Małopolska Wschodnia - Polski Serwis Naukowy

Porównanie Małopolski Wschodniej i Galicji Wschodniej

Województwa: lwowskie, tarnopolskie, stanisławowskie

Małopolska Wschodnia – w dwudziestoleciu międzywojennym nazwa części terytorium Polski obejmującej tereny trzech południowo-wschodnich województw: lwowskiego, tarnopolskiego i stanisławowskiego. Wcześniej, w zaborze austriackim, większość tych terenów określana była jako Galicja Wschodnia, która nie jest jednak tożsama z terytorialnym zakresem przypisywanym pojęciu Małopolska Wschodnia.

Wielka Brytania (), Zjednoczone Królestwo Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej (ang. United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland) – unitarne państwo wyspiarskie położone w Europie Zachodniej. W skład Wielkiej Brytanii wchodzą: Anglia, Walia i Szkocja położone na wyspie Wielka Brytania, Irlandia Północna leżąca w północnej części wyspy Irlandia. Guernsey, Jersey i Wyspa Man, posiadają odrębny status dependencji Korony brytyjskiej i nie wchodzą w skład Zjednoczonego Królestwa.
Jerzy Strzelczyk (ur. 1941 w Poznaniu) – polski naukowiec, historyk-mediewista specjalizujący się m.in. w początkach państwa polskiego oraz państw barbarzyńskich na ziemiach dawnego Imperium Romanum. Doktorat (promotor prof. Gerard Labuda) na Wydziale Historyczno-Filozoficznym UAM w Poznaniu. Habilitacja w 1975 r. w Instytucie Historii (który niedługo wcześniej uzyskał prawo do nadawania stopni naukowych)na podstawie rozprawy Słowianie i Germanie w Niemczech środkowych we wczesnym średniowieczu. Od 1984 profesor nadzwyczajny, od 1989 profesor zwyczajny. W latach 1991-1996 był dyrektorem Instytutu Historii UAM. Kierownik Zakładu Historii Średniowiecznej Instytutu Historii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, członek krajowy czynny Wydziału II Historyczno-Filozoficznego PAU. Członek Centralnej Komisji do Spraw Stopni i Tytułów. Członek zarządu Fundacji Historycznej im. Profesora Henryka Łowmiańskiego. Uhonorowany Nagrodą FNP za rok 2009 w kategorii nauk humanistycznych i społecznych.

W wyniku wprowadzonego 23 grudnia 1920 podziału administracyjnego terenów byłego zaboru austriackiego wchodzących w skład Rzeczypospolitej, granicę Małopolski Wschodniej w stosunku do Galicji Wschodniej przesunięto znacznie na zachód. Do województwa lwowskiego włączono bowiem powiaty: tarnobrzeski, rzeszowski, łańcucki, niżański, kolbuszowski, przeworski, strzyżowski, które nie wchodziły w skład okręgu apelacyjnego lwowskiego, którego zachodnia granica była umowną granicą Galicji Wschodniej w ramach Austro-Węgier. Północno-zachodnią granicę Małopolski Wschodniej wyznaczała natomiast Wisła pod Sandomierzem.

Grzegorz Piotr Hryciuk (ur. 8 września 1965) - polski historyk, doktor habilitowany. Jego specjalnością są: historia Europy Wschodniej, historia najnowsza, historia polityczna XX w., historia Polski i powszechna XX w., stosunki polsko-ukraińskie XX w.
Powiat tarnobrzeski - powiat województwa lwowskiego II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Tarnobrzeg. 1 sierpnia 1934 r. dokonano nowego podziału powiatu na gminy wiejskie .

Historia

Nazwa Małopolska (łac. Polonia Minor) została po raz pierwszy użyta w źródłach pisanych w 1411 roku, a potwierdzona została dopiero w roku 1493 w Statucie Piotrkowskim króla Jana Olbrachta (podczas obrad dwuizbowego sejmu walnego w Piotrkowie w latach 1493-1496) w celu odróżnienia tej części państwa od Wielkopolski (łac. Polonia Maior).

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Województwo krakowskie (łac. Palatinatus Cracoviensis) powstało już w XIV wieku i w niezmienionym kształcie weszło następnie w skład administracyjny I Rzeczypospolitej. Istniało do 1795 roku. Na przestrzeni wieków jego granice zmieniły się niewiele od czasów średniowiecza. Starosta Krakowski był jednocześnie generałem krakowskim i miał pod swoją jurysdykcją oprócz Krakowa trzy grody: Proszowski, Lelowski i Księski. W tym województwie znajdowała się dynamicznie rozwijająca Częstochowa wraz z klasztorem jasnogórskim będącym sanktuarium dynastycznym Jagiellonów i Wazów.

Początkowo Małopolską nazywano ziemie: krakowską, sandomierską i lubelską.

Ziemie Małopolski Wschodniej rozciągały się na terenie ziem historycznych: Grodów Czerwieńskich (później Ruś Czerwona) i Podola Zachodniego. Po podboju Lędzian i zajęciu Grodów Czerwieńskich w 981 roku przez Włodzimierza Wielkiego tereny te należały do Rusi Kijowskiej. Odzyskał je w XIV wieku Kazimierz III Wielki, włączając do Polski Ruś Halicką. W XV wieku w skład państwa polskiego weszło Podole. Wszystkie te ziemie nie były osobnymi jednostkami administracyjnymi, ale pełniły rolę w samorządzie szlacheckim jako dzielnice.

Kościół katolicki obrządku bizantyjsko-ukraińskiego (ukr. Українська Греко-Католицька Церква – Ukrajinśka Hreko-katołyćka Cerkwa) – większy arcybiskupi Kościół wschodni działający obecnie na terenie Ukrainy oraz wśród diaspory ukraińskiej, uznający władzę i autorytet papieża.
Rocznik Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej – rocznik statystyczny wydawany od 1921 w Warszawie przez Główny Urząd Statystyczny; pod obecnym tytułem od 1998.

W XVI wieku do prowincji małopolskiej dołączono Ruś Czerwoną, Podole, Wołyń, Ukrainę i Podlasie. Od tego momentu pojawia się nowe pojęcie Małopolski, jako obszaru znacznie większego niż tradycyjne trzy ziemie małopolskie. Po rozbiorach południowa część Małopolski przeszła pod panowanie Austrii, tworząc z województwem ruskim, bełskim i fragmentem podolskiego nową austriacką prowincję zwaną Galicją.

Język ruski (nazywany od XIX wieku także staroukraińskim albo starobiałoruskim, a jego wczesna forma staroruskim; w literaturze występuje jako руский языкъ lub русский языкъ) – dawny język wschodniosłowiański, którym posługiwano się na Rusi, w Hospodarstwie Mołdawskim, Wielkim Księstwie Litewskim, a po 1569 także na wschodnich terenach I Rzeczypospolitej.
Powiat strzyżowski - powiat województwa lwowskiego II Rzeczypospolitej. Jego siedzibą było miasto Strzyżów. 1 kwietnia 1932 roku został zniesiony a jego terytorium włączone do powiatów rzeszowskiego i krośnieńskiego .

W II Rzeczypospolitej terytorium Galicji zaczęto określać terminem Małopolska. Obszar Małopolski objął ziemie byłego zaboru austriackiego, ale nie odpowiadał jej przedrozbiorowemu terytorium. Województwa: lwowskie, tarnopolskie, stanisławowskie zaczęto określać mianem Małopolski Wschodniej zgodnie z nazewnictwem z czasów austriackich, kiedy to stosowano podział na Galicję Zachodnią i Wschodnią, przy czym ich granicę stanowił San(lub ściślej - biegnąca na zachód od Sanu granica okręgu apelacyjnego Sądu Apelacyjnego w Krakowie i Sądu Apelacyjnego we Lwowie). Jednak Małopolska Wschodnia obejmowała pojęciowo szerszy zakres ziem, do województwa lwowskiego włączono bowiem powiaty: tarnobrzeski, rzeszowski, łańcucki, niżański, kolbuszowski, przeworski, strzyżowski, które nie wchodziły w skład sądowego okręgu apelacyjnego lwowskiego.

Ukraińcy (Українці) – naród słowiański mieszkający w Europie wschodniej, głównie na Ukrainie (także w krajach sąsiednich: w Rosji, Białorusi, Polsce, Słowacji i Mołdawii), zaliczający się do Słowian wschodnich.
Grzegorz Motyka (ur. 1967) – polski historyk specjalizujący się w tematyce ukraińskiej. Profesor Akademii Humanistycznej im. Aleksandra Gieysztora w Pułtusku.

Po II wojnie światowej, w wyniku konferencji teherańskiej wschodnia granica Polski została ustalona przez trzy wielkie mocarstwa koalicji antyhitlerowskiej - USA, Wielką Brytanię i ZSRR wzdłuż tzw. Linii Curzona, w konsekwencji większość terytorium Małopolski Wschodniej znalazła się poza granicami Polski. Po konferencji jałtańskiej (4–11 lutego 1945), wyłoniony w konsekwencji jej ustaleń Tymczasowy Rząd Jedności Narodowej podpisał 16 sierpnia 1945 umowę z ZSRR, uznając nieco zmodyfikowaną linię Curzona za wschodnią granicę Polski, w oparciu o porozumienie o granicy zawarte pomiędzy PKWN i rządem ZSRR 27 lipca 1944. W konsekwencji umowy Lwów i wschodnią część województwa lwowskiego, a także całe terytorium województw: stanisławowskiego i tarnopolskiego włączono do Ukraińskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. Obecnie terminu Małopolska Wschodnia używa się jedynie w kontekście historycznym trzech południowo-wschodnich województw II RP.

Drugi Powszechny Spis Ludności z 9 grudnia 1931 był drugim spisem powszechnym przeprowadzonym przez państwo polskie. Według spisu, populacja Polski wynosiła 32 108 000, z czego 21 835 000 stanowili Polacy, a reszta - mniejszości. Spis jest uważany za wypaczony z względów politycznych, zawyżający liczbę Polaków i zaniżający liczbę mniejszości.
Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich, Związek Radziecki, skrót ZSRR (ros. Советский Союз, Союз Советских Социалистических Республик, СССР, trb. Sowietskij Sojuz, Sojuz Sowietskich Socyalisticzeskich Riespublik, SSSR trl. Sovetskij Soûz, Soûz Sovetskih Socialističeskih Respublik, SSSR) – historyczne państwo socjalistyczne w Europie północnej i wschodniej oraz Azji północnej i środkowej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)