Młyn zbożowy - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy budynku w którym miele się zboże. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa młyn.

Stary młyn przy ul. Dechnika w Tarnogrodzie

Młyn elektryczny w Bełchatowie (nadal funkcjonujący)

Muzeum Młynarstwa w Jaraczu

Młyn zbożowy - budynek wyposażony w urządzenie służące do mielenia ziarna zbóż, dla uzyskania mąki, kasz, płatków zbożowych itp. produktów.

Zboża lub rośliny zbożowe – rośliny uprawne z rodziny traw (Poaceae). Ich owoce wytwarzają nasiona o wysokiej zawartości skrobi, są one wykorzystywane do celów konsumpcyjnych (mąki, kasze, oleje, syropy), pastewnych i przemysłowych (piwowarstwo, młynarstwo, gorzelnictwo, farmaceutyka).

Aleuron, ziarna aleuronowe – białko wytwarzane przez rośliny jako substancja zapasowa. Występuje głównie w nasionach, zwykle w komórkach zewnętrznych bielma i jest wytworem protoplazmy komórek. Gromadzone jest w wakuolach.

Historia i nazewnictwo

W Europie, pierwotnie młyn, młyn zbożowy i koło wodne były synonimami. Nikt nie budował koła wodnego w innym celu niż do mielenia zboża a jeśli budował młyn to musiał być on poruszany kołem wodnym. Tak więc młyn, najmniej od I w. p.n.e. oznaczał budynek zlokalizowany nad ciekiem wodnym, wyposażony w koło wodne zwane też młyńskim, w którym siła napędzająca mechanizmy mielące ziarno czerpana była z energii spiętrzonej wody. Dopiero w XII wieku pojawiły się wiatraki i tak jak młyny służyły wyłącznie do mielenia zboża. Do dziś pracą w obu tych typach urządzeń zajmują się młynarze.

Młyn kulowy to odmiana młyna, w którym funkcję mielników spełniają kule o różnych średnicach, wykonane z twardego materiału o dużej gęstości, takiego jak stal, czy ceramika. Młyny tego typu służą do mielenia na sucho lub mokro surowców średniotwardych i miękkich - stosuje się je do przeróbki rud a także w przemyśle cementowym, ceramicznym i w energetyce (spalanie pyłu węglowego i przygotowanie sorbentu do instalacji odsiarczania spalin).

Napęd elektryczny – zespół połączonych ze sobą i oddziałujących na siebie wzajemnie elementów przetwarzających energię elektromechaniczną w procesie technologicznym.

W okresie zakładania manufaktur zarówno wiatraki jak i młyny wodne zaprzężono także do innych robót (mieszania gliny, kowalstwa, piłowania drewna, foluszowania itp.) i dopiero to pociągnęło konieczność określania przedmiotu obróbki. Mówiono więc wiatrak zbożowy lub młyn zbożowy. W XIX wieku pojawiły się młyny parowe (produkowano je w USA i w Polsce zwano Amerykanami) i wkrótce odeszły w przeszłość, wraz z wiekiem pary. Współczesne młyny wyposażone są najczęściej w urządzenia zasilane energią elektryczną i dosyć często zajmują miejsce w budynkach po dawnych młynach wodnych. W dzisiejszych młynach nie ma konieczności dodawania określenia zbożowy gdyż młyny przemysłowe - niezbożowe, z reguły stanowią część większej fabryki. Osoby postronne nie mają tam dostępu i wcale nie muszą wiedzieć w którym budynku jest młyn kulowy, młyn węglowy lub wapienny. Jak widać z powyższych przykładów to raczej młyny niezbożowe wymagają dodawania przymiotników precyzujących ich rodzaj. Należy też zwrócić uwagę na to, że określenia młyna wynikają ze stosowania różnych rodzajów klasyfikacji. I tak określenia młyn wodny, wiatrowy (wiatrak), parowy, elektryczny mówią o rodzaju stosowanego napędu; określenia młyn zbożowy, węglowy, wapienny mówią o rodzaju mielonego surowca. Określenie młyn kulowy zaś informuje, że surowiec jest rozdrabniany przy pomocy stalowych kul a nie jak w np. w wielu młynach zbożowych między kamieniami (tak jak w żarnach).

Tarnogród (jidysz טאַרנעגראָד, ros. Тарногродъ) – miasto w woj. lubelskim, w powiecie biłgorajskim, siedziba gminy miejsko-wiejskiej Tarnogród.

Mechanizm - zespół współpracujących ze sobą części składowych maszyny lub przyrządu spełniających określone zadanie, jak np. przenoszenie ruchu, sił, sygnałów.

Zanim zaczęto budować młyny i wiatraki każda rodzina indywidualnie, korzystając z ręcznie napędzanych żaren, musiała produkować mąkę dla siebie. Rozwój miast stworzył zapotrzebowanie na usługi młynarskie a napęd wodny i wiatrowy a zwłaszcza elektryczny pozwoliły nie tylko ulżyć w pracy, ale i zwiększyć wydajność.

Jaracz – wieś w Polsce położona w województwie wielkopolskim, w powiecie obornickim, w gminie Rogoźno, nad rzeką Wełną. We wsi od 1981 roku znajduje się Muzeum Młynarstwa i Wodnych Urządzeń Przemysłu Wiejskiego, będące oddziałem Muzeum Narodowego Rolnictwa i Przemysłu Rolno-Spożywczego w Szreniawie. Jest tutaj także farma strusi, żwirownia i stara, poniemiecka szkoła, służąca obecnie jako budynek mieszkalny.

Energia gr. ενεργεια (energeia) – skalarna wielkość fizyczna charakteryzująca pod względem ilościowym stan układu fizycznego (materii) (z punktu widzenia termodynamiki niektóre formy energii są funkcjami stanu i potencjałami termodynamicznymi), stan i wzajemne oddziaływania obiektów fizycznych (ciał, pól, cząstek, układów fizycznych), przemiany fizyczne i chemiczne oraz wszelkiego rodzaju procesy występujące w przyrodzie.

Młyny współczesne

Dziś czynne zbożowe wiatraki lub młyny wodne należą do rzadkości. Ze swoją niewielką wydajnością (z reguły poniżej 100 ton/rok) mają znaczenie lokalne, ewentualnie jako atrakcja turystyczna. Większość współczesnych młynów ma więc napęd elektryczny. Pracujące młyny można podzielić na gospodarcze, niewielkie młyny pracujące na potrzeby okolicznej ludności wiejskiej, przywożącej własne zboże i odbierającej z niego mąkę oraz młyny przemysłowe. Są to z reguły wielkie przedsiębiorstwa dysponujące olbrzymimi zapasami zboża, suszarniami, paczkowalniami i transportem, zdolne do przerobu dużych ilości zboża.

Miasto (od prasłow. *městьce, *mě́sto "miejsce", łac. civitas) – historycznie ukształtowana jednostka osadnicza charakteryzująca się dużą intensywnością zabudowy, małą ilością terenów rolniczych, ludnością pracującą poza rolnictwem (w przemyśle lub w usługach) prowadzącą specyficzny miejski styl życia.

koło wodne, gatro Koło mające na obwodzie łopatki lub przegrody, poruszane siłą naporu wody, poprzednik turbiny wodnej. Najczęściej wykorzystywane do napędu młynów wodnych i narzędzi wykorzystywanych np. w tartakach lub kuźniach.

Działy młyna przemysłowego

Najważniejszymi działami młyna są:

magazyn zboża

czyszczarnia wyposażona w urządzenia usuwające zanieczyszczenia (wialnia, tryjer) oraz obłuskujące ziarno (np. łuszczarki, szczotkarki)

młyn właściwy, składający się z zespołu maszyn do rozdrabniania (mlewniki, wymielacze) oraz urządzeń do oddzielania od mąki lub kaszy części otrębiastych przez odsiewanie (odsiewacz) i odwiewanie (wialnie kaszkowe) oraz szereg urządzeń transportowych: podnośników, przenośników i podajników, a w nowych młynach urządzeń pneumatycznych.

magazyn produktów

Ziarno wsypywane między kamienie młyńskie ulega stopniowemu starciu, najpierw ściera się skórka (łupina nasienna), później warstwa aleuronowa (białkowa) na koniec ściera się warstwa skrobiowa. Młynarz ma do dyspozycji sita i kanały kierujące mlewo do worków lub do kolejnego zmielenia. Ziarno jest wsypywane na górze a produkty są odbierane na dole. Do kolejnego zmielenia półprodukt jest ponownie podnoszony na górę. Transport w kanałach odbywa się za pomocą przenośników mechanicznych, lub pneumatycznie, w młynach nowoczesnych. Dzięki odpowiedniej regulacji, w zależności od liczby przemiałów można uzyskać mąkę razową, białą różnych typów, np. 500 lub kaszę mannę. Ważną częścią młyna jest system aspiracyjny, który ma za zadanie usuwanie pyłów oraz chłodzenie rozdrabnianego mlewa i maszyn mielących (tarcie stwarza niebezpieczeństwo pożaru).

Ciek wodny (czasami w nomenklaturze urzędowej wodociek) – ogólne określenie wszelkiego rodzaju wód powierzchniowych liniowych, płynących pod wpływem siły ciężkości, płynące stale lub w ciągu dłuższych okresów w wyżłobionych przez siebie łożyskach otwartych. Pojęcie cieku należy łączyć z płynącą wodą i korytem przez nią wyżłobionym.

Wiatrak – najstarszy silnik wiatrowy. Przetwarza energię wiatru na energię kinetyczną w ruchu obrotowym. Jest poprzednikiem turbiny wiatrowej, którą czasami również nazywa się wiatrakiem.