Maja - gwiazda - Polski Serwis Naukowy

Współrzędne: 034549,60; 24°22'04,00"

Maja (20 Tau) – czwarta (po Alkione, Atlas i Elektrze) pod względem jasności gwiazda gromady otwartej Plejad (NGC 1432) w konstelacji Byka. Nosi nazwę po jednej z siedmiu mitycznych sióstr, córek Atlasa i Plejone. Należy do jasnych gwiazd widocznych gołym okiem (+3,87) i świeci z odległości 360 lat świetlnych. Gromadę gwiazd z Mają (M45 - Plejady) najlepiej widać na zimowym i wiosennym niebie.

Układ współrzędnych astronomicznych – sferyczny układ współrzędnych stosowanym w astronomii. Umożliwia on jednoznaczne określenie położenia jakiegoś obiektu na sferze niebieskiej przez podanie jego współrzędnych. Zdefiniowanie układu sprowadza się do ustalenia podstawowego koła wielkiego oraz ustalenia punktu na tym kole, od którego liczy się pierwszą współrzędną. Oś układu (tj. prosta prostopadła do koła podstawowego) przecina sferę niebieską w punktach nazwanych biegunami, natomiast południk przechodzący przez punkt początkowy jest nazwany południkiem początkowym.

Kelwin – jednostka temperatury w układzie SI równa 1/273,16 temperatury termodynamicznej punktu potrójnego wody, oznaczana K. Definicja ta odnosi się do wody o następującym składzie izotopowym: 0,00015576 mola 2H na jeden mol 1H, 0,0003799 mola 17O na jeden mol 16O i 0,0020052 mola 18O na jeden mol 16O[1].

Właściwości fizyczne

Maja jest gwiazdą biało-niebieską o typie widmowym B8, emitującą 660 razy więcej energii niż Słońce. Temperatura jej powierzchni wynosi prawdopodobnie 12 600 K. Średnica 5,5 średnicy Słońca plasuje ją w kategorii dużych gwiazd. Maja wypaliła swoje zapasy wodoru lub wypali je w dość krótkim czasie i prawdopodobnie zakończy swój żywot jako biały karzeł.

Biały karzeł jest to niewielki (rzędu rozmiarów Ziemi) obiekt astronomiczny emitujący m.in. promieniowanie widzialne. Powstaje po ustaniu reakcji jądrowych w mało lub średnio masywnej gwieździe. Mało masywne gwiazdy (od 0,08 do 0,4 masy Słońca), nie osiągają w trakcie swojej ewolucji warunków wystarczających do zapłonu helu w reakcjach syntezy termojądrowej i powstają z nich białe karły helowe. Średnio masywne gwiazdy (od 0,4 do 1,4 masy Słońca) spalają hel dając białe karły węglowe, lub węglowo-tlenowe.

Wielkość gwiazdowa – pozaukładowa jednostka miary stosowana do oznaczania blasku gwiazd (nie mylić z jasnością) i innych podobnych ciał niebieskich. Jednostką wielkości gwiazdowej jest magnitudo (oznaczenie m lub mag). Zazwyczaj w fizyce do wyrażenia wartości natężenia światła używa się luksów, jednakże ze względów praktycznych i historycznych w astronomii stosuje się nadal magnitudo.

Podobnie jak inne gwiazdy gromady Plejad, Maja spowita jest mgławicą refleksyjną. Obraca się dość powoli i co za tym idzie ma dość stabilną atmosferę.

Gwiazda ta ma także dość ciekawą historię. Około pięćdziesięciu lat temu astronom Otto Struve zasugerował, że jest ona gwiazdą lekko zmienną z okresem kilku godzin. Tym samym stała sie prototypem całej klasy gwiazd "zmiennych typu Mai", do których należał Ferkad (Gamma Ursae Minoris). Astronomowie spierali się od tamtego czasu na temat tej klasy gwiazd. Ostatecznie ustalono, że Maja jest gwiazdą stabilną i nie zmienia swej jasności (aczkolwiek kilka innych gwiazd należących do klasy "zmienne typu Mai" jest istotnie gwiazdami zmiennymi).

Gwiazdozbiór (konstelacja) to grupa gwiazd zajmujących określony obszar sfery niebieskiej. Z czasem gwiazdy te połączono w symboliczne kształty i nadano im nazwę pochodzącą z mitologii (np. gwiazdozbiór Centaura, Cefeusza itp). Gwiazdy tworzące gwiazdozbiór nie są ze sobą zazwyczaj fizycznie związane, a ich bliskie położenie na niebie jest wywołane geometrycznym efektem rzutowania ich położeń na sferę niebieską.

Gromada otwarta – grupa nawet do kilku tysięcy luźno połączonych grawitacją gwiazd (w odróżnieniu od gromad kulistych, które są ciasno skupione), powstałych z jednej olbrzymiej chmury molekularnej. Gromady otwarte znajdują się wyłącznie w spiralnych i nieregularnych galaktykach, gdzie wciąż odbywa się proces powstawania gwiazd. Zwykle ich wiek nie przekracza kilkuset milionów lat. Podczas swojej wędrówki wokół centrum galaktyki, gromady otwarte są narażane na bliski kontakt z innymi gromadami, chmurami gazu – mogą wtedy widocznie zmieniać kształt lub nawet wytracać poszczególne gwiazdy.

Zobacz też

lista gwiazd w gwiazdozbiorze Byka

lista najjaśniejszych gwiazd w poszczególnych gwiazdozbiorach,