Małpy człekokształtne - Polski Serwis Naukowy

Człekokształtne (Hominoidea) – nadrodzina naczelnych, w której skład wchodzą człowiekowate (hominidy) oraz gibonowate.

Według obecnych przypuszczeń ostatni wspólny przodek tej grupy żył 15-20 mln lat temu, kiedy to linia ewolucyjna prowadząca do gibonowatych oddzieliły się od linii człowiekowatych.

Systematyka

Zgodnie ze współczesną klasyfikacją, do tej grupy należą dwie rodziny:

Prokonsul (Proconsul) - rodzaj kopalnych małp z rodziny prokonsuli (Proconsulidae), żyjących w okresie miocenu (23-14 mln lat temu) na terenie Afryki, Azji oraz Europy. Cechy gatunków zaliczanych do tego rodzaju wskazują na pokrewieństwo ze wspólnym przodkiem małp człekokształtnych. Poruszały się na czterech kończynach, prowadziły nadrzewny i naziemny tryb życia.
Jerzy Adam Kowalski - ur. w 1958 roku, polski organizator i popularyzator nauki. Absolwent Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie w latach 1977-84 studiował nauki polityczne, dziennikarstwo i psychologię. W latach 1975-77 dziennikarz Trybuny Opolskiej oraz Sztandaru Młodych, 1993-95 wydawca i redaktor naczelny prasy lokalnej. Obecnie jest prezesem fundacji Instytut Badań Seksualnych w Opolu.

rodzina gibonów (Hylobatidae) składająca się z czterech rodzajów i 14 gatunków,

rodzina człowiekowatych (Hominidae), w skład której zalicza się goryle, orangutany, szympansy i ludzi.

Oprócz tych dwóch rodzin, do człekokształtnych zalicza się następujące wymarłe rodziny:

propliopiteki (†Propliopithecidae)

pliopiteki (†Pliopithecidae)

driopiteki (†Dryopithecidae)

oreopiteki (†Oreopithecidae)

Spośród najwcześniejszych człekokształtnych warto wymienić rodzaje: Propliopithecus, Aegyptopithecus, Oligopithecus, Pliopithecus, Proconsul, Ramapithecus, Kenyapithecus, Dryopithecus.

Driopiteki, dromorfy (Dryopithecidae) — duża i bardzo różnorodna rodzina kopalnych małp z epoki miocenu i wczesnego pliocenu, znana z licznych znalezisk na terenie Afryki Wschodniej, środkowej i południowej Europy i Azji. Najdokładniej poznane są driopiteki afrykańskie. Znaleziska driopiteków pozaafrykańskich są bardzo fragmentaryczne, bo reprezentowane prawie zawsze przez pojedyncze zęby i fragmenty szczęk. Z driopiteków wywodzą się niewątpliwie dzisiejsze antropoidy. Niektóre dane wykopaliskowe pozwalają przypuszczać, że z driopiteków wzięła swój początek również linia ewolucyjna wiodąca ku człowiekowatym.
Dwunożność, (ang. bipedalism od łac. bi=dwu i pedis=stopy) – sposób poruszania się na tylnych kończynach, zwykle w odniesieniu do zwierząt, głównie człowieka i kopalnych hominidów, również w odniesieniu do niektórych maszyn (robotów). Za formy dwunożności przyjmuje się chodzenie, bieganie, skakanie oraz przyjęcie wyprostowanej postawy stojącej.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)

Czy wiesz że...? beta

Gibonowate, gibony, gibbony (Hylobatidae) – rodzina średniej wielkości małp człekokształtnych o długich kończynach wyspecjalizowanych w życiu nadrzewnym. W zapisie kopalnym znane od miocenu.

Homo – rodzaj ssaków naczelnych z rodziny człowiekowatych (Hominidae) obejmujący współcześnie występującego człowieka rozumnego (Homo sapiens) oraz blisko z nim spokrewnione formy wymarłe, m.in. Homo habilis, nazywanego człowiekiem zręcznym, Homo erectus, nazywanego człowiekiem wyprostowanym, i neandertalczyka, nazywanego człowiekiem neandertalskim. Przedstawiciele tego rodzaju charakteryzowani są względnie dużą pojemnością puszki mózgowej, przystosowaniem do utrzymywania wyprostowanej postawy ciała i dwunożnego chodu, całkowicie przeciwstawnym kciukiem oraz dłońmi zdolnymi do precyzyjnego chwytu umożliwiającego wytwarzanie narzędzi.

Człowiekowate, hominidy (Hominidae) – rodzina ssaków naczelnych obejmująca największe wśród naczelnych gatunki wykazujące dużą inteligencję, skłonność do przyjmowania spionizowanej, dwunożnej postawy oraz zdolność do wytwarzania i używania narzędzi. Gatunkiem typowym rodziny jest Homo sapiens Linnaeus, 1758. Najstarszy znany z zapisów kopalnych hominid Sahelanthropus tchadensis pochodzi z miocenu, 7 mln lat temu.

Naczelne (Primates) – rząd ssaków łożyskowych charakteryzujących się najlepiej wśród wszystkich zwierząt rozwiniętym mózgiem. Tradycyjnie wśród naczelnych wyróżnia się małpiatki, wąskonose małpy ciepłych krajów Starego Świata, szerokonose małpy Nowego Świata żyjące w tropikach Ameryki i małpy człekokształtne. Dział zoologii zajmujący się badaniem ssaków naczelnych to prymatologia.

Rodzina (łac. familia) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa niż rząd (ordo), a wyższa niż rodzaj (genus). W kodeksach nomenklatury biologicznej nie określono kryteriów wydzielania rodzin, poza przyporządkowaniem: rodzina grupuje rodzaje, grupa rodzin tworzy rząd. W praktyce rodziny zwykle łączą grupy rodzajów różniące się morfologicznie od innych grup.

Ramapitek, siwapitek (Ramapithecus, obecnie Sivapithecus) – rodzaj kopalnych małp człekokształtnych żyjących w epoce miocenu (ok. 12,5-8,5 mln lat temu) na terenie północnych Indii i wschodniej Afryki. Ramapiteki charakteryzowały się pionową postawą ciała, miały stosunkowo zręczne ręce. Czaszki miały typowo małpie, ale zauważalna była redukcja wielkości zębów. Miały silnie umięśnione żuchwy. Szczątki ramapiteków odkryto w Kenii i Pakistanie. Przypuszczano, że ramapiteki mogły być przodkami australopiteków i innych hominidów, ale obecnie uważa się, że są one bliżej spokrewnione z orangutanami i uchodzą za przodków tych ostatnich. Obecnie wraz z orangutanami zaliczane są do podrodziny Ponginae.

Driopitek (Dryopithecus) – rodzaj kopalnych małp, żyjących w okresie środkowego i późnego miocenu (10-14 mln. lat temu). Występowały na terenie Afryki, Azji i Europy. Uważa się je za przodków małp człekokształtnych oraz człowiekowatych. Driopiteki były owocożerne, ich masa ciała wynosiła 20-35 kg. Cechą charakterystyczną driopiteków jest cienka warstwa szkliwa na zębach trzonowych oraz stosunkowo cienka żuchwa.