Malcolm IV - Polski Serwis Naukowy

Młody Malcolm IV (Rycina w gaelickich kronikach Irlandii)

Malcolm IV Dziewica (w języku gaelickim Máel Coluim mac Eanric) (ur. 20 marca 1142, zm. 9 grudnia 1165 w Jedburgh) – król Szkocji od 1153. Malcolm IV był ostatnim królem Szkocji, który posiadał szkockie imię (wszyscy późniejsi nosili imiona angielskie).

Małgorzata z Nawarry, zwana również jako Małgorzata z Angoulême (ur. 11 kwietnia 1492, zm. 21 grudnia 1549) – małżonka króla Henryka II z Nawarry i królowa tego państwa. Jako patronka humanistów i reformatorów oraz autorka literacka, była wybitną postacią francuskiego renesansu. Samuel Putnan nazwał ją pierwszą nowoczesną kobietą.

Hołd lenny, łac. homagium – ceremonia uroczystego przekazania lenna przez seniora swojemu wasalowi. Podczas tej uroczystości następowało homagium - wasal klękał przed swoim seniorem i składał mu uroczystą przysięgę wierności, zobowiązując się do niesienia pomocy swojemu seniorowi w radzie (łac. consilium) i ofiarując pomoc zbrojną (łac. auxilium). Następowała wówczas inwestytura, czyli formalne przekazanie lenna wasalowi.

Biogram

Malcolm urodził się 20 marca 1142 r. Pochodził z dynastii Dunkeld [1]; Był najstarszym synem Henryka Szkockiego, earla Northumberland oraz Ady de Warenne, córki Williama de Warenne, 2 earla Surrey. Wychowywany był w przesadnej pobożności, co odbiło się na jego charakterze. Był zniewieściały, słaby i brzydził się wojny. Czas spędzał na modlitwie. Z tych powodów w latach późniejszych nadano mu przydomek Malcolm Dziewica.

Stefan Zabieglik (ur. 20 lipca 1945 w Radzicach Dużych, zm. 4 maja 2010 w Gdańsku) - filozof polski, autor szeregu publikacji na temat historii i kultury Szkocji.

Legenda (łac. legenda – to co powinno być przeczytane) – w literaturze opowieść posługująca się elementami niezwykłości oraz cudowności, związanej z życiem świętych i męczenników. Informuje o powstaniu jakiegoś miasta lub państwa, zawiera zdarzenia historyczne, najczęściej występuje w niej jakiś bohater lub rycerz. Często osnuta na wątkach ludowych i apokryficznych; rozpowszechniona w średniowieczu. Pierwotnie przekazywana ustnie, następnie zapisywana.

Po wczesnej śmierci ojca (1152), Malcolm został wyznaczony na następcę swego dziadka, króla Dawida I Szkockiego (Świętego) i przejął po nim tron w roku 1153. Koronacja odbyła się w Pałacu Scone [2].

W roku 1157 Malcolm zmuszony został przez króla Anglii, Henryka II, do zawarcia traktatu w Chester. Na jego mocy król Szkocji przekazał Anglii uzyskane wcześniej przez Dawida I hrabstwa: Cumberland z Carlisle, Westmorland i Northumberland oraz złożył Henrykowi hołd lenny. W zamian uzyskał potwierdzenie swych praw do hrabstwa Huntingdon. Był to praktycznie nowy podział granic między Anglią a Szkocją.

Dynastia (gr. dynasteia – władza) – szereg władców z jednego rodu (książąt, królów lub cesarzy), przynajmniej dwie osoby pochodzące z tej samej rodziny panujące bezpośrednio po sobie lub z niewielkimi przerwami. Zdarzały się też dynastie niespokrewnionych władców (np. dynastia Antoninów lub egipskich Mameluków).

Język gaelicki szkocki (gaelicki, Scots Gaelic, nazwa własna: Gàidhlig) - język z grupy goidelskiej (q-celtyckiej) języków celtyckich. Posługuje się nim około 58 tys. osób (2001) zamieszkujących północną część Wielkiej Brytanii, tj. północno-zachodnią Szkocję i archipelag Hebrydów. Władze brytyjskie przyznały mu status regionalnego języka urzędowego na Hebrydach Zewnętrznych (region Western Isles).

Pałac Scone

Przez całe panowanie Malcolm zmagał się z niepokojami wywoływanymi przez naczelników klanowych i możnowładztwo, niechętne wpływom anglo-normańskim. Kontynuował osiedlanie angielskich i francuskich rycerzy jako lenników, rozbudował kancelarię królewską, wspierał rozwój Kościoła. W roku 1159 uczestniczył w wyprawie Henryka II na Tuluzę. Pod koniec życia pokonał Celtów z Galloway i lorda Hebrydów Somerelda (1164).

Modlitwa – najważniejszy rytuał i jedna z podstawowych form kultu religijnego. Polega na skierowaniu swoich myśli do istoty lub istot, mogących być lub będących przedmiotem kultu (bogowie, święci, aniołowie), czyli do sfery sacrum. Jeżeli modlitwa jest werbalizowana, określana jest jako ustna, jeżeli nie jest wokalizowana, nazywana jest modlitwą myślną.

Westmorland (dawniej Westmoreland) – hrabstwo historyczne i kraina w północno-zachodniej Anglii. Westmorland pełniło funkcję hrabstwa administracyjnego w latach 1889-1974, kiedy to zostało włączone, wraz z sąsiądującym hrabstwem Cumberland oraz fragmentami hrabstw Lancashire i Yorkshire, do nowo utworzonego hrabstwa Kumbria. Powierzchnia hrabstwa w 1971 roku wynosiła 2043 km², a liczba ludności – 72 041. Historyczną stolicą hrabstwa było Appleby (obecnie Appleby-in-Westmorland), a w latach 1889-1974 miasto Kendal.

Zmarł w młodym wieku z niewyjaśnionych przyczyn 9 grudnia 1165 w Jedburgh. Nie miał żony ani dzieci. Po nim na tron Szkocji wstąpił jego brat Wilhelm I Lew. Istnieje jednak legenda mówiąca, że Malcolm miał jednak nieznaną z imienia córkę, która zaręczyła się z Henrykiem, księciem Capui, synem Williama I Sycylijskiego i Małgorzaty z Nawarry.

Henryk II Plantagenet lub Andegaweński, Curtmantle, Fitzempress (ur. 5 marca 1133 w Le Mans, zm. 6 lipca 1189 w Chinon) – od 1151 hrabia Andegawenii, od 1154 król Anglii, w różnych czasach kontrolował także część Walii, Szkocji, północną Irlandię i zachodnią Francję.

Wilhelm I Lew (William Leo, William Dunkeld lub William Canmore), (1142 / 1143 – 4 grudnia 1214), król Szkocji 1165–1214. W ciągu długiego panowania podporządkował sobie całą Szkocję.

Genealogia

Źródła

Małgorzata Hertmanowicz-Brzoza, Kamil Stepan, Słownik władców świata, Kraków 2005. ISBN 83-7435-077-6

G. Macaulay Trevelyan, Historia Anglii, Warszawa 1963.

Stefan Zabieglik, Historia Szkocji, Gdańsk 2000. ISBN 83-87227-07-2.