Magura Spiska - Polski Serwis Naukowy

Dolina Zdziarska i główny grzbiet Magury Spiskiej

Zachodnia część Magury Spiskiej. Widok z Łapszanki

Widok z Przełęczy Hanuszowskiej

Mała Polana nad Frankówką

Wielki Lipnik i wschodnia część Magury Spiskiej

Rzepisko i Tatry Bielskie

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Magura Spiska

Magura Spiska (słow. Spišská Magura, niem. Zipser Magura, węg. Szepesi Magura) – pasmo górskie wchodzące w skład Pogórza Spiskiego i będące główną jego częścią. Jest to jeden tylko grzbiet, który rozciąga się na długości ponad 30 km od doliny Jaworowego Potoku na zachodzie po dolinę Popradu na wschodzie. Od Tatr oddziela go Rów Podspadzki, Zdziarska Przełęcz i Rów Zdziarski. Najwyższym szczytem jest Rzepisko (1259 m). W części zachodniej od doliny Białki po dolinę Rieki (w Starej Wsi Spiskiej) sąsiaduje z Zamagurzem znajdującym się po północnej stronie Magury Spiskiej. Od Pienin oddziela go dolina Dunajca, Lipnika, Przełęcz Korbalowa i dolina Kamienki.

Poprad – rzeka we wschodniej Słowacji i w południowo-wschodniej Polsce, w dorzeczu Wisły. Długość – 168,8 km, z czego 107 km na Słowacji, 31,1 km stanowi granicę polsko-słowacką, a 30,7 km leży w Polsce. Powierzchnia zlewni 1889,2 km², z czego 1594,1 km² na Słowacji, 295,1 km² w Polsce. Średni roczny przepływ mierzony na granicy – 22,3 m³/s.

Dolina Zdziarska, dawniej nazywana także Żarską Doliną (słow. Ždiarska dolina) – dolina na Słowacji, na pograniczu Magury Spiskiej i Tatr Bielskich. Górna jej część opada spod przełęczy Średnica (1023 m) na wschód, początkowo na obszarze Magury Spiskiej, poniżej zaś wylotu Doliny Bielskiego Potoku na granicy między Magurą Spiską a Tatrami Bielskimi. Północne zbocza Doliny Zdziarskiej tworzą wzniesienia Magury Spiskiej od Wierchu Średnica (1129 m) na wschodzie po Bukowinę na zachodzie. Od południowej strony dolina ograniczona jest przez grzbiet ciągnący się od Wierchu Średnica przez Brzegi (1058 m), Wierch za Potokiem (980 m) i Ptasiowskie Turnie (1081 m). Tutaj, po wschodniej stronie Ptasiowskich Turni uchodzi do dna Doliny Zdziarskiej Bielski Potok, który od tego miejsca płynie jej dnem. Południowe obramowanie Doliny Zdziarskiej tworzy od tego miejsca zakończenie grzbietu Jaworzynki Bielskiej i rozległa Tokarnia.

Przebieg pasma

Wyróżnia się w nim dwie części:

część zachodnia – od doliny Jaworowego Potoku po Przełęcz Magurską. Rozpoczyna się na zachodzie nad Jurgowem wzniesieniem Górków Wierch (1046 m) i biegnie w południowo-wschodnim kierunku poprzez Suchy Wierch (11262 m), Rzepisko (1252 m) i Przysłop (1214 m). Na tym odcinku grzbiet Magury Spiskiej jest równocześnie granicą Tatrzańskiego Parku Narodowego, Słowacy bowiem południowo-zachodnią część Magury Spiskiej włączyli w obszar tego parku. Od Przysłopu kręty grzbiet pasma biegnie ogólnie we wschodnim kierunku przez wierzchołki Príehrštie (1209 m), Magurka (1193 m), Slodiczowski Wierch (1167 m) i Smreczyny (1157 m) do Przełęczy Magurskiej (949 m).

część wschodnia – od Przełęczy Magurskiej po dolinę Popradu. Z Przełęczy Magurskiej grzbiet biegnie dalej w kierunku północno-wschodnim, obniżając się poprzez Jawor (942 m) do Przełęczy Toporzeckiej (802 m). Od przełęczy grzbiet znów wznosi się poprzez Kamieniarkę (935 m), Riniawę (1005 m) i Plontanę (1040 m) na Wietrzny Wierch (1111 m). Na nim pasmo rozgałęzia się na kilka krótkich grzbietów opadających do miejscowości Wyżne Rużbachy, do Kamionki i do Przełęczy Korbalowej.

Geografowie słowaccy często nazywają część zachodnią Rzepiskiem, a wschodnią Wietrznym Wierchem (tak, jak najwyższe ich szczyty). Do Magury Spiskiej włączają też Zamagurze.

Bryjów Wierch (słow. Brjov vrch) – szczyt w zachodniej części Magury Spiskiej. Ma wysokość 1000 m n.p.m. i wznosi się w jej bocznym grzbiecie odchodzącym na północ od grzbietu głównego po zachodniej stronie Rzepiska. Grzbiet ten poprzez Cyrhlę (1042 m) opada w północnym kierunku do grzbietu nad Łapszanką. Stoki zachodnie opadają do doliny Suchego Potoku (dopływ Białki), stoki wschodnie do jednego z dopływów potoku Bystrá (dopływ Osturniańskiego Potoku). Sam wierzchołek Bryjowego Wierchu znajduje się na terenie Słowacji, ale niżej położone jego północne i zachodnie stoki należą do polskiej miejscowości Jurgów. Znajdują się na nich należące do Jurgowa przysiółki Klarówka i Zmyślne.

Magurka (słow. Magurka, 1193 m) – szczyt na Słowacji w grani głównej Magury Spiskiej. Znajduje się w tej grani pomiędzy Priehrštie (1209 m) a Slodiczowskim Wierchem (1167 m). Ma dość wyróżniający się w grani i całkowicie zalesiony wierzchołek, który jest zwornikiem dla dwóch bocznych grzbietów. W północno-wschodnim kierunku odchodzi od niego grzbiet opadający do Wielkiej Frankowej. Wyróżniają się w nim wierzchołki: Solisko (1123 m) i Poľana (974 m). Grzbiet ten oddziela dolinę Frankowskiego Potoku od doliny dopływu Osturniańskiego Potoku. W północnym kierunku do Doliny Zdziarskiej odchodzi krótszy grzbiet, który tworzy zachodnie obramowanie dla Doliny Młynarskiej.

Opis pasma

Pasmo Magury Spiskiej zbudowane jest z warstw fliszu karpackiego. Znajduje się niemal w całości na Słowacji. Na terenie Polski znajdują się jedynie opadające do Jurgowa północno-zachodnie stoki Górkowego Wierchu, Bryjowego Wierchu i Suchego Wierchu.

Magura Spiska jest niemal w całości zalesiona, ale liczne polany i wiatrołomy powodują, że prowadzące przez nią szlaki turystyczne są widokowe. Jej długi i stosunkowo płaski grzbiet tworzy boczne ramiona, szczególnie na północną stronę. Grzbiet przecinają dwie szosy: jedna przez Przełęcz Magurską z Białej Spiskiej do Starej Wsi Spiskiej, druga przez Przełęcz Toporzecką z Haligowiec do Toporca. Osobliwością jest występowanie na północnych stokach dwóch jezior pochodzenia osuwiskowego: Jest to Osturniańskie Jezioro (Osturnianské jazero) i Jezierskie Jezioro (Jezerské jazero).

Szlak rowerowy - trasa wycieczkowa dla rowerzystów, oznaczona specjalnymi symbolami wyznaczającymi jej przebieg i ułatwiającymi odnalezienie właściwej drogi. Zgodnie z normami znakowania PTTK, szlaki rowerowe oznaczone są białymi kwadratami z czarnym symbolem roweru i paskiem koloru szlaku (szlaki krajowe), lub literą R i numerem szlaku (szlaki międzynarodowe). Można jednak spotkać w terenie oznaczenia nie trzymające się tych norm (zwłaszcza starsze szlaki) np. biały kwadrat z symbolem roweru w kolorze szlaku. Ze względu na częstsze niż w przypadku szlaków pieszych umieszczanie oznakowania na drogach publicznych, znaki szlaków rowerowych uznane zostały za dodatkowe znaki drogowe, uzyskując symbole R-1, R-1a, R-1b, R-2, R-2a i R-3.

Białka – rzeka w woj. małopolskim, prawy dopływ Dunajca, o długości 41 km (wraz ze źródłowym potokiem Biała Woda) i powierzchni dorzecza 230 km².

Turystyka

Rejon jest mało popularny turystycznie i całymi dniami można tutaj nie spotkać żadnego turysty. Brak schronisk turystycznych. Dobrą bazą noclegową dysponuje tylko Zdziar i Tatrzańska Kotlina, położone w dolinie pomiędzy Magurą Spiską i Tatrami. Szlaki są słabo oznakowane. Stąd też są to regiony dla turystów doświadczonych i ceniących sobie spokój i ciszę podczas wędrówek.

Górków Wierch (1046 m n.p.m.) – wzgórze wznoszące się na granicy państwowej pomiędzy polską miejscowością Jurgów a słowacką miejscowością Podspady, tuż po wschodniej stronie drogi krajowej nr 49 z Nowego Targu do dawnego przejścia granicznego w Jurgowie. Jego zachodnie stoki opadają do doliny Jaworowego Potoku, dnem której prowadzi droga 49, wschodnie do doliny Suchego Potoku. W południowo-zachodnim kierunku biegnie od wierzchołka Górków Wierchu główny grzbiet Magury Spiskiej do Suchego Wierchu (1126 m).

Drużbaki Wyżne, t. Wyżne Rużbachy, Górne Drużbaki (słow. Vyšné Ružbachy, węg. Felsőzúgó, niem. Oberrauschenbach) – miejscowość uzdrowiskowa w powiecie Lubowla, w kraju preszowskim na Słowacji.

Miejscowości Zdziar i Tatrzańska Kotlina zajmują się nie tylko obsługą letniego i zimowego ruchu turystycznego, ale są też znanymi bazami narciarstwa. U podnóży wschodnich Magury Spiskiej położone jest znane uzdrowisko i kąpielisko termalne Drużbaki Wyżne (Wyżne Rużbachy). Ukryte wśród gór, w dolinie między Magurą Spiską a Zamagurzem znajdują się zamieszkałe przez Łemków słowackie miejscowości Osturnia, Wielka Frankowa i Frankówka, w których zachował się żywy do dzisiaj folkor.

Zamagurze, albo Zamagurze Spiskie (słow. Zamagurie) – niewielki subregion etnograficzny i geograficzny w północnej części Spisza, przedzielony granicą polsko-słowacką. W okresie średniowiecza dobra klucza zamku niedzickiego.

Jezierskie Jezioro (język słowacki Jezerské jazero) – jezioro na Słowacji w regionie geograficznym zwanym Magurą Spiską.Pod względem administracyjnym znajduje się w miejscowości Jeziersko w powiecie Kieżmark. Położone jest na wysokości 919 m n.p.m. w dolinie Jezierskiego Potoku. Jest to jezioro osuwiskowe, powstałe w wyniku potężnego osunięcia się stoku. Przemieścił się on w kierunku południowym o około 100 m, równocześnie osuwając się o około 30 m w dół. Jezioro położone jest przy szlaku turystycznym w gęstym świerkowym lesie. Od jego nazwy pochodzi nazwa miejscowości Jeziersko.

Szlaki turystyczne

– głównym grzbietem biegnie szlak turystyki pieszej i rowerowej z Średnicy w Zdziarze do Wielkiego Lipnika:

część zachodnia: Średnica – Magurka – Bukowina – Smreczyny – Przełęcz Magurska. 6.15 h

część wschodnia: Przełęcz Magurska – Przełęcz Toporzecka – Wietrzny Wierch – Wielki Lipnik. 5 h.

– żółty z Doliny Bachledzkiej przez Małą Polanę do Frankówki. 1.55 h, ↓ 1.40 h
– zielony z Zdziaru przez Slodiczowski Wierch, Małą Polanę i rozdroże pod Bukowiną, obok Jezierskiego Jeziora do Jezierska. 2.20 h, ↓ 2.40 h
– żółty z Osturni, obok Osturniańskiego Jeziora do rozdroża pod Magurką. 2 h, ↓ 1.35 h

Flisz karpacki – to seria naprzemianlegle ułożonych warstw skał osadowych morskiego pochodzenia, składająca się z ławic i warstw na przemian zlepieńców, piaskowców, mułowców i iłowców, rzadziej rogowców i margli. Powstała na dnie mórz wskutek działalności tzw. prądów zawiesinowych, które doprowadziły do charakterystycznego, frakcjonalnego uwarstwienia.

Łapszanka – (słow. Lapšanka, węg. Kislápos), wieś w województwie małopolskim, powiecie nowotarskim w gminie Łapsze Niżne. Niewielka miejscowość na Spiszu, położona wzdłuż potoku o tej samej nazwie.

Przypisy

↑ Zofia Radwańska-Paryska, Witold Henryk Paryski: Wielka encyklopedia tatrzańska. Poronin: Wyd. Górskie, 2004. ISBN 83-7104-009-1.
↑ Jerzy Kondracki: Geografia regionalna Polski. Warszawa: Wyd. Naukowe PWN, 1998. ISBN 83-01-12479-2.
↑ Podhale. Spisz. Orawa. 1:50 000. Mapa turystyczna. Kraków: Sygnatura, 2004. ISBN 978-83-7499-004-2.
↑ Daniel Kollár, Jan Lacika: Pieniny. Spisz północny i Szarysz. Bratislava: Dajama, 2007. ISBN 978-80-89226-19-1.
Beskid Sądecki. Mapa 1:50 000. Piwniczna: Agencja Wyd. „Wit” s.c.. ISBN 83-915737-3-7.