Małżeństwo osób tej samej płci w Hiszpanii – związek cywilny dwóch osób tej samej płci uznawany przez prawo hiszpańskie za równoważny związkowi małżeńskiemu osób przeciwnej płci i pociągający za sobą te same skutki cywilnoprawne, łącznie z możliwością adopcji i wspólnego wychowywania dzieci. Małżeństwa te zostały zalegalizowane w 2005 roku. Rok wcześniej nowo wybrana Hiszpańska Socjalistyczna Partia Robotnicza, której liderem jest premier José Luis Rodríguez Zapatero, rozpoczęła kampanię na rzecz wprowadzenia instytucji małżeństwa jednopłciowego. Prawo to zostało przyjęte 30 czerwca 2005 roku przez Kortezy Generalne (hiszpański dwuizbowy parlament składający się z Senatu i Kongresu Deputowanych) i opublikowane 2 lipca tego samego roku. Małżeństwa homoseksualne stały się legalne w Hiszpanii 3 lipca 2005 roku.

Mimo iż wprowadzenie tej regulacji prawnej popierało 66% hiszpańskiego społeczeństwa, jej legalizacja nie przebiegła bezkonfliktowo. Nieprzychylne stanowisko prezentowali hierarchowie katoliccy, nazywając prawo "osłabiającym małżeństwo". Niektóre organizacje pozarządowe wyraziły zaniepokojenie możliwością przyznania prawa do adopcji dzieci osobom homoseksualnym. W toku prac nad ustawą nowelizującą hiszpański Kodeks cywilny, jak i po jej uchwaleniu, w kraju miały miejsce demonstracje zarówno poparcia jak i sprzeciwu wobec ustawy. Po wprowadzeniu w życie noweli konserwatywna Partia Ludowa zaskarżyła ją do Trybunału Konstytucyjnego Królestwa Hiszpanii. Sąd konstytucyjny do chwili obecnej nie rozpatrzył wniosku (stan na luty 2010).

W pierwszym roku obowiązywania nowego prawa ślub wzięło około 4 500 par jednopłciowych. Wkrótce po wejściu w życie ustawy pojawiły się wątpliwości dotyczące prawnego statusu małżeństw osób tej samej płci Hiszpanów z obywatelami krajów nie uznających związków tego typu. Minister Sprawiedliwości zdecydował, że ustawa pozwala homoseksualnym obywatelom hiszpańskim poślubić cudzoziemca bez względu na to, czy ustawodawstwo kraju, którego posiada obywatelstwo, uznaje ten rodzaj związków cywilnych. Aby wziąć ślub, przynajmniej jeden z partnerów musi być obywatelem Hiszpanii; dwoje cudzoziemców może wziąć ślub, jeśli oboje posiadają prawo pobytu na terenie państwa i przynajmniej jeden z nich posiada adres stałego zameldowania na terenie Hiszpanii.

Historia

Demonstracja walczących o prawa mniejszości seksualnych w 2005 r. w Madrycie

W latach 90. XX wieku kilka miast hiszpańskich i wspólnot autonomicznych wprowadziło związki partnerskie, zapewniające niektóre prawa parom tej samej płci oraz tym parom przeciwnej płci, które nie chciały lub nie mogły zawrzeć związku małżeńskiego. Już wcześniej hiszpańskie prawo pozwalało osobom samotnym adoptować dzieci, więc pary homoseksualne mogły de facto adoptować dziecko, ale partner, który nie sprawował nad nim władzy rodzicielskiej nie miał do niego żadnych praw, jeśli związek zakończył się lub posiadający władzę rodzicielską zmarł. Nie istniała ponadto możliwość regionalnego zalegalizowania małżeństw osób tej samej płci w żadnej z autonomicznych wspólnot, ponieważ hiszpańska konstytucja z 1978 roku dawała państwu wyłączne prawo do uchwalania ustaw dotyczących małżeństwa.

30 czerwca 2004 roku hiszpański minister sprawiedliwości, Juan Fernando López Aguilar, ogłosił, że Kongres Deputowanych prowizorycznie zaaprobował rządowy plan legalizacji małżeństw jednopłciowych. Przyjęcie tej ustawy było jedną z obietnic premiera kraju, José Luisa Rodrígueza Zapatero, które złożył podczas swojej inauguracji. López Aguilar przedstawił również dwie propozycje regionalnej, katalońskiej partii Konwergencja i Jedność. Jedna wprowadziłaby nieślubny związek (parejas de hecho) dla par tej samej i przeciwnej płci, a druga pozwoliłaby transpłciowym osobom zmienić nazwisko i wpisy dotyczące płci w dokumentach bez konieczności przeprowadzenia uprzedniej operacji zmiany płci.

Projekt ustawy wprowadzającej małżeństwa osób tej samej płci został zatwierdzony przez hiszpańską Radę Ministrów 1 listopada 2004 roku, a przed parlament przedłożono go 31 grudnia tego samego roku. Kongres Deputowanych przyjął ustawę 21 kwietnia 2005 roku, ale została ona odrzucona przez Senat, gdzie konserwatywna Partia Ludowa miała większość. Ustawa wróciła więc do niższej izby, która odrzuciła sprzeciw Senatu i ostateczne przyjęcie prawa nastąpiło 30 czerwca 2005 roku 187 głosami za, 147 przeciw i 4 wstrzymującymi się.

Prawo weszło w życie 3 lipca 2005 roku, a Hiszpania stała się trzecim krajem na świecie po Holandii i Belgii rozpoznającym małżeństwa osób tej samej płci na całym swoim terytorium.

Pierwszy gejowski ślub miał miejsce 11 lipca 2005 roku, osiem dni po wejściu prawa w życie. Cywilna uroczystość Carlosa Baturína i Emilia Menéndeza odbyła się w kancelarii rady miejskiej w Tres Cantos – przedmieściach Madrytu. Pierwszy ślub pary lesbijskiej odbył się 22 lipca tego samego roku.

Ustawa nie rozwiązała problemu partnerki biologicznej matki dzieci urodzonych w małżeństwie dwóch lesbijek. Nie uzyskiwała władzy rodzicielskiej automatycznie, ale musiała przejść przez proces adopcji. Takie prawo było natomiast zapewnione heteroseksualnym parom (małżeństwom lub związkom partnerskim), gdzie mężczyzna nie będący biologicznym ojcem automatycznie uzyskiwał władzę rodzicielską. 7 października 2006 roku rząd wniósł poprawki do ustawy, które rozwiązały tę kwestię.

Proces legislacyjny Ustawy 13/2005

Rozwiązania prawne przysługujące w Europie parom tej samej płci

     Małżeństwa homoseksualne

     Związki partnerskie

     Konkubinaty

     Kwestia rozważana w parlamentach

     Związki jednopłciowe nieuregulowane

Reżim także reżym(fr. Régime - porządek) — popularnie, używany w znaczeniu pejoratywnym rząd, władza, system władzy, zwłaszcza nielegalny, nieuznawany, bezprawny, pochodzący z uzurpacji.
Operacja zmiany płci (ang. SRS, Sex reassignment surgery) – operacja przeprowadzana u osób transseksualnych lub w zespole dezaprobaty płci. Pierwsza tego typu operacja została przeprowadzona w Niemczech w 1930 roku. W Polsce przeprowadzono ją po raz pierwszy w 1969 roku.

Zobacz wiadomość w serwisie Wikinews na temat przyjęcia ustawy o małżeństwach homoseksualnych w Hiszpanii

Projekt ustawy zmieniającej Kodeks cywilny, opublikowany przez Ministra Sprawiedliwości 30 czerwca 2004 roku, został zbadany przez hiszpańską Generalną Radę Sądownictwa. Rada była dość krytyczna w kwestii rozszerzenia małżeństwa na pary jednopłciowe i towarzyszącej mu adopcji dzieci; argumentowała, że Konstytucja państwa nie wymaga takiego rozszerzenia, a wyeliminowanie prawnej dyskryminacji gejów i lesbijek można osiągnąć inną drogą, np. zwiększając ilość przywilejów dostępnych parom jednopłciowym w ramach związków partnerskich.

Pomimo nieprzychylnej opinii Rady, rząd 1 października 2004 roku złożył projekt ustawy w Kongresie. Oprócz członków Partii Ludowej i Demokratycznej Unii Katalonii, deputowani byli zwolennikami przyjęcia ustawy. 21 kwietnia 2005 roku Kongres uchwalił nowelę 183 głosami za, 136 przeciw i 6 wstrzymującymi się (w tym jednym członka Partii Ludowej). Zmiana kodeksu cywilnego polegała m.in. na wprowadzeniu do artykułu 44 drugiego paragrafu o treści: Małżeństwo będzie miało te same obowiązki i następstwa bez względu na to czy małżonkowie są tej samej czy przeciwnej płci.

Następnym etapem legislacyjnym było przekazanie uchwalonej ustawy do Senatu, który powołał grupę ekspertów, aby przedstawili swoje opinie na temat zmian. Wszyscy psycholodzy z wyjątkiem jednego stwierdzili, że adopcja dzieci przez osoby homoseksualne nie ma wpływu na rozwój dziecka, z wyjątkiem jego prawdopodobnie większej tolerancji wobec homoseksualizmu. Związany z organizacjami katolickimi psychiatra Aquilino Polaino, wezwany jako ekspert przez Partię Ludową, nazwał homoseksualizm patologią, dodając, że wielu homoseksualistów w przeszłości doświadczyło molestowania seksualnego oraz, że geje i lesbijki zazwyczaj wychowywali się w rodzinach naznaczonych przemocą i alkoholizmem, gdzie ojcowie są nieobecni, a matki nadopiekuńcze wobec synów i zimne wobec córek. Prominentni członkowie Partii Ludowej odrzucili później twierdzenia Polaino.

Ostatecznie Senat zawetował ustawę. Weto zostało zaproponowane przez mającą większość w izbie Partię Ludową oraz Demokratyczną Unię Katalonii i przegłosowane 131 głosami za, 119 przeciw i 2 wstrzymującymi się. Ustawa wróciła do Kongresu, który 30 czerwca 2005 roku odrzucił weto Senatu 187 głosami za (w tym jednym głosem członkini Partii Ludowej), 147 przeciw i 4 wstrzymującymi się. Odrzucenie weta oznaczało przyjęcie ostatecznego tekstu ustawy. Głosowanie to odbyło się po tym, jak premier Zapatero nieoczekiwanie zabrał głos w parlamencie, aby poprzeć nowelę, mówiąc: Rozszerzamy możliwość osiągnięcia szczęścia dla naszych sąsiadów, kolegów, przyjaciół i krewnych. Jednocześnie budujemy też bardziej przyzwoite społeczeństwo. Mariano Rajoy, lider opozycyjnej Partii Ludowej, który nie otrzymał możliwości przemówienia przed Kongresem, oskarżył Zapatero o dzielenie hiszpańskiego społeczeństwa.

Król Hiszpanii, Jan Karol I, zapytany przez media, czy podpisze ustawę o małżeństwach osób tej samej płci, odpowiedział, że jest królem Hiszpanii, a nie Belgii – jego odpowiedź odnosiła się do faktu, że król Belgów Baldwin I Koburg odmówił podpisania ustawy legalizującej aborcję. Jan Karol podpisał Ustawę 13/2005 1 lipca 2005 roku, prawo zostało opublikowane w Boletín Oficial del Estado (odpowiedniku polskiego Dziennika Ustaw) 2 lipca i weszło w życie 3 lipca tego samego roku.

Reakcje

Radość publiczności zgromadzonej w hiszpańskim Kongresie po przyjęciu ustawy

Według opublikowanego w kwietniu 2005 roku sondażu rządowego Centrum Badań Socjologicznych (Centro de Investigaciones Sociológicas) 66% Hiszpanów popierało legalizację małżeństw homoseksualnych. Inna ankieta, przeprowadzona przez "Instituto Opina" dzień przed wejściem w życie ustawy, wykazała, iż poparcie dla małżeństw jednopłciowych wynosiło 62,1%, a dla adopcji dzieci przez pary homoseksualne 49,1%. Według badania tej samej instytucji, przeprowadzonego 9 miesięcy po wejściu prawa w życie, 61% obywateli Hiszpanii popierało decyzję rządu.

Wprowadzenie prawa spotkało się z krytyką hierarchów kościoła katolickiego, włącznie z papieżem Benedyktem XVI, który kontynuując politykę swego poprzednika Jana Pawła II przestrzegał przed osłabieniem tradycyjnej instytucji małżeństwa.

W 2005 roku, gdy ustawa znajdowała się w Senacie, przedstawiciele różnych wyznań wraz z hiszpańskim episkopatem wydali wspólny komunikat w tej sprawie (fragmenty):

Kardynał López Trujillo, przewodniczący Papieskiej Rady dla Rodziny, powiedział, że Kościół pilnie wzywa do poszanowania wolności sumienia katolików i apelował, aby ci sprzeciwili się nowemu prawu. Stwierdził także, że przedstawiciele wszystkich zawodów związanych z wdrażaniem w życie małżeństw homoseksualnych powinni się im przeciwstawić, nawet jeśli oznaczałoby to utratę pracy. Zdaniem komentatorów, Kościół nie był w stanie zebrać wystarczającego wsparcia, aby sprzeciwić się wejściu w życie ustawy, chociaż 80% Hiszpanów deklaruje katolickie wyznanie. Według socjologa Gerardo Meila było to spowodowane rozpowszechnieniem się w ostatnich latach liberalnego spojrzenia na sferę indywidualnych praw, na którą Kościół wcześniej miał dominujący wpływ, szczególnie w kwestiach dotyczących rodziny. Badanie opinii publicznej wykazało, że trzy czwarte Hiszpanów uważa, że Kościół nie nadąża za realiami życia społecznego. Dopełniającym wyjaśnieniem sytuacji może też być fakt, iż wpływ Kościoła na społeczeństwo hiszpańskie zmalał od momentu śmierci dyktatora Francisco Franco w 1975 roku, którego reżim był ściśle związany z Kościołem. Sondaż z września 2004 wykazał, że niemal połowa Hiszpanów nie uczestniczy we mszach.

Premier Zapatero skomentował katolicki krytycyzm ustawy, mówiąc:

Osoba popierająca tradycyjny model małżeństwa, trzymająca transparent "Małżeństwo = mężczyzna i kobieta"

Zobacz wiadomości w serwisie Wikinews:

L'Osservatore Romano: Ustawa o ślubach homoseksualistów porażką ludzkości

19 czerwca 2005 roku odbył się publiczny protest przeciw wprowadzeniu ustawy. Jego uczestnicy, na czele z członkami konserwatywnej Partii Ludowej, hiszpańskimi biskupami i Hiszpańskim Forum Rodziny (Foro Español de la Familia), twierdzili, że protest zgromadził 1,5 miliona przeciwników, jak się wyrazili, "ataku na tradycyjną rodzinę". Rządowa delegacja doliczyła się 166 tys. uczestników manifestacji. Dwa tygodnie później odbył się marsz zwolenników ustawy, zbiegając się w czasie z doroczną paradą osób homoseksualnych. Hiszpańska organizacja LGBT, Federación Estatal de Lesbianas, Gays, Transexuales y Bisexuales, twierdziła, że brało w nim udział 2 miliony osób, choć według policyjnych raportów marsz zgromadził 97 tys. osób. Obie demonstracje miały miejsce w Madrycie, gdzie władzę ówcześnie sprawowała Partia Ludowa.

Hiszpańscy biskupi twierdzili ponadto, że rząd zrównując prawa par homo- i heteroseksualnych, osłabił znaczenie małżeństwa, które oni definiują jako związek osób przeciwnej płci. Hiszpańskie Forum Rodziny wyraziło zaniepokojenie możliwością adopcji dzieci przez pary homoseksualne, argumentując, że sama adopcja jest prawem nie dla rodziców, ale dla dzieci. Organizacje LGBT odpowiedziały, że adopcja tego typu de facto istnieje w kraju od długiego czasu, ponieważ pary jednopłciowe często wspólnie wychowują dzieci adoptowane przez jednego z partnerów. Ponadto adopcja przez pary jednopłciowe była już legalna w regionach Nawarra, Asturia, Aragonia, Kraj Basków i Katalonia jeszcze zanim nowelizacja Kodeksu Cywilnego wprowadziła ją na całym terytorium państwa. Organizacje te również przypomniały, że nie ma żadnych naukowych podstaw do stwierdzenia, że orientacja seksualna rodzica mogłaby spowodować problemy rozwojowe adoptowanego dziecka. Tezę tę oficjalnie poparła Hiszpańska Szkoła Psychologii.

Jak pokazują badania opinii publicznej z 2007 i 2008 roku poparcie Hiszpanów dla małżeństw osób tej samej płci nie maleje. Według badania Społeczny Portret Hiszpanów opublikowanego w lipcu 2007 roku, małżeństwo homoseksualne popiera sześciu na dziesięciu obywateli Hiszpanii. Największe poparcie wyrażają osoby pomiędzy 15 a 34 rokiem życia (75%), mające wyższe wykształcenie (71%), niewierzące (75,5%) oraz o lewicowych i centro-lewicowych poglądach politycznych (71,9%). Ponadto według badania 44% obywateli hiszpańskich popiera możliwość adopcji dzieci przez pary homoseksualne; przeciw jest 42%. W innym badaniu ze stycznia 2008 roku przeprowadzonym przez Angus Reid Global Monitor, na pytanie Czy uważasz, że prawo, które zezwala zawierać małżeństwa homoseksualne powinno być zniesione? 74,5% respondentów odpowiedziało: nie, zaś 18,1%: tak.