MS Chrobry - Polski Serwis Naukowy

MS Chrobry - statek pasażerski zbudowany łącznie z podobnym MS "Sobieski" z myślą o zastąpieniu starzejących się SS "Kościuszko" i SS "Pułaski" na linii południowoamerykańskiej.

Był ostatnim jak dotąd nowym transatlantykiem, zbudowanym dla polskiej bandery handlowej. Przed wybuchem II wojny światowej odbył zaledwie pół podróży okrężnej, nie wracając już do macierzystej Gdyni.

Historia

Stocznia, która zbudowała "Chrobrego", zasłynęła już wcześniej w dziejach PMH: w Nakskov właśnie w roku 1930 przybrał swą obecną postać "Dar Pomorza". Motorowiec był pierwszym nowym statkiem pod polską banderą, jaki wyposażony został w silniki produkcji firmy Burmeister & Wain.

Statek pasażerski – statek przeznaczony do przewozu osób. Statkami pasażerskimi mogą być także statki zarabiające przede wszystkim przewozem towarów. Już w 1948 r. w przepisach Konwencji Londyńskiej określono, że statkiem pasażerskim jest każdy statek handlowy zabierający na pokład i mający miejsca kabinowe dla ponad 12 pasażerów. Przez następne lata utarł się podział na statki pasażerskie zabierające powyżej 100 pasażerów oraz pasażersko-towarowe mogące pomieścić od 12 do 100 osób. Coraz bardziej upowszechniała się żegluga promowa, pojawiły się też nowe typy statków np. poduszkowce, szybkie statki pasażerskie (tzw. HSC). Sam czas podróży zaczął się skracać i statkami pasażerskimi już są dzisiaj statki zabierające na pokład, a nie do kabin 12 pasażerów.

Edward Pacewicz (ur. 10 marca 1888 w Mickunach na Wileńszczyźnie – zm. 24 czerwca 1962 roku w Gdyni) – kapitan żeglugi wielkiej, kawaler Orderu Odrodzenia Polski i oficer Orderu Imperium Brytyjskiego.

27 lipca 1939 "Chrobry" został wprowadzony do służby. Dwa dni później z Gdyni udał się w swą pierwszą podróż, do Ameryki Południowej. Jednym z pasażerów statku był w tym rejsie Witold Gombrowicz, który wypłynął do Ameryki Południowej, by już nigdy do Polski nie powrócić.

Gdynia () – miasto na prawach powiatu położone w północnej Polsce, nad Zatoką Gdańską (odnogą Morza Bałtyckiego), w województwie pomorskim, wchodzące w skład Trójmiasta (wraz z Gdańskiem i Sopotem). Szerzej, (również z Pruszczem Gdańskim, Redą, Rumią i Wejherowem) jest elementem aglomeracji gdańskiej; jako jedna z gmin wchodzi także w skład Komunalnego Związku Gmin "Dolina Redy i Chylonki".

Brazylia (pełna nazwa: Federacyjna Republika Brazylii; port. Brasil, República Federativa do Brasil) – największe pod względem powierzchni i liczby mieszkańców państwo Ameryki Południowej oraz piąte pod względem wielkości państwo świata. Zajmuje ponad 47,5% powierzchni Ameryki Południowej.

Informacja o wybuchu wojny zastała statek 2 września w porcie Recife w Brazylii. W tej sytuacji rejs został przerwany i kapitan Edward Pacewicz skierował statek do Southampton, gdzie przybył 31 października i natychmiast został przebudowany na transportowiec wojska. Kapitan Edward Pacewicz objął następnie dowództwo Batorego, a kapitanem "Chrobrego" został Zygmunt Deyczakowski.

Kanada (ang. i fr. Canada) – państwo położone w Ameryce Północnej, rozciągające się od Oceanu Atlantyckiego na wschodzie do Oceanu Spokojnego na zachodzie i Oceanu Arktycznego na północy. Na południu i północnym zachodzie graniczy ze Stanami Zjednoczonymi, granice morskie: na północy z Danią (Grenlandia) i na wschodzie z Francją (wyspy Saint-Pierre i Miquelon). Drugie państwo świata pod względem powierzchni (po Rosji) oraz 38. pod względem ludności. Kanada jest członkiem ONZ, NAFTA, Wspólnoty Narodów, Frankofonii, NATO, G8, APEC.

Norwegia, Królestwo Norwegii (bokmål Norge, Kongeriket Norge, nynorsk Noreg, Kongeriket Noreg) – państwo położone w Europie Północnej na Półwyspie Skandynawskim. Administracyjnie podlegają Norwegii też Jan Mayen, archipelag Svalbard, Wyspa Bouveta, Wyspa Piotra I i Ziemia Królowej Maud na Antarktydzie (dwie ostatnie zgodnie z Traktatem Antarktycznym). Nazwa kraju pochodzi od Nordvegen co znaczy droga na północ.

W końcu 1939 "Chrobry" odbył (w dużym konwoju, w którym znajdował się również "Batory") rejs z Kanady do Glasgow z żołnierzami 1 Dywizji Kanadyjskiej.

W lutym 1940 statek przeszedł remont w stoczni w Glasgow. Zamontowano wówczas m.in. działo 152 mm na pokładzie rufowym.

W kwietniu został wcielony do konwoju R4, który miał przetransportować wojska brytyjskie do Norwegii. Tam też, jako statek flagowy kolejnego konwoju, 14 maja 1940 "Chrobry" został zbombardowany przez lotnictwo niemieckie w Vestfjordzie. Wybuchł gwałtowny pożar, którego nie udało się ugasić. Zginęło wielu przewożonych żołnierzy i 12 członków załogi. Resztę uratowały eskortujące okręty brytyjskie - niszczyciel HMS "Wolverine" i eskortowiec HMS "Stork". Ocaleli wszyscy oficerowie, w tym kapitan Deyczakowski oraz starszy oficer Karol Olgierd Borchardt, później znany pisarz, który w czasie katastrofy został ranny i stan zdrowia uniemożliwił mu później pływanie. Płonący statek nie tonął przez wiele godzin, przetrzymał nawet wybuch przewożonej amunicji. W końcu został zatopiony (dobity) 15 maja przez torpedę zrzuconą z brytyjskiego samolotu pokładowego z lotniskowca HMS "Ark Royal" i zatonął na pozycji 67°40'N, 13°50'E.

HMS Ark Royal (91) – brytyjski lotniskowiec z okresu II wojny światowej, trzeci okręt brytyjskiej marynarki wojennej (Royal Navy) noszący to imię. W służbie od 1938, brał aktywny udział w działaniach wojennych. Zatonął 14 listopada 1941 storpedowany poprzedniego dnia na Morzu Śródziemnym przez niemiecki okręt podwodny U-81.

29 lutego 2000 jeden z norweskich trałowców zlokalizował wrak statku w Vestfiordzie na głębokości 160 m.

Przypisy

VII. Załączniki. W: Na alianckich szlakach 1939-1946. Gdańsk: Wydawnictwo Morskie, 1985, s. 280-281. ISBN 83-215-3270-5.

Bibliografia

Jerzy Miciński, Stefan Kolicki: Pod polską banderą. Gdynia: Wydawnictwo Morskie, 1962, s. 129, seria: Biblioteka miesięcznika "Morze".

Witold J. Urbanowicz: Transatlantyki: zarys ich dziejów i techniki, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk, 1977

Karol O. Borchardt: Krążownik spod Somosierry, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk; rozdział "Pikrat! Pikrat! Wylecimy w powietrze!"

Linki zewnętrzne

Wodowanie "Chrobrego", Uroczyste oddanie statku do użytku, Przedwojenna Kronika Filmowa PAT z roku 1939