Maść - medycyna - Polski Serwis Naukowy

Maść zawierająca palmitynian retinolu, na podłożu wazelinowym.

Maść (łac. unguentum) - to półstała postać leku przeznaczona wyłącznie do użytku zewnętrznego. Może być stosowana na skórę, błony śluzowe, do oczu, do uszu, do nosa, do odbytnicy oraz do pochwy. Składa się z substancji leczniczej, która jest rozpuszczona, zemulgowana lub zawieszona w substancji zwanej podłożem maści. Maści mają postać i konsystencję umożliwiającą rozsmarowywanie oraz zapewniającą odpowiednią przyczepność. Powinny mieć jednorodny wygląd w całej swojej objętości. Maści mogą działać miejscowo, tylko na naskórek, lub ogólnoustrojowo (gdy substancja lecznicza dostaje się do krwi).

Dostępność farmaceutyczna to mierzona w warunkach laboratoryjnych (in vitro) ilość substancji leczniczej uwalniającej się z preparatu farmaceutycznego i rozpuszczającej się w otaczającym lek płynie. Parametr ten określa również szybkość procesu uwalniania. Jest to wartość opisująca pierwszy etap w układzie przemian leku w ustroju (LADME). Wyraża się ją jako procent lub ułamek dawki leku, jaki rozpuścił się w płynie akceptorowym w określonym czasie (np. 90% w ciągu 15 minut).
Retinol - C20H29OH - (akseroftol, nazwa systematyczna: (2E,4E,6E,8E)-3,7-dimetylo-9-(2,6,6-trimetylocykloheks-1-enylo)-nona-2,4,6,8-tetraen-1-ol, ATC: A 11 CA 01) - organiczny związek chemiczny, alkohol, pochodna β-karotenu, zaliczany do grupy karotenoidów, wraz z innymi retinoidami spełnia rolę witaminy A.

Maści produkowane na skalę przemysłową są zazwyczaj pakowane w metalowe lub plastikowe tubki, umożliwiające łatwe i precyzyjne dozowanie. Maści sporządzane w aptekach są najczęściej pakowane w plastikowe pojemniki lub walcowate pudełeczka.

Rodzaje maści

Podział maści ze względu na miejsce działania

maści działające na naskórek to maści epidermalne; przykłady:

maści przeciwgrzybicze z klotrimazolem,

maści antyseptyczne z chlorheksydyną,

maści przeciwbakteryjne z antybiotykami,

maści o działaniu ściągającym i wysuszającym z tlenkiem cynku lub zawierające garbniki,

maści keratolityczne z kwasem salicylowym.

maści przenikające do skóry właściwej to maści endodermalne; przykłady:

maści sterydowe, np. z hydrokortyzonem, flumetazonem, triamcynolonem

maści działające na warstwy położone bezpośrednio pod skórą, np. mięśnie, to maści diadermalne; przykłady:

maści przeciwbólowe i przeciwzapalne zawierające: ibuprofen, diklofenak, indometacynę, naproksen i inne leki z grupy niesteroidowych leków przeciwzapalnych.

maści, których substancja lecznicza dociera do naczyń krwionośnych i uwalnia się do krążenia ogólnego to maści transdermalne. Dla tego rodzaju maści powinno się wykonywać badania dostępności biologicznej. Przykłady:

maści z lekami nasercowymi, np. nitrogliceryną,

maści z hormonami płciowymi stosowane między innymi w łagodzeniu objawów menopauzy

Podział maści ze względu na postać fizykochemiczną

Maści roztwory - maści, w których substancja lecznicza rozpuszcza się w podłożu. W maściach tego typu substancja lecznicza może być rozpuszczona w podłożu hydrofobowym lub hydrofilowym. Lek musi tworzyć z podłożem roztwór nienasycony, tak, żeby nie wytrącał się osad podczas przechowywania maści w niższej temperaturze. W przypadku hydrofobowych maści roztworów, substancję leczniczą rozpuszcza się w stopionym podłożu, natomiast maści hydrofilowe sporządza się przez rozpuszczenie leku w wodzie, a następnie łączy z pozostałymi składnikami podłoża. Do maści roztworów zaliczamy:

Maść z mentolem

Maść z tymolem

Maść z salicylanem metylu

Maść z kwasem salicylowym uprzednio rozpuszczonym w oleju rycynowym

Maść z nitrofurazonem

Maść kamforową

Maść majerankową

Maść tranową

Maść cholesterolową

Maści emulsje (kremy) - maści w których skład wchodzi kilka substancji nie mieszających się ze sobą, połączonych w emulsję stabilizowaną emulgatorem. Emulsja jest najczęściej tworzona przez składniki podłoża, a substancja lecznicza jest rozpuszczana w fazie wodnej lub olejowej. W lecznictwie używa się zarówno emulsji typu olej/woda jak i woda/olej. Najstabilniejsze emulsje otrzymuje się łącząc składniki na ciepło i energicznie mieszając. Faza wodna w kremach powinna zawierać konserwanty. Przykładami maści emulsji są:

Maść z roztworem kwasu bornego

Maść z roztworem chlorowodorku efedryny

Postać maści emulsji mają też na ogół kremy pielęgnacyjne. Kosmetyki produkowane w tej formie różnią się od leków stosowanymi emulgatorami (do użytku w przemyśle kosmetycznym dopuszczonych jest więcej substancji emulgujących) oraz zawartością innych substancji pomocniczych.

Cholesterol – organiczny . Jego pochodne występują w błonie każdej komórki zwierzęcej, działając na nią stabilizująco i decydując o wielu jej własnościach. Jest także prekursorem licznych ważnych steroidów takich jak kwasy żółciowe czy hormony steroidowe.
Tragakanta (łac. Tragacantha, syn. Gummi Tragacantha; E413) – lepka i twardniejąca na powietrzu wydzielina, wypływająca (w sposób naturalny lub po nacięciu) z pnia i gałęzi traganka gumodajnego oraz innych gatunków rodzaju Astragalus z Azji zachodniej. Po wysuszeniu występuje w postaci cienkich, blaszkowatych, białych lub jasnożółtych, przezroczystych pasków o długości ok. 30 mm, szerokości 10 mm i grubości do 1 mm, mniej lub bardziej powyginanych, z drobnymi pęknięciami. Na powierzchni można zaobserwować delikatne, podłużne prążki i poprzeczne fałdy. Nie ma smaku ani zapachu.

Maści zawiesiny - maści zawierające substancje stałe, nierozpuszczalne w żadnym składniku podłoża. Układy takie są zawsze co najmniej dwufazowe (jeśli podłoże jest jednolite stanowi jedną fazę, a substancja zawieszona - drugą). Możliwe jest również zawieszenie substancji stałej w podłożu emulsyjnym i wtedy tworzy się układ wielofazowy. Jeśli substancja stała stanowi więcej niż 40% masy maści, to taką maść nazywamy pastą. Produkcja maści zawiesin polega na ucieraniu bardzo miałko sproszkowanej (wielkość cząstek nie powinna przekraczać 90μm) substancji czynnej z podłożem. Korzystne, choć nie konieczne, jest homogenizowanie otrzymanego preparatu. Jeszcze mniejsze, zmikronizowane, cząstki substancji leczniczej można uzyskać przez wytrącenie jej w postaci osadu, bezpośrednio przed zmieszaniem z podłożem. Maść otrzymana w ten sposób nazywa się maścią precypitacyjną (strąceniową). Maści zawiesiny są najczęściej sporządzanymi maściami. Przykładami maści zawiesin są:

Maść borna

Maść z tlenkiem cynku

Maść z zasadowym galusanem bizmutu

Maść siarkowa

Maść pięciornikowa złożona

Maść rtęciowa biała (przykład maści precypitacyjnej)

Podział maści ze względu na zastosowane podłoże maściowe (według farmakopei VI)

Maści

Maści na podłożach hydrofobowych

Maści na podłożach absorpcyjnych

Maści na podłożach hydrofilowych

Kremy (emulsje)

Kremy hydrofobowe - emulsje typu woda/olej

Kremy hydrofilowe - emulsje typu olej/woda

Żele

Hydrożele

Oleożele (żele hydrofobowe)

Zobacz więcej w sekcji: podłoża maściowe

Pasta (łac. pasta) - postać leku do stosowania zewnętrznego, będąca mieszaniną bardzo miałko sproszkowanych substancji stałych oraz podłoża maściowego (przeczytaj więcej o podłożach maściowych). Pasty są szczególnym rodzajem maści-zawiesin, zawierającym co najmniej 40% substancji stałej, nierozpuszczalnej w podłożu. Ze względu na wysokie stężenie substancji stałej pasty charakteryzują się większą spoistością i twardszą konsystencją.
Maść rtęciowa biała (farm. Unguentum Hydrargyri album, syn. Unguentum Hydrargyri praecipitati albi, Unguentum Hydrargyri amidatobichlorati, maść z aminochlorkiem rtęciowym) – preparat galenowy do użytku zewnętrznego, sporządzany wg przepisu farmakopealnego. W Polsce na stan obecny (2011) skład określa Farmakopea Polska IV t. II. Jest to przykład maści precypitacyjnej (strąceniowej), sporządzanej ze świeżo strąconego, mokrego aminochlorku rtęciowego.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)