Machambet Utemisow - Polski Serwis Naukowy

Machambet Utemisow (kaz.: Махамбет Өтемісұлы, Махамбет Өтемісов, ros.: Махамбет Утемисов, ur. w 1804, zm. 20 października 1846) – kazachski poeta, jeden z przywódców ludowego powstania w Kazachstanie w latach 1836-1837. Powstanie wybuchło przeciw rosyjskiemu imperializmowi oraz represjom ze strony chana Ordy Bukiejewskiej - Żangira. Zostało jednak dość szybko stłumione, a Muhambert zmuszony był do ucieczki, za jego głowę wyznaczono bowiem nagrodę. Zamordowano go w 1846 roku. Niekiedy jako datę urodzin Utemisowa podaje się rok 1803, co wynika z rozbieżności danych.

Chan – tytuł oznaczający władcę w dawnych krajach Azji Środkowej; także część imienia, oznaczająca wysokie urodzenie w krajach muzułmańskich. W Mongolii, i państwach rządzonych przez potomków Czyngis-chana, tytuł ten był odpowiednikiem króla, a funkcja Wielkiego Chana odpowiednikiem Cesarza.

Język kazachski (także: język kazaski, kaz. қазақ тілі, қазақша) – język należący do podgrupy kipczacko-nogajskiej, grupy kipczackiej języków tureckich (wraz z z językiem karakałpackim, nogajskim i północnymi dialektami uzbeckiego). Jest on językiem ojczystym dla około 12 milionów ludzi. Poza Kazachstanem używa się go między innymi w Chińskiej Republice Ludowej, Uzbekistanie, Rosji i Mongolii. Mniejsze skupiska Kazachów znajdują się także w Afganistanie, Iranie, Turcji i Niemczech.

Twórczość

Jego liryczno-patriotyczna twórczość bazowała na tradycji wywiedzionej z folkloru kazachskiego. Pomimo faktu, iż Utemisow zdobywał wykształcenie w rosyjskiej szkole w Orenburgu, jego utwory były głęboko osadzone w kulturze kazachskiej. Niosą one moralne i polityczne przesłanie - w jednym z dzieł chan Żangir nazwany zostaje wilkiem, wężem i skorpionem. Ponadto nawiązują one niekiedy tematycznie do heroizmu i natury bojowej, niektóre adresowane są do towarzysza broni Isataja Tajmanowa.

Patriotyzm (łac. patrio = ojczyzna, gr. patriates) – postawa szacunku, umiłowania i oddania własnej ojczyźnie oraz chęć ponoszenia za nią ofiar. To wypełnianie obowiązków obywatelskich. Charakteryzuje się też przedkładaniem celów ważnych dla ojczyzny nad osobiste, a często także gotowością do poświęcenia własnego zdrowia lub życia. Patriotyzm to również umiłowanie i pielęgnowanie narodowej tradycji, kultury czy języka.

Kazachstan, Republika Kazachstanu (kaz. Қазақстан, Қазақстан Республикасы, trl. Ķazaķstan, Ķazaķstan Respublikasy, trb. Kazakstan, Kazakstan Respublikasy; ros. Казахстан, Республика Казахстан trl. Kazahstan, Respublika Kazahstan, trb. Kazachstan, Riespublika Kazachstan) – państwo leżące częściowo w Europie (5,4% powierzchni – tereny na zachód od rzeki Emba) i częściowo w Azji, powstałe w 1991 w wyniku rozpadu Związku Radzieckiego. Graniczy z następującymi państwami: Chinami (1460 km granicy), Kirgistanem (980 km), Turkmenistanem (380 km), Uzbekistanem (2300 km) oraz Federacją Rosyjską (6467 km). Łączna długość granic Kazachstanu wynosi 12 187 km. Kazachstan ma również dostęp do największego jeziora świata – Morza Kaspijskiego na długości 2340 km.

Łącznie przypisuje się mu autorstwo ponad pięćdziesięciu różnych utworów, z których tylko część była spisana. Pierwsza publikacja wierszy Utemisowa pochodzi z 1908 roku.

Twórczość

Przypisy