Maciej Wirzbięta - Polski Serwis Naukowy

Wirzbięta Maciej inna forma nazwiska: Wierzbięta, (ur. 1523 w Krakowie, zm. w czerwcu 1605) – polski drukarz, tłumacz i księgarz krakowski.

Życiorys

Urodził się w roku 1523, w krakowskiej rodzinie mieszczańskiej. Prawdopodobnie drukarstwa uczył się u F. Unglera. Zanim otworzył własny warsztat drukarski, kierował oficyną drukarską Heleny Unglerowej. Był kierownikiem drukarni Unglera po jego śmierci. W roku 1544 został właścicielem domu z oficyną przy ul. Sławkowskiej. Swoją drukarnie zaopatrzył (1554) w urządzenia drukarni brzeskiej, odkupione od wdowy po Bernardzie Wojewódce. Przypuszcza się, że istniał jakiś związek pomiędzy śmiercią J. Przyłuskiego w roku 1554 a założeniem warsztatu drukarskiego przez Wirzbiętę. Pierwsze datowane druki pochodzą jednak dopiero z roku 1557 i prawdopodobnie dopiero wtedy nastąpiło otwarcie drukarni (dawni badacze przyjmowali pierwotnie rok 1554). W roku 1565 uzyskał serwitoriat. Wydawał przeważnie dzieła protestanckie. Początkowo katolik, przeszedł później na kalwinizm. W roku 1571 był seniorem (członkiem zarządu) zboru krakowskiego. Był zamożnym mieszczaninem, oprócz drukarni posiadał folwark Szykiwikowski, staw i ogród w Łobzowie. Sprawował urząd ławnika krakowskiego, tytułował się drukarzem królewskim. Dwukrotnie żonaty, zmarł w czerwcu roku 1605 (brak daty dziennej).

Szachy – poemat heroikomiczny Jana Kochanowskiego zadedykowany Janowi Krzysztofowi Tarnowskiemu. Utwór opublikowano w Krakowie pomiędzy 1562 a 1566 rokiem (drukarnia Macieja Wirzbięty), powstał najprawdopodobniej podczas pobytu poety w Padwie lub we wczesnym okresie dworskim. Pierwowzorem utworu był włoski poemat Marca Girolamo Vidy Scacchia ludus (Gra szachowa, 1527).

Łukasz Górnicki herbu Ogończyk (ur. 1527 w Oświęcimiu, zm. 22 lipca 1603 w Lipnikach pod Tykocinem) – polski humanista renesansowy, poeta, pisarz polityczny, tłumacz, sekretarz królewski Zygmunta Augusta 1559 i jego bibliotekarz, starosta niegrodowy tykociński 1571, starosta wasilkowski 1576.

Działalność i twórczość

Najstarszy zachowany jego druk datowany w 1554 r. to Psałterz Dawidów. W 1565 otrzymał przywilej „typografa I.K.Mci”. Wydrukował większość utworów Reja, oraz dzieła Kochanowskiego: Szachy, Górnickiego: Dworzanin polski, Modrzewskiego. Drukował rozprawy teologiczne, polemiki, konfesje itp. druki religijne. Ostatni datowany druk ukazał się w 1609 r. Od 1603 r. wydawnictwa Wirzbięty trafiły na indeks ksiąg zakazanych, przypuszczalnie dlatego część nakładu była wydawana anonimowo bez sygnetu. Znane są trzy odmiany sygnetów drukarskich oficyny Wirzbięty. W sumie znanych druków sygnowanych przez jego oficynę (monogram w tarczy i drzewo wierzby) jest 175. Od roku 1610 drukarnię tę prowadził jego syn Paweł.

Jan Kochanowski (ur. 1530 w Sycynie koło Zwolenia, zm. 22 sierpnia 1584 w Lublinie) – poeta polski epoki renesansu, sekretarz królewski. Był przedstawicielem filozofii eklektycznej – stoicyzmu, epikureizmu, renesansowego neoplatonizmu i głębokiej wiary w Boga, łącząc tradycję antyku i chrześcijaństwa.

Serwitoriat – w I Rzeczypospolitej prawo wyłączające z jurysdykcji miejskiej (organizacji gildii i cechów) rzemieślników i kupców zatrudnionych przez dwór królewski.

Ważniejsze przekłady

H. K. Agryppa O ślachetności a zacności płci niewieściej, Kraków 1575, drukarnia M. Wirzbięta (z dod. dedykacji Krystynie ze Zborowa i przemowy do czytelników); przedr. S. Tomkowicz, Kraków 1891, BPP nr 14

Cebes Tebańczyk Tablica albo Konterfet Cebesa tebańskiego filozofa, Kraków 1581, drukarnia M. Wirzbięta (tłum. wierszem 13-zgłoskowym; dod. dedykacja wierszem Ostafiemu Wołłowiczowi; fragm. przytacza Estreicher XIV, 105-106).

Materiały

Dokumenty różne (m.in. kwity pieniężne, pełnomocnictwa, przywileje) z lat 1566-1600, wyd. J. Ptaśnik "Cracovia impressorum XV et XVI ss.", Lwów 1922, Monumenta Poloniae Typographica XV et XVI Saeculorum, t. 1.

Źródła

Wiktor Frantz W gnieździe drukarstwa polskiego, Kraków, Wydawnictwo Literackie, 1974

Encyklopedia wiedzy o książce, Wrocław, Warszawa, Kraków, Zakład Narodowy im. Ossolińskich, 1971

Bibliografia Literatury Polskiej – Nowy Korbut, t. 3 Piśmiennictwo Staropolskie, Państwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1965, s. 395-396