Magnus Gabriel De la Gardie - Polski Serwis Naukowy

Magnus Gabriel De la Gardie z żoną Marią Eufrozyną

Pomnik Magnusa Gabriela De la Gardie w Lidköping

Magnus Gabriel De la Gardie (ur. 1622, zm. 1686) – szwedzki mąż stanu i dowódca, długoletni kanclerz królestwa szwedzkiego.

Pochodził z jednej z najbogatszych szwedzkich rodzin, o korzeniach francuskich. Jego ojcem był Jacob Pontusson De la Gardie, wybitny szwedzki dowódca. Magnus otrzymał staranne wykształcenie (m.in. na uniwersytecie w Uppsali), uzupełnione podróżą po Europie. Został faworytem panującej w latach 1644–1654 królowej Krystyny. Ożenił się z jej kuzynką, księżniczką Marią Eufrozyną z Zweibrücken, został gubernatorem Saksonii i uczestniczył w oblężeniu Pragi, a w 1652 r. został ministrem skarbu. Wkrótce jednak popadł w niełaskę królowej i musiał usunąć się z dworu. Za panowania jej następcy Karola X Gustawa (brata Marii Eufrozyny) Magnus służył w Inflantach i uczestniczył w potopie szwedzkim (dowodził wojskami szwedzkimi, które opanowały wówczas Litwę), negocjował ze strony szwedzkiej warunki pokoju oliwskiego. Gdy Karol Gustaw zmarł w 1660 r., De la Gardie zgodnie z jego ostatnią wolą został mianowany na stanowisko kanclerza i członka rady regencyjnej (która objęła władzę wobec małoletniości Karola XI, do 1672 r.). Przewodził wówczas stronnictwu wojennemu, które przeważało w radzie. Poszukując źródeł finansowania podpisał wówczas dwa traktaty z Francją zapewniające coroczne subsydia w zamian za ewentualne poparcie militarne w konfliktach (m.in. układ z 1661 r. zawierający klauzulę o szwedzkim wsparciu dla francuskiego kandydata na tron polski przy następnej elekcji). W 1675 r. Szwecja przyłączyła się do wojny Francji z koalicją, w której ponosiła początkowo porażki (m.in. w bitwie pod Fehrbellin w Brandenburgii). Winą za taki przebieg wojny obarczono De la Gardie i jego stronników, jeszcze w tym samym roku powołana została specjalna komisja do zbadania tej sprawy. Rozstrzygnięcie zapadło dopiero w 1682 r., gdy komisja uznała byłych regentów i senat winnymi niepowodzeń królestwa i nakazała im zapłatę bardzo wysokiego odszkodowania z tego tytułu.

Kościół klasztorny w Varnhem (szw. Varnhems klosterkyrka) – kościół ewangelicko-luterańskiego Kościoła Szwecji (Svenska kyrkan), należący do parafii Varnhem (Varnhems församling) w diecezji Skara (Skara stift). Miejscowość Varnhem położona jest w gminie Skara (Borås kommun) niedaleko miasta Skara (region terytorialny Västra Götaland).

Karol XI Wittelsbach, szw. Karl XI (ur. 24 listopada 1655 w Sztokholmie, zm. 5 kwietnia 1697 tamże) – król Szwecji, książę Bremy i Verden, książę Palatynatu-Zweibrücken-Kleeburg, książę Palatynatu-Zweibrücken.

De la Gardie został pochowany w kościele poklasztornym w Varnhem, który odnowił i gdzie urządził rodzinną nekropolię.

Przypisy

Skara und Varnhem. W: Jutta Westmeyer, Petra Juling: Schweden: der Süden mit Stockholm. Köln: DuMont, 2002, s. 178. ISBN 3-7701-5922-5. [dostęp 2010-02-08]. (niem.)

Bibliografia

Magnus Gabriel, Count De La Gardie (ang.). W: Classic Encyclopedia, based on the 11th Edition of the Encyclopedia Britannica (pub. 1911) [on-line]. [dostęp 2010-02-08].

Anthony E. Upton: Charles XI and Swedish Absolutism. Cambridge: Cambridge University Press, 1998, s. 13–16, 26, 57–58, seria: Cambridge Studies in Early Modern History. ISBN 0 521 57390 4. [dostęp 2010-02-08]. (ang.)

De la Gardie, Magnus Gabriel, count. W: Henry Kamen: Who's Who in Europe 1450-1750. London/New York: Routledge, 2002, s. 88–89. ISBN 0-415-147228-X. [dostęp 2010-02-08]. (ang.)

Gary Dean Peterson: Warrior Kings of Sweden: The Rise of an Empire in the Sixteenth and Seventeenth Centuries. Jefferson: McFarland & Company, 2007, s. 201, 204–205, 234. ISBN 978-0-7864-2873-1. [dostęp 2010-02-08]. (ang.)

Robert Nisbet Bain: Charles XII and the Collapse of the Swedish Empire 1682-1719. Wyd. reprint wydania z 1895. Adamant Media, 2005, s. 11–12, seria: Elibron Classics. ISBN 1-4021-7726-7. [dostęp 2010-02-08]. (ang.)