Macerata - Polski Serwis Naukowy

Macerata – miejscowość i gmina we Włoszech, w regionie Marche, w prowincji Macerata. Według danych na rok 2009 gminę zamieszkuje 42 953 osób, 463,2 os./km².

Miasto zajmuje szczyt wzgórza o wysokości 315 m n.p.m., pomiędzy dolinami, którymi od północy przepływa rzeka Potenza, od południa zaś Chienti. Macerata oddalona jest o 30 km od Morza Adriatyckiego oraz ok. 60 km od Apeninów Umbryjsko-Marchijskich.

W mieście istnieje klub siatkarski Lube Banca Marche.

Państwo Kościelne (łac. Patrimonium Sancti Petri - ojcowizna świętego Piotra) – państwo znajdujące się na terenie obecnych środkowych Włoch istniejące w okresie od 755 (lub 754 albo 756) do 1870 (zajęcie Rzymu po zjednoczeniu Italii) i rządzone przez papieży jako świeckich monarchów.
Podatek – obowiązkowe świadczenie pieniężne pobierane przez związek publicznoprawny (państwo, jednostka samorządu terytorialnego) bez konkretnego, bezpośredniego świadczenia wzajemnego. Zebrane podatki są wykorzystywane na potrzeby ustalone przez organ pobierający.

Klimat

Klimat Maceraty zaliczany jest do typowego dla położonych we wnętrzu terytorium Marchii wzgórz, odznaczający się cechami zarówno klimatu śródziemnomorskiego jak i kontynentalnego. Ogromną rolę w kształtowaniu się klimatu miasta ma bliskość wybrzeża, od którego Macerata oddalona jest o zaledwie 30 km. Większy jeszcze wpływ wywierają położenie na wysokości 315 m n.p.m. oraz stosunkowo bliskie sąsiedztwo wzniesień Apeninów. Na tym terenie obserwuje się stosunkowo chłodne zimy ze sporą ilością opadów. Charakterystyczne są też dla okresu zimowego mgły oraz nieczęste opady śniegu, które mogą też być obfite (w styczniu 2005 zanotowano 80 cm śniegu w ciągu jednego tygodnia). Opady śniegu związane są z wiatrami północno-wschodnimi, wiejącymi w zimie od strony Bałkanów. Opady śniegu przynoszą czasem również wiatry wiejące od północnego zachodu. W zimie zdarzają się okresy słoneczne i bez opadów. Dzieje się tak, gdy przeważają wiatry wiejące od wnętrza Półwyspu Apenińskiego (wł. garbino). Temperatura może wówczas osiągnąć 15-20 °C. Garbino jest w stanie wiać z prędkością 100 km/h. Okres letni, trwający od czerwca do września, jest gorący i słoneczny. Macerata posiada mniejszą wilgotność w okresie letnim niż tereny położone u wybrzeży Adriatyku, jednak zdarzają się i tutaj dni bardzo duszne, gorące (wł. afa), kiedy temperatura sięga 40 °C. Upał odczuwany jest szczególnie w granicach starego miasta i na wzniesieniach. Burze zdarzają się w godzinach popołudniowych i wieczorem, z reguły przy wiatrach wiejących od strony Apeninów. Miesiącem wybitnie burzowym jest sierpień.

Gibelini i Gwelfowie – stronnictwa polityczne rywalizujące we Włoszech między XII a XIII wiekiem, głównie w okresie zmagań cesarza Fryderyka II z papiestwem.
Strumień (strumyk) – mały naturalny ciek wodny, zazwyczaj uchodzący do rzeki. Strumienie płyną w terenie o różnicowanej rzeźbie, w wąskim, płytkim korycie o niewielkim spadku i zlewni na ogół nieprzekraczającej 20 km². W Polsce są najczęściej spotykane na pogórzach i w najwyższych partiach pojezierzy. Strumienie okresowe mogą powstawać po silnych opadach deszczu, roztopach.

Historia

Początki i pierwsze wieki

Osobny artykuł: Helvia Recina.

Między III i II w. p.n.e. tereny, gdzie w czasach obecnych znajduje się dzielnica Villa Potenza, zostały skolonizowane przez Rzymian. Założyli oni miasto Helvia Recina. Pozostałości teatru rzymskiego z II w. n.e. świadczą o znacznym rozwoju demograficznym i kulturowym miasta. Pierwszą wzmiankę o istnieniu Helvia Recina odnajdujemy u Pliniusza Starszego w jego dziele Naturalis historia z I w. n.e. Przez starożytną Helvię Recinę przechodziła Via Salaria Gallica. Z tego okresu pochodzi najważniejszy zabytek starożytności w Maceracie – teatr o średnicy 72 m, mogący pomieścić 2000 widzów. Był prawdopodobnie ozdobiony płytami marmurowymi, które w okresie średniowiecza zostały użyte do dekoracji powstających w mieście nowych budowli. Odnaleziono zdobiące go kapitele w stylu doryckim i korynckim. Archeolodzy wyróżnili następujące elementy tej rzymskiej budowli: orchestrę, caveę oraz proskenion z cegły, jak to przewidywały reguły klasycznego teatru rzymskiego. Obok ruin teatru zachowały się fragmenty rzymskiej drogi, most na rzece Potenza oraz fragmenty zabudowy willowej z ozdabianymi mozaikami podłogami. W 205 Septymiusz Sewer wyniósł Recinę do rangi kolonii, zmieniając jej nazwę na Helvia Recina Pertinax, na cześć swojego poprzednika imperatora Pertynaksa.

Jezuici (pełna nazwa: Towarzystwo Jezusowe ) – męski papieski . Towarzystwo Jezusowe zostało założone w głównej mierze do walki z reformacją, by bronić i rozszerzać wiarę oraz naukę Kościoła rzymskokatolickiego, przede wszystkim przez publiczne nauczanie, .
Klemens VIII, Hipolit (Ippolito) Aldobrandini (ur. 24 lutego 1536 w Fano – zm. 5 marca 1605 w Rzymie) – papież od 30 stycznia 1592 do 3 marca 1605 roku.

Rzeźba Asklepiosa z II w., dziedziniec Palazzo del Comune w Maceracie

W III w. w mieście został zamordowany miejscowy biskup Flawiusz, czczony jako święty w Kościele katolickim 24 listopada na terenie Marchii Ankońskiej i Umbrii. W ten sposób wyznaczony został ważny etap w historii chrystianizacji miasta i okolicy.

Klimat kontynentalny – jeden z podstawowych rodzajów klimatu. Kształtuje się w głębi lądu. Wyróżnia się największą dobową oraz roczną amplitudą temperatury powietrza. Lata są upalne, a zimy surowe, mroźne. Wraz ze zwiększaniem się odległości od morza maleje wilgotność powietrza, przeciętne zachmurzenie nieba oraz ilość opadów. Zwiększone jest za to zapylenie powietrza.
Eugeniusz IV, łac. Eugenius IV, właściwie Gabriele Condulmaro (ur. 1383 w Wenecji - zm. 23 lutego 1447 w Rzymie) – papież w okresie od 3 marca 1431 do 23 lutego 1447.

W V i VI w. mieszkańcy Reciny zmuszeni zostali przez napadających na miasto Gotów do przeniesienia się na sąsiadujące z terenami zabudowanymi wzgórza. Dało to początek istniejącej do dzisiaj, najstarszej części miasta.

Istnieją różne teorie dotyczące etymologii nazwy miasta. Niektórzy historycy wywodzą ją od łacińskiego słowa maceriae, tzn. ruiny, zgliszcza, w domyśle starożytnej Helvia Recina. Inni upatrują genezy nazwy w łacińskim słowie macera oznaczającym miejsce, w którym macerowano len i konopie.

Przez wieki miasto było podzielone na dwa oddzielne organizmy, jeden samodzielny, drugi zależny od biskupstwa w Fermo. W 1138, po długich zabiegach dyplomatycznych, Macerata wywalczyła dla siebie koncesję prawa komuny miejskiej. 29 sierpnia 1138 przed kościołem św. Juliana obie części zostały połączone. Nowe miasto zapożyczyło swą nazwę od istniejącej w średniowieczu twierdzy Castrum Maceratae. Reminiscencje istniejącego poprzednio Podium Sancti Juliani widoczne są jeszcze w dzisiejszych dzielnicach Cocolla i Fosse, które utrzymują kult i tradycje związane ze św. Julianem Gościnnym.

Francuzi – naród romański zamieszkujący głównie Francję (ok. 52 mln), Wielką Brytanię (ok. 100 tys.), Katalonię (ok. 4 tys.) oraz nieliczni w Belgii, Andorze, Luksemburgu, Monako i Szwajcarii. Poza tym Francuzi żyją głównie w swoich byłych koloniach w Afryce oraz w własnych terytoriach zamorskich w Oceanii i na innych kontynentach. Około 10 milionów osób francuskiego pochodzenia mieszka w Stanach Zjednoczonych, a 5 milionów w Kanadzie. Ich ojczystym językiem jest francuski. Większość Francuzów to katolicy (chrystianizacja w II – IV wieku). Dzisiaj wielu potomków byłych imigrantów uważa się za część narodu francuskiego, są to przeważnie osoby pochodzenia afrykańskiego i arabskiego. Pozostają oni obywatelami państwa francuskiego.
Kapitel (głowica) – najwyższa, wieńcząca część kolumny, filaru lub pilastra, będąca pośrednim członem konstrukcyjnym między podporą (np. trzonem kolumny) - od której jest szersza, co zapewnia bardziej stabilną konstrukcję całości - oraz elementami dźwiganymi (np. belkowaniem). Ze względu na swoje usytuowanie głowica pełni także funkcje dekoracyjne.

Wraz z nadaniem praw komuny miejskiej postanowiono przyjąć nowy herbu, na którym widniał kamień młyński na czerwonym tle z umieszczoną powyżej koroną królewską. Kamień młyński, będący zapożyczeniem ze starożytnej heraldyki miasta Helvia Recina, miał symbolizować pracowitość mieszkańców Maceraty oraz charakterystyczną cechę terytorium, w którym liczne strumienie umożliwiały budowę młynów. Herb miejski zmieniony został dopiero w 1570, kiedy dodano czerwony krzyż grecki na białym tle za pozwoleniem papieża Piusa V. Papież wyraził w ten sposób wdzięczność dla miasta za udział w walkach z Turkami i wspieranie krucjat od 1188.

Rewitalizacja (łac. re+vita – dosłownie: przywrócenie do życia, ożywienie) – działanie skupione na ożywieniu zdegradowanych obszarów miast, np. poprzemysłowych, którego celem jest znalezienie dla nich nowego zastosowania i doprowadzenie do stanu, w którym obszary zmieniają swoją funkcję.
Gaius Plinius Secundus zwany Starszym (Maior) (ur. 23r n.e. w Comum Novum, dzisiaj Como we Włoszech, zm. 25 sierpnia 79 n.e. w Estabii, dzisiaj Castellammare di Stabia) – historyk i pisarz rzymski.

W sporach pomiędzy papiestwem a cesarzem mieszkańcy Maceraty opowiedzieli się pierwotnie po stronie tego ostatniego. Stanięcie po stronie Gibelinów spowodowane było przyznaniem miastu praw nad niektórymi okolicznymi zamkami w 1239 przez króla Enzia Sardyńskiego. Stopniowo jednak Macerata przeszła do obozu papieskiego, za co społeczność została nagrodzona przez papieża franciszkanina Mikołaja IV pozwoleniem na założenie uniwersytetu. Gibelini odpowiedzieli atakiem na miasto w 1316 pod wodzą kondotiera Fryderyka z Montefeltro. Natarcie to zostało odparte.

Niemcy (Republika Federalna Niemiec, RFN; do traktatu pomiędzy RFN a Polską Rzecząpospolitą Ludową (1970) w Polsce stosowana była oficjalnie nazwa Niemiecka Republika Federalna, NRF; niem.: Deutschland lub Bundesrepublik Deutschland, BRD) – państwo federacyjne położone w Europie, będące członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), G8, ONZ oraz NATO. Stolicą Niemiec jest Berlin (przed połączeniem z NRD – Bonn, obecnie noszące tytuł miasta federalnego). Językiem oficjalnym jest język niemiecki.
Cegła - materiał budowlany w kształcie prostopadłościanu (także klina, wycinka pierścienia kołowego lub kształtki) uformowany z gliny, wapna, piasku, cementu (bloczki betonowe) lub innych surowców mineralnych, który wytrzymałość mechaniczną i odporność na wpływy atmosferyczne uzyskuje poprzez proces suszenia, wypalania lub naparzania parą wodną. Cegły służą m.in. do wznoszenia ścian, murów, filarów, słupów, a także fundamentów i ścian fundamentowych. Cegły mogą też być wypełnieniem stropów (→strop Kleina).

XIV wiek

Casa del Podestà, 1373

W 1320 papież Jan XXII, karząc miasta Fermo i Recanati, odebrał pierwszemu znaczną część terytorium, a drugiemu siedzibę biskupią. W ten sposób utworzone zostało nowe biskupstwo w Maceracie. Decyzja ta przyczyniła się wzrostu liczby ludności. Do tej pory Macerata była mniejsza niż inne okoliczne miasta, takie jak Fermo, San Severino czy Ascoli. Ustanowienie biskupstwa w Maceracie wpłynęło również na wzrost znaczenia politycznego miasta. Za pontyfikatu Innocentego III zostało wybrane na siedzibę rektora Marchii Ankońskiej, jednej z czterech nowo utworzonych prowincji Państwa Kościelnego.

Joachim Murat (ur. 25 marca 1767 w Labastide-Fortunière (ob. Labastide-Murat), Francja, zm. 13 października 1815 w Pizzo, Włochy) – marszałek Francji, książę Bergu, król Neapolu 1808-1815. Syn oberżysty. Do wojska wstąpił w 1787, służył w czasie rewolucji francuskiej. Zasłużył się Napoleonowi w Paryżu w 1795, gdzie pomógł mu stłumić bunt rojalistów. Był jego adiutantem od 1796 i służył pod nim we Włoszech i w Egipcie. W 1799 został generałem dywizji. Wróciwszy z Napoleonem do Francji, poparł go w zamachu 9 listopada 1799.
Włochy (Republika Włoska, wł. Italia, Repubblica Italiana) – państwo położone w Europie Południowej, na Półwyspie Apenińskim, będące członkiem wielu organizacji, m.in.: UE, NATO, należące do ośmiu najbardziej uprzemysłowionych i bogatych państw świata – G8.

Portal kościoła Santa Maria della Porta z XIV w.

Wiek XIV jest też naznaczony znamieniem kryzysu, który dotykał inne miasta Półwyspu Apenińskiego, były nim rządy tzw. signorii (od wł. signore – pan). Rządy w Maceracie w połowie lat 20. XIV w. przejęła rodzina Maluccich, odznaczająca się przywiązaniem do stronnictwa Gwelfów. Dominacja Maluccich trwała do połowy XIV w., kiedy to papież, rezydujący w Awinionie, nakazał kardynałowi Gilowi Álvarezowi de Albornozie przywrócenie siłą władzy papieskiej na terenie całej Marchii Ankońskiej. Z czasem władzę nad miastem rozciągnęła rodzina Varano z Camerino, co przyczyniło się do kryzysu zakończonego próbą zdobycia miasta przez Lucia z Landau, zakończonego jednakże wielkim niepowodzeniem.

Uniwersytet w Maceracie – jeden z włoskich uniwersytetów, założony w Maceracie w Marchii w 1290; w 2004 studiowało w nim na 7 wydziałach 13,000 studentów.
Paweł VI, Giovanni Battista Montini (ur. 26 września 1897 w Concesio, diecezja Brescia, zm. 6 sierpnia 1978 w Castel Gandolfo) - Sługa Boży Kościoła katolickiego, papież w okresie od 21 czerwca 1963 do 6 sierpnia 1978.

W tym okresie wzniesiono na terenie miasta kilka okazałych budowli: kościół Matki Bożej u Bramy (wł. Santa Maria della Porta, najstarsza część świątyni pochodzi z 990-1000, gotycki portal zawdzięcza konfraternii flagellantów), kościół św. Franciszka (1316), kościół Matki Bożej Pokoju (wł. Santa Maria alla Pace z 1323, wybudowany by uczcić pokój zawarty pomiędzy Gibelinami i Gwelfami) oraz ratusz (wł. Casa del Podestà z 1373, na Piazza del Mercato).

Akcja Katolicka (ang. Catholic Action) – ruch katolików świeckich (laikatu), zmierzający do większego nasycenia życia publicznego wartościami chrześcijańskimi. Wywodzi się z katolickich ruchów społecznych XIX w.
Matka Boża (skr. MB), Theotokos (gr. Θεοτόκος), pot. Matka Boska, Boża Rodzicielka, dawniej Bogurodzica a. Bogarodzica — jeden z dwóch (obok „Najświętsza Maryja Panna”) oficjalnych tytułów Marii z Nazaretu, matki Jezusa, używany m.in. w Kościele katolickim i Kościołach prawosławnych. W wersji współczesnej tytuł ten brzmiałby Matka Boga.

XV wiek

Po latach dobrobytu i pokoju, Macerata, podobnie jak cały region, została w 1433 zajęta przez Franciszka I Sforzę. Signoria Sforzów odznaczała się serią niepokojów i działań zbrojnych, szczególnie w latach 1443-1445, kiedy to Franciszkowi I stanęła na drodze liga zjednoczonych sił papieża Eudeniusza IV, książąt Mediolanu oraz króla Neapolu. W końcu wpływowi mieszczanie Maceraty przejęli inicjatywę i wywalczyli ustanowienie niezależnego sądu miejskiego opartego na instytucji rektora mianowanego przez papieża jako władcę Państwa Kościelnego (wł. Corte Generale de lo Rectore de Sancta Chiesa). Dzięki temu ważnemu awansowi administracyjnemu z komuny miejskiej, związanej przede wszystkim z okolicznym kapitałem rolniczym, miasto przekształciło się stopniowo w ważny ośrodek polityczno-urzędniczy. Wzrastała liczba ludności. W mieście osiedlali się notariusze, urzędnicy miejscy, wojskowi oraz przedstawiciele kleru.

Kolonia (łac. colonia), miasto zdobyte lub zakładane przez Rzymian na podbitych terenach. Część ludności kolonii stanowili przesiedleni rzymscy obywatele (bezrolni chłopi, weterani legionowi), dotychczasowi mieszkańcy miasta zazwyczaj również otrzymywali rzymskie obywatelstwo, jednak bez wszystkich praw przysługujących napływowym Rzymianom.
Kościół katolicki – największa na świecie chrześcijańska wspólnota wyznaniowa, głosząca zasady wiary i życia określane mianem katolicyzmu, rządzona przez biskupa i patriarchę Rzymu (jako papieża uważanego drogą sukcesji apostolskiej za następcę Świętego Piotra) oraz biskupów pozostających z nim we wspólnocie. Kościół katolicki stanowi jedną z trzech głównych gałęzi chrześcijaństwa, obok Cerkwi prawosławnej i Kościołów protestanckich.

Porta Montana, ok. 1367

W XV w. postanowiono również o wybudowaniu nowych murów miejskich. We wnętrzu miasta miały znaleźć się tereny peryferyjne wokół dzisiejszych bram Montana i Mercato (wł. Porta Montana, Porta Mercato). Mury miały być wyposażone w nowe baszty. Odbudowano katedrę (lata 1459-1464), odrestaurowano Palazzo dei Priori oraz Palazzo della Regione. Te ostanie stawały się siedzibą kardynała legata. Tradycja mówi iż 15 sierpnia 1477 w ciągu jednego dnia wzniesiono kościół Santa Maria della Misericordia, przez mieszkańców miasta do dzisiaj nazywany „ciucarella”, tzn. maleńka.

Gil Álvarez Carillo de Albornoz, Egidio Albornoz (ur. między 1295 a 1310 w Cuenca, zm. 23 sierpnia 1367 w Bonriposo koło Viterbo), kardynał hiszpański.
Królestwo Włoch (1805-1815) - państwo w północno-środkowych Włoszech. Proklamowane w miejsce Republiki Włoskiej w 1805. Jego królem został Napoleon I Bonaparte, a wicekrólem - Eugeniusz de Beauharnais.

Tradycja mówi też o cudownym objawieniu się Matki Bożej pewnej Albance. W związku z tym faktem poza murami miasta wybudowano kościół Santa Maria alla Fonte del Sabato (pol. Matki Bożej u Sobotniego Źródła) wraz z niewielkim szpitalem i czworakami dla trędowatych. W tym okresie trędowatym nie było wolno przebywać na terenie miasta. U końca XV w. rozpoczęto budowę wieży ratuszowej (wł. torre civica), prace zostały jedak przerwane.

Herb (nazwa przyjęta z niem. Erbe) – znak rozpoznawczo-bojowy, wywodzący się z symboliki heroicznej lub znaków własnościowych, od XII w. ustalany według ścisłych reguł heraldycznych, pełniący funkcję wyróżnika osoby stanu rycerskiego, później szlacheckiego, także rodziny, rodu, organizacji kościelnej, mieszczańskiej bądź cechu rzemieślniczego, korporacji, miasta, jednostki podziału terytorialnego lub państwa.
Wiatr – poziomy lub prawie poziomy ruch powietrza względem powierzchni ziemi. Wiatry są wywołane przez różnicę temperatur oraz różnice w ukształtowaniu powierzchni. Termin wiatr jest używany w meteorologii prawie wyłącznie na określenie horyzontalnej składowej wiatru. Istnieje jednak składowa pionowa wiatru i wtedy jest tak nazywana. Wiatr może wiać z obszarów wyższego ciśnienia do obszarów niższego ciśnienia, ale w średnich szerokościach geograficznych, ze względu na siłę Coriolisa, wiatr wieje zazwyczaj równolegle do linii takiego samego ciśnienia (wiatr geostroficzny). Wiatr jest jednym ze składników pogody, w tym celu podaje się prędkość wiatru (w m/s lub km/h) i kierunek, z którego wieje. Należy zachować uwagę przy używaniu terminologii kierunku wiatru: meteorolodzy pod nazwą wiatry zachodnie rozumieją wiatr wiejący z zachodu, podczas gdy "zachodni prąd oceaniczny" to prąd płynący na zachód (czyli różnica o 180 stopni w definicji kierunku).

XVI wiek

Wiek XVI może być nazwany złotym okresem w dziejach miasta. Kwitło życie polityczno-administracyjne oraz ekonomiczne. U progu stulecia niebezpieczeństwo najazdów ze strony Landsknechtów i innych obcych oddziałów zaciężnych wpłynęły na decyzję dotyczącą zamknięcia linii murów miasta. Nowe fortyfikacje są przykładem kunsztu budownictwa fortecznego. Murami otoczono Borgo Novo (dzisiejsza Corso Garibaldi) oraz Borgo Vecchio (współczesna Via Mozzi). Na linii pomiędzy bramami Montana i Romana wzniesiono kilka baszt fortecznych, które wystając na zewnątrz pozwalały na lepszą obronę miasta. Na początku stulecia postanowiono przebudować centralny plan (współczesna Piazza della Libertà). Dzieło to powierzono dwom architektom Kasjanowi z Fabriano (zaprojektował Loggię dei Mercanti) oraz Laktancjuszowi Venturze, budowniczemu sanktuarium w Loreto.

Marsz na Rzym (wł. Marcia su Roma) - określenie faszystowskiego zamachu stanu w 1922 roku, w wyniku którego we Włoszech zdobył władzę Benito Mussolini. "Marsz na Rzym" polegał na koncentracji członków faszystowskich bojówek w stolicy Królestwa Włoch. Zamach miał miejsce w dniach 27 - 29 października 1922 r.
Polskie Siły Zbrojne – zorganizowane formacje wojskowe, utworzone jesienią 1939 poza granicami Polski, na podstawie międzysojuszniczych umów podpisanych przez Wielką Brytanię i Francję. Polskimi Siłami Zbrojnymi dowodził Naczelny Wódz.

Piazza della Libertà

Duomo, XVIII w.

Laktancjuszowi Ventura postanowił nadać głównemu placowi miasta formę trapezoidalną. Po zburzeniu dwóch kościołów i kilku prywatnych domów, wzniesiono Palazzo Legatizio oraz Palazzo di Studio. Ten ostatni stał się nową siedzibą uniwersytetu (dzisiaj siedziba urzędu miasta). Podjęto kolejną próbę wzniesienia wieży zegarowej. Wytyczono Strada Grande (dzisiaj Via Matteotti).

Klimat śródziemnomorski – rodzaj klimatu podzwrotnikowego, występujący nad Morzem Śródziemnym (stąd jego nazwa), w Kalifornii, RPA, na południu Australii oraz u wybrzeży Chile w Ameryce Południowej. Jego charakterystyczną cechą są ciepłe i suche lata powyżej 20 stopni C oraz łagodne zimy powyżej 0 stopni, a także fakt, że występuje głównie bezpośrednio nad morzem lub oceanem, zazwyczaj na zachodnim wybrzeżu, a bardzo rzadko w głębi lądu. Klimat ten sprzyja rolnictwu i turystyce masowej.
Lube Banca Marche Macerata - klub siatkarski z Włoch powstały w 1990 roku w mieście Macerata. Trenerem zespołu jest Ferdinando De Giorgi. Klub występuje w Serie A1 - najwyższej klasie rozgrywek ligowych mężczyzn w piłce siatkowej we Włoszech. W tym klubie miał grać Arkadiusz Gołaś.

Pod koniec XVI w., widząc potrzeby wynikające ze stale wzrastającej liczby mieszkańców miasta, postanowiono wznieść domy mieszkalne poza murami miejskimi. Powiększono terytorialnie starą dzielnicę Borgo San Giuliano (nazywane także „Fosą”, ze względu na stromość zbocza). Zaczęto rozbudowywać miasto w kierunku za Porta Romana (dzisiaj Corso Cavour). Zaczęto rewitalizować dawną dzielnicę trędowatych, tzn. Borgo San Giovanni Battista (obecne Corso Cairoli). Mieszkańcami tej ostatniej dzielnicy, od tamtej pory nazywanej „Le Casette”, byli przede wszystkim osiedlający się w mieście okoliczni rolnicy oraz emigranci z Albanii. W XVI w. wzniesiono liczne domy mieszkalne, stanowiące dzisiaj swego rodzaju dziedzictwo architektoniczne Maceraty: Palazzo Floriani (1531-1541), Palazzo Ciccolini (1546-1550), tzw. Palazzo dei Diamanti, należący do rodziny Mozzi (1535), Palazzo Marchetti (1560), Palazzo Mozzi (1570), Palazzo Ciccotto Mozzi (1566). Również budownictwo sakralne przeżywało swoje szczęśliwe lata. Do powstałych w XVI w. świątyń zaliczyć trzeba klasztor i kościół Św. Krzyża (wł. Santa Croce, 1503), kościół Santa Maria delle Vergini (dzieło Galasso Alghisi z Capri 1550-1577), kościoły San Liberato i San Rocco. W ciągu XVI w. miasto zmieniło zupełnie swoje oblicze, coraz bardziej się przy tym rozbudowując.

Asklepios (gr. Ἀσκληπιός Asklēpiós, Asclepius, łac. Aesculapius) – grecki bóg, opiekun sztuki lekarskiej. Jego rzymskim odpowiednikiem był Eskulap. Za jedną z postaci Asklepiosa uważany był też fenicki boski uzdrowiciel, Eszmun (Jasumunu).
Mozaika – dekoracja w postaci ornamentu lub obrazu, wykonana z drobnych, o różnej kolorystyce (dwu lub wielobarwne) i kształcie kamyczków, kawałków szkła, ceramiki. Elementy są przyklejone do podłoża np. przez ułożenie na niezwiązanej zaprawie, żywicy pochodzenia roślinnego (mastyks z drzewa Pistacia lentiscus). Stosowana jest do zdobienia posadzek, ścian, kopuł, sklepień, apsyd w budownictwie sakralnym i świeckim, mebli (zwłaszcza blatów stołów, sepetów, biurek).

XVII wiek

Po wieku złotym przyszedł wiek wielkich kłopotów. Bullą De Bono Regimine pochodzący z Marchii papież Klemens VIII scentralizował władzę administracyjno-polityczną w Rzymie. Przyczyniło się to do zmiany statusu politycznego Maceraty. Miasto przestało dominować nad rozległym terytorium, którego w ciągu minionego stulecia było administracyjną stolicą, nie odgrywało już znaczącej roli w Państwie Kościelnym. Nastąpił regres w sensie demograficznym i ekonomicznym. Wznoszono mniej budowli prywatnych i publicznych. Przebudowano jednak niektóre ulice, np. w okolicach dzisiejszej Corso della Repubblica. Zbudowano Porton Pio u końca dzielnicy za Porta Romana, poszerzono ulicę prowadzącą do kościoła Santa Croce. Wzniesiono nowe kościoły: Św. Pawła (wł. San Paolo, 1623-1655; dzisiaj audytorium uniwersyteckie) i Św. Jana (wł. San Giovanni, 1600-1655, dawny kościół jezuitów, dzisiaj kolegiata).

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).
Barok (z por. barroco – "perła o nieregularnym kształcie", lub z fr. baroque – "bogactwo ozdób") – główny kierunek w kulturze środkowo i zachodnioeuropejskiej, którego trwanie datuje się na zakres czasowy od końca XVI wieku do XVIII wieku. Barok obejmował wszystkie przejawy działalności literackiej i artystycznej, a także filozofię i architekturę. U jego podstaw leżał sprzeciw wobec renesansowego klasycyzmu, głęboka religijność, mistycyzm i egzystencjalny niepokój.

XVIII wiek

Z biegiem lat centralizacja władzy w Państwie Papieskim zaczęła powodować nastroje sprzeciwu miejscowej burżuazji. Głosy krytyki zostały wzmocnione poprzez propagowanie idei związanych z ruchem oświeceniowym, który zataczał coraz większe kręgi w społecznościach miast italskich XVIII w. Początkowo idee te były zwalczane w sposób zdecydowany przez duchownych.

Rumuni (rum. români, dawniej rumâni) - liczący ok. 21,5 mln osób naród wschodnioromański zamieszkujący przede wszystkim Rumunię. W większości posługują się językiem rumuńskim. Duża diaspora, głównie w Hiszpanii, USA, we Włoszech i na Ukrainie.
Loreto – miejscowość i gmina w środkowych Włoszech, w regionie Marche, w prowincji Ankona, nad Adriatykiem. Według danych na rok 2010 gminę zamieszkiwało 12 325 osób przy gęstości zaludnienia 696,7 os./km².

Palazzo Costa, XVIII w

Zamożne rody Maceraty, niezadowolone z wyłączenia ich z życia politycznego epoki, inwestowały w budowę bogatych i wygodnych rezydencji. Wymienić możemy cały szereg powstałych wówczas budowli, zaczynając od kamienicy Bonaccorsich, której budowę rozpoczęto w 1707 i ukończono dwadzieścia lat później. Znane zabytki z tego okresu rozbudowy Maceraty to: Palazzo Asclepi-Salimbeni z 1725, Palazzo Compagnoni z 1736, czy Palazzo Pellicani z tego samego roku. W latach 1738-1758 powstawał Palazzo Torri według projektu Luigiego Vanvitelliego. W 1756 ukończono Palazzo Costa. Giuseppe Valadierowi Macerata zawdzięcza ukończony w 1793 Palazzo De Vico oraz pierwszy przykład zabudowy neoklasycystycznej w mieście – Palazzo Ugolini – z 1793.

Papież (Ojciec Święty) (łac. papa, -ae m, wł. papa, gr. pappas, forma funkcjonująca w języku polskim pochodzi od czeskiego papež) – biskup Rzymu, głowa Kościoła rzymskokatolickiego, katolickich Kościołów wschodnich, Stolicy Apostolskiej oraz państwa Watykan. Obecnym papieżem jest Benedykt XVI.
Królestwo Sardynii – państwo historyczne istniejące już od średniowiecza, od 1720 pod rządami dynastii sabaudzkiej, w 1743 połączone z Księstwem Sabaudii-Piemontu.

Kościół św. Filipa Neri, 1730

W XVIII w. powstały w mieście dwa kościoły: San Filippo, według projektu barokowego architekta rzymskiego Giovana Battisty Continiego, pierwsza świątynia na świecie dedykowana św. Filipowi Nereuszowi oraz San Giorgio (prace w latach 1792-1798). W XVIII w. przebudowano również katedrę – Duomo di San Giuliano.

Bałkany – region Europy, obejmujący w przybliżeniu obszar Półwyspu Bałkańskiego. Jednak nazwa ta mniej odnosi się do geografii, a bardziej do wspólnoty historyczno-kulturowej. Przy takim podejściu o przynależności danego kraju do Bałkanów decydują cechy kulturowe (np. język należący do ligi bałkańskiej, pewne elementy kultury ludowej), społeczne (np. wieloetniczność, współwystępowanie katolicyzmu, prawosławia i islamu) oraz historyczne (np. dawna przynależność do Cesarstwa Bizantyjskiego, zasiedlenie przez Słowian w VI wieku naszej ery, a przede wszystkim doświadczenie panowania tureckiego).
Giuseppe Garibaldi (ur. 4 lipca 1807 w Nicei, Francja, zm. 2 czerwca 1882 na wyspie Caprera, Włochy) – włoski rewolucjonista, żołnierz i polityk, działacz i bojownik na rzecz zjednoczenia Włoch, do czego w znacznym stopniu się przyczynił. Postać barwna i kontrowersyjna, tworząca swą własną legendę za życia. Wróg papiestwa i Austrii, niechętny legendzie napoleońskiej, choć na tej legendzie wychowany. Zawodowy marynarz, a zarazem żołnierz obeznany z taktyką walk partyzanckich. Bohater narodowy Włoch, twórca ich odrodzenia znanego jako Risorgimento. Szczególnie aktywny podczas walk na Sycylii i w bojach o Rzym.

Między 1767-1774 przebudowano jeden z budynków istniejących przy głównym placu miasta (obecnie Piazza della Libertà), budując w jego wnętrzu późnobarokowy teatr, istniejący zresztą do dnia dzisiejszego. Restrukturyzację tego budynku Macerata zawdzięcza Antonio Galli Bibienie oraz Cosimo Morelliemu z Imoli. Teatr nosi dzisiaj imię Lauro Rossiego, kompozytora pochodzącego z Maceraty, który żył w XIX w..

Neoklasycyzm (neo- + klasycyzm – łc. classicus ‘pierwszorzędny’) – zespół dwudziestowiecznych, różnorodnych tendencji w sztuce, literaturze, muzyce i architekturze nawiązujących do nurtu klasycystycznego lub baroku. Określany jest także jako nurt kontynuacyjny klasycyzm, konserwatywny w sztuce i literaturze XIX w. w okresie dominacji romantyzmu.
Temperatura – jedna z podstawowych ) w termodynamice, będąca miarą stopnia nagrzania ciał. Temperaturę można ściśle zdefiniować tylko dla stanów równowagi termodynamicznej, bowiem z termodynamicznego punktu widzenia jest ona wielkością reprezentującą wspólną własność dwóch układów pozostających w równowadze ze sobą. Temperatura jest związana ze średnią energią kinetyczną ruchu i drgań wszystkich cząsteczek tworzących dany układ i jest miarą tej energii.

U schyłku wieku Italia została zajęta przez wojska napoleońskie. Okupacja ta spotkała się z radosnym przyjęciem burżuazji i części klasy najniższej, które widziały w działaniach Francuzów realizację idei sprawiedliwości i wolności. Miasto zostało przyłączone do Republiki Rzymskiej w 1798. Po kasacie zakonów i kongregacji zakonnych oraz podniesieniu podatków pierwotny entuzjazm przekształcił się w ogólnie odczuwaną chęć reakcji. Mieszkańcy zmusili w 1799 wojska napoleońskie do odwrotu. Po jakimś czasie Francuzi powrócili i po pięciu dniach oblężenia zdobyli miasto 5 lipca 1799. Żołnierze sprofanowali wówczas szereg kościołów, grabiąc mieszkańców i zabijając 360 osób (w tym m.in. franciszkanina Feliksa Rosentaniego). Większość zabitych mieszkała poza murami miasta, w przysiółkach Fosse i Casette. Francuzi uważali przedstawicieli najbiedniejszej warstwy za prowodyrów reakcji zbrojnej.

Karbonariusze (węglarze, zakon węglarzy, dobrzy kuzyni) – członkowie jednego z tajnych stowarzyszeń rewolucyjnych założonych w początkach XIX wieku. Odegrali dużą rolę w procesie jednoczenia Włoch.
Sprawiedliwość – "uczciwe, prawe postępowanie". Jedno z podstawowych pojęć etycznych i prawnych, oznaczające cechę przypisywaną jednostkom (osoba sprawiedliwa), działaniom (sprawiedliwe postępowanie) czy instytucjom społecznym (sprawiedliwe prawa, sprawiedliwy ustrój, sprawiedliwy wyrok), wiązaną najczęściej z odpowiednim rozdziałem dóbr lub bezstronnością.

XIX wiek

Sferisterio przed koncertem, wybudowane w 1829

Były szpital psychiatryczny z 1871

Fasada kościoła Santa Croce z 1882

Wojska francuskie spowodowały uszkodzenie Porta Romana (pl. Bramy Rzymskiej), dlatego jedną z pierwszych decyzji podjętych przez władze miasta po okresie okupacji było wstawienie żelaznej bramy. Ta część miasta nazywana jest w związku z tym „i cancelli” (pl. krata, brama żelazna).

Gotyk – styl w architekturze i innych dziedzinach sztuk plastycznych (rzeźbie, malarstwie i sztuce sepulkralnej), który powstał i rozwinął się w połowie XII wieku we Francji (Anglosasi uważają, że w Anglii) i swoim zasięgiem objął zachodniochrześcijańską Europę.
Obywatelstwo – więź prawna łącząca jednostkę (osobę fizyczną) z państwem, na mocy której jednostka ma określone prawa i obowiązki wobec państwa, a państwo – analogicznie – ma obowiązki i prawa wobec jednostki. Określenie spraw związanych z obywatelstwem, a w szczególności sposobów jego nabycia i ewentualnie także utraty, należy do samego państwa – jest to jego kompetencja wyłączna. Istnieją także regulacje prawa międzynarodowego dotyczące spraw związanych z obywatelstwem, a w szczególności unikania sytuacji bezpaństwowości i wielokrotnego obywatelstwa.

Po ukonstytuowaniu się Królestwa Włoch w 1805 Macerata stała się stolicą departamentu Musone (od nazwy rzeki). W 1815 mieszkańcy okolicy byli świadkami rozproszenia oddziałów Joachima Murata, rozgromionych przez wojska austriackie dowodzone przez Federica Bianchiego w bitwie pod Tolentino (2-3 maja 1815).

W 1817 w Maceracie miała miejsce jedna z pierwszych na terenie Italii insurekcji karbonariuszy. Niedobitki armii napoleońskich i oddziałów Murata zorganizowali w mieście „namiot masoński” (it. vendita massonica), czyli niższy rangą oddział węglariuszy, składający się z robotników, chłopstwa i drobnego mieszczaństwa o nastawieniu antyklerykalnym, dążących do zjednoczenia Włoch. Będąc szybko stłumionym przez władze wystąpieniem, „vendita” była wyrazem budzącej się świadomości obywatelskiej.

Mgła – krople wody (lub kryształy lodu) zawieszone w powietrzu, których dolna podstawa styka się z powierzchnią ziemi. Mgła powoduje ograniczenie widzialności poniżej 1 km.
Konfraternie pokutne (fr. Confréries de pénitents) – ruchy brackie, które skupiały osoby świeckie obu płci, żyjące w małżeństwie lub w stanie wolnym, pragnące czynić pokutę. Do tego rodzaju konfraterni mogły wstąpić małżeństwa wraz ze swymi dziećmi, a nawet całe rodziny.

W 1832 inżynier Salvatore Innocenzi i architekt Ireneo Aleandri wznieśli Sferisterio, który służył jako miejsce do rozgrywania meczów w pallone col bracciale, charakterystycznego dla Włoch przed II wojną światową sportu męskiego. W tym znanym na Półwyspie Apenińskim amfiteatrze wystawiano również opery. Budynek został wzniesiony między Piazza Mercato, dzielnicą Casette i Cocolla. W tym celu rozebrano, a następnie zbudowano od nowa jedną z zabytkowych bram – Porta Mercato.

Kościół Santa Maria della Porta w Maceracie (wł. Chiesa di S. Maria della Porta) − pochodząca z XI-XIII w. świątynia katolicka w Maceracie we Włoszech.
Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

W XIX w. wielu mieszkańców Maceraty wzięło udział w walkach o niepodległość Włoch. W styczniu 1849 w Maceracie zatrzymał się Giuseppe Garibaldi, by utworzyć legion macerateński, który miał później wsławić się w Rzymie w walkach w obronie Republiki Rzymskiej. Na Palazzo Comunale znajduje się tablica z tekstem listu, jaki Garibaldi skierował do obywateli miasta. Po bitwie pod Castelfidardo, w której wojska papieskie zostały pokonane przez armię Królestwa Sardynii i plebiscycie z 4 listopada 1860, który zadecydował o przystąpieniu Marchii do Zjednoczonego Królestwa Włoch, Macerata straciła swe znaczenie polityczne i administracyjne. Najprawdopodobniej było to wynikiem wielowiekowej lojalności wobec rządów papieskich. Uniwersytet stracił trzy wydziały, do Ankony przeniesiono siedzibę regionalnego sądu i dowództwa wojskowego w regionie.

Porządek dorycki (styl) to jeden z najbardziej znanych porządków architektonicznych czasów starożytnych. Charakteryzuje się on ciężkimi proporcjami, surowością i monumentalizmem. Walory artystyczne ustępowały w nim miejsca funkcjonalizmowi.
Landsknecht (także lancknecht — zobacz niżej: etymologia) – żołnierz zaciężnych formacji piechoty z końca XV i z XVI wieku, wzorowanych na oddziałach zaciężnych Szwajcarów zbrojnych w piki. Oddziały landsknechtów wywodziły się z krajów niemieckojęzycznych, jednak służyły w rozmaitych armiach w Europie.

Do nowych budowli z tego okresu zaliczyć siedzibę szpitala dla nerwowo i psychicznie chorych w stylu neoklasycystycznym, Loggię del Grano z 1841 oraz nową fasadę kościoła Santa Croce, dzieło architekta Virginio Tomboliniego z 1882.

W tej nowej sytuacji społecznej, jaką było powstanie Zjednoczonego Królestwa Włoch, wielu mieszkańców Maceraty zmuszonych było do powstrzymywania się od udziału w wyborach, gdyż udział ten uzależniony był od dochodów. Ci zaś, którzy mieli odpowiednio wysokie dochody, niejednokrotnie nie brali udziału w życiu politycznym i wyborach respektując wielokrotne papieskie non expedit (z 30 stycznia 1868, z 9 listopada 1870, powtarzane przez Piusa IX przy różnych okazjach). Stopniowo jednak obywatele miasta zaczęli stawiać pierwsze kroki, jeśli chodzi o życie polityczne w regionie i państwie. Powstawały pierwsze stowarzyszenia robotnicze, organizacje i namiastki sekcji partii politycznych: republikańskiej, liberalnej i socjalistycznej.

Republika Rzymska - krótko istniejące państwo w Italii, obejmujące terytorium Państwa Kościelnego. 15 lutego 1798 wojska francuskie weszły do Rzymu i ogłosiły powstanie Republiki Rzymskiej. Papież Pius VI musiał udać się na wygnanie do Toskanii. Pod koniec 1798 na kilkanaście dni republikę zajęły wojska neapolitańskie. W połowie 1800 Napoleon Bonaparte, zaniepokojony upadkiem Republiki Partenopejskiej zawarł porozumienie z nowym papieżem Piusem VII, na mocy którego 15 lipca 1800 powrócił on do Rzymu, co oznaczało koniec istnienia republiki.
Chrystianizacja – proces wypierania rodzinnych wierzeń etnicznych, osiadłego w określonym rejonie ludu, przez wiarę chrześcijańską. Jego największe nasilenie przypadało w okresie średniowiecza, a spowodowane było dominującą pozycją chrześcijaństwa wśród ówczesnych europejskich władców oraz rosnącymi wpływami papiestwa.

Kolejny etap w rozwoju miasta wyznaczyło użycie energii elektrycznej i doprowadzenie kolei, które połączyło Maceratę z innymi miastami Marchii i młodego państwa.

XX wiek

Pomnik Poległych z 1932, arch. Cesare Bazzani

Corso Cavour, zabudowa z XX w

Kościół w dzielnicy San Francesco z 2. poł. XX w

Wiek XX można nazwać wiekiem wielkiego wzrostu demograficznego, a co za tym idzie, rozbudowy nowych dzielnic poza murami miasta. Przede wszystkim na początku XX w. rozrastają się trzy dzielnice: wokół dworca kolejowego, gdzie swoje domy wybudowali przedstawiciele dobrze usytuowanego mieszczaństwa, druga to okolice dzisiejszego Piazza Dell’Armi, trzecia dzielnica to tzw. Villa Fucana, która obejmuje wzgórze popularnie nazywane Santa Croce, od istniejącego na szczycie kościoła dedykowanego Świętemu Krzyżowi (wł. Santa Croce). W tym okresie wzniesione zostają dwie świątynie katolickie: Immacolata (lata 1893-1917, na Corso Cavour) i Sacro Cuore (lata 1909-1913, przy Corso Cairoli).

Filip Neri, Filip Neriusz lub Nereusz (wł. Filippo de Neri; ur. 21 lipca 1515 we Florencji, zm. 26 maja 1595 w Rzymie) – włoski duchowny katolicki, jeden z przywódców kontrreformacji, uznawany przez Kościół katolicki za świętego.
Pius IX, (Giovanni Maria Mastai Ferretti), (ur. 13 maja 1792 w Senigallia - zm. 7 lutego 1878 w Watykanie) - błogosławiony Kościoła katolickiego, papież od 16 czerwca 1846 do 7 lutego 1878.

Podczas wojny włosko-tureckiej w Maceracie, podobnie jak w innych miastach Italii, ścierały się ze sobą frakcje nacjonalistyczne z socjalistycznymi. Doszło do użycia siły ze strony socjalistów wobec nacjonalistów w czasie konferencji prointerwencyjnej Cezarego Battistiego. Liczni obywatele Maceraty wzięli udział w I wojnie światowej tworząc specjalne oddziały (wł. Brigata Macerata). Po wojnie wewnętrzne problemy Włoch odciskały na mieście swoje piętno: faszyści po Marszu na Rzym, 28 października 1922, przejęli władzę. Poszukując przeciwników politycznych, zaatakowali siedzibę socjalistów, dewastując przy tym kilka tawern. Od poważnego kryzysu uchronili miasto jego burmistrzowie Cesare Benignetti (burmistrz w latach 1927-1933) oraz Carlo Magnalbò (burmistrz w latach 1936-1943).

Franciszek I Sforza, wł. Francesco I Sforza (ur. 23 lipca 1401, zm. 8 marca 1466), książę Mediolanu w latach 1450-1466, pierwszy władca z dynastii Sforzów.
Willa – w starożytnym Rzymie były to przeważnie wiejskie domy bogatych obywateli. Dom mieszkalny miał na ogół kształt prostokąta, pomieszczenia (sypialnie, izby dla służby) otaczały atrium i perystyl. Dookoła willi znajdował się ogród z licznymi altankami. Wille budowano w miastach, na wsiach i na terenach nadmorskich. Willa wiejska (villa rustica) swoim układem najbardziej przypominała dom rzymski z wcześniejszych okresów. Willach miejskich (villa urbana) centralnym miejscu zamiast atrium znajdowała się eksedra, wokół której sytuowano pozostałe pomieszczenia otoczone portykami. Wille nadmorskie (villa martima) oprócz domu, ogrodu z altanami miały dodatkowo pobudowane baseny.

W 1926 w Maceracie odbyła się konferencja FUCI (pl. Włoska Katolicka Federacja Uniwersytecka), w której uczestniczył ks. Giovanni Battista Montini, przyszły papież Paweł VI. Konferencja spotkała się z manifestowaną wszędzie dezaprobatą grup faszystowskich, co miało być wstępem do delegalizacji Akcji Katolickiej w 1931.

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).
Demografia (od gr. demos – "lud" i γράφω grapho – "piszę") jest dziedziną nauki, która zajmuje się: życiem, powstawaniem i przemijaniem społeczności ludzkiej, w równej mierze jej opisem liczbowym (przyrostem naturalnym, migracjami), strukturą (wieku, płci, zawodową, narodowościową, wyznaniową), jak również jej rozmieszczeniem przestrzennym i dalszymi czynnikami, w szczególności społecznymi i socjologicznymi, które wpływają na jej zmiany. W śledzeniu i odkrywaniu praw rządzących tymi zmianami, jak również w ich prognozowaniu, demografia stosuje metody statystyczne.

Kolejnymi budowlami wzniesionymi w XX w. w Maceracie były Palazzo delle Poste (1922), Palazzo degli Studi (1931), stadion Vittoria (1926), na którym trenowała La Maceratese – miejscowa drużyna futbolowa. W latach 1928-1932 wzniesiono Monumento ai Caduti (pl. Pomnik Poległych). Po zburzeniu Porton Pio przebudowano Piazza Della Vittoria (pl. Plac Zwycięstwa). W 1925 zbudowano Palazzo del Fascio (na Piazza Mazzini), w 1938 powstał Palazzo del Mutilato również na terenie Starówki.

Kilometr na godzinę – powszechnie stosowana jednostka prędkości, oznaczana km/h. W języku angielskim używane są również oznaczenia kph oraz kmph (przez analogię do mph). Obiekt poruszający się z prędkością 1 km/h w ciągu 1 godziny przebędzie drogę 1 kilometra.
Lucjusz Septymiusz Sewer, Lucius Septimius Severus (ur. 11 kwietnia 146 w Leptis Magna, zm. 4 lutego 211 w Eboracum (obecnie York) - ekwita, prawnik, cesarz rzymski w latach 193-211.

Po upadku faszyzmu w 1943 mieszkańcy Maceraty świętowali na ulicach miasta. Radość trwała jednak krótko, gdyż miasto zostało zajęte przez Niemców. 3 kwietnia 1944 Alianci zbombardowali Corso Cavour i Corso Cairoli, zabijając 129 osób i wiele raniąc. Miasto zostało wyzwolone w tym samym roku przez polskich żołnierzy. Po zakończeniu wojny ludność urządziła lincz i zamordowała znanego w mieście działacza faszystowskiego, ciągnąc jego ciało ulicami miasta, przyczepione do pary wołów. Jego ciało zostało następnie powieszone głową w dół w pobliżu Sferisterio.

Publiusz Helwiusz Pertynaks lub Pertinaks (Publius Helvius Pertinax, ur. 1 sierpnia 126, zm. 28 marca 193) - cesarz rzymski w 193, syn Helviusa Successusa (wyzwoleńca z Ligurii - handlarza drewnem). Z żoną Flawią Titianą miał syna o tym samym imieniu - Pertynaks. Jego drugą żoną była Titania.
Awinion (fr. Avignon, prowans. Avinhon) — miasto na południu Francji (w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże, w departamencie Vaucluse), u podnóża wapiennego wzgórza, na lewym brzegu Rodanu, przy ujściu do niego rzeki Durance. Nad miastem góruje zamek papieży (Palais des Papes).

Po wojnie miasto wracało powoli do sytuacji dobrobytu dzięki stopniowemu rozwojowi okolicznego rolnictwa, handlu i sektora usługowego. Gdy w latach 50. zaczęło brakować mieszkań, podjęto decyzję o rozbudowie kolejnych dzielnic (le Casette, le Fosse, Ficana i le Vergini). Powstały nowe dzielnice: la Pace, le Casermette (zwana też San Francesco), i kwartał Marche, z biegiem kolejnych dziesięcioleci le Due Fonti, Collevario oraz Colleverde. W latach 80. XX w. miasto przeżywało swój bum demograficzny, wielu przyjezdnych osiedlało się w domach czynszowych budowanych w dzielnicach Piediripa, Sforzacosta oraz Villa Potenza. Na początku lat 90. XX w. do Włoch przybyła wielka fala imigrantów z krajów Europy, Azji i Afryki. Władzom miasta udało się zwalczyć przestępczość dzięki ustawicznie prowadzonym wysiłkom zmierzającym do integracji.

Proskenion - w starożytnym teatrze powierzchnia sceny znajdująca się na podniesieniu, na której odgrywały się główne sceny sztuki. Proskenion pojawił się w IV i III w. p.n.e. a w II w. p.n.e. upowszechnił się. W późniejszych latach powierzchnia była poszerzana i pogłębiana w zależności od rozwoju akcji na scenie.
Śnieg – opad atmosferyczny w postaci kryształków lodu o kształtach głównie sześcioramiennych gwiazdek, łączących się w płatki śniegu. Po opadnięciu na ziemię tworzy porowatą pokrywę śnieżną o niewielkiej gęstości także zwaną śniegiem.

XXI wiek

Nowoczesna zabudowa przy Via Trento, 2010

U początku obecnego stulecia wzniesiono kolejne domy czynszowe oraz domy jednorodzinne w dzielnicy Vergini. Na starym mieście, gdzie brakuje miejsc parkingowych, coraz więcej mieszkań wynajmowanych jest imigrantom i studentom osiedlającym się w Maceracie. Powodem tego zjawiska jest wysokość zarobków pracowników o niskich kwalifikacjach, których stać na wynajem mieszkań niskoczynszowych w centrum miasta.

Antyklerykalizm (od "anty" i gr. clericos, "mający władzę religijną") - ideologia społeczno-polityczna przeciwstawna, wroga wobec klerykalizmu, krytyczna wobec autorytetu lub władzy kleru i duchowieństwa (stąd nazwa) w przestrzeni publicznej poza miejscami kultu. Antyklerykalizm często mylnie utożsamiany jest z ateizmem.
I wojna światowa – pomiędzy od czasu wojen napoleońskich na kontynencie europejskim zakończony klęską Państw Centralnych, likwidacją mocarstw Świętego Przymierza i powstaniem w Europie Środkowej i południowej licznych państw narodowych. Mimo ogromu strat i wstrząsu nimi wywołanego wojna ta nie rozwiązała większości konfliktów, co doprowadziło do wybuchu II wojny światowej 21 lat po jej zakończeniu.

W 2006 rozpoczęto budowę tunelu, który miał połączyć dzielnicę Fontescodella z dzielnicą Due Fonti. Prace zakończono pod koniec 2007, tunel otwarto w listopadzie 2008. Umożliwił on lepszą komunikację pomiędzy dolinami rzek Chienti i Potenza, rozluźniając rosnący ruch w strefach zabudowanych miasta.

Albańczycy (alb. Shqiptarët) - jest to naród pochodzenia indoeuropejskiego zamieszkujący Albanię (ponad 3 miliony), Kosowo (1,8 miliona), Macedonię (ok. 510 tysięcy), Czarnogórę (około 31 tysięcy) oraz Europę Zachodnią głównie Niemcy. Arboresze jako potomkowie Albańczyków mieszkają także we Włoszech). Znaczną część społeczeństwa albańskiego stanowią muzułmanie, zarówno w obrządku sunnickim, jak również bektaszyckim, pozostali to głównie bezwyznaniowcy, prawosławni i katolicy.
Marmur (z gr. μάρμαρος marmaros) – skała metamorficzna powstała z przeobrażenia wapieni, rzadziej dolomitów. Składa się głównie z krystalicznego kalcytu lub dolomitu (marmur dolomitowy). Niewielka część geologów definiuje jako marmur wyłącznie skały węglanowe przeobrażone w warunkach głębokiego metamorfizmu strefy kata (temperatury 500-700 st. C, wysokie ciśnienie), skały przeobrażone w strefach niższego metamorfizmu (epi i mezo) nazywając wapieniem krystalicznym. Przeważnie jednak terminu "wapień krystaliczny" używa się w przypadku skał metamorficznych jako synonimu marmuru dla każdej skały węglanowej poddanej metamorfizmowi.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)