którym młody Czereśniak (Wiesław Gołas) z krzesłem na głowie przeprawia się przez rzekę (odcinek 14. "Czerwona seria").

Natomiast tłem dla odcinka 15. ("Wysoka fala") stała się bydgoska Śluza Miejska.

Zobacz też

Wenecja Bydgoska,

Wyspa Młyńska w Bydgoszczy,

Międzywodzie (kanał),

Śluza Miejska w Bydgoszczy,

Jaz Farny,

Jaz Ulgowy,

Mennica w Bydgoszczy,

Stare Miasto w Bydgoszczy.

Przypisy

Licznerski Alfons. O dawnych wodnych młynach bydgoskich. [w.] Kalendarz Bydgoski 1974

Bibliografia

Licznerski Alfons. O dawnych wodnych młynach bydgoskich. In. Kalendarz Bydgoski 1974

Umiński Janusz: Bydgoszcz. Przewodnik: Bydgoszcz: Regionalny Oddział PTTK „Szlak Brdy”, 1996

Linki zewnętrzne

Wirtualna Wyspa Młyńska

M.E.W Kujawska w Bydgoszczy

Hydrowęzeł Bydgoszcz