Malowane cerkwie północnej Mołdawii – grupa unikalnych cerkwi prawosławnych położonych w północnej Rumunii, na Bukowinie (w północnej części Mołdawii), ozdobionych zarówno malowidłami wewnętrznymi, jak i pochodzącymi z XVI w. freskami zewnętrznymi, pokrywającymi fasady na całej ich powierzchni. Osiem z nich jest wpisane na listę światowego dziedzictwa UNESCO.

Cerkwie

Schemat rozmieszczenia cerkwi na Bukowinie (w kolorze czerwonym – wpisane na listę UNESCO)

Malowane cerkwie wpisane na listę UNESCO:

Ponadto na Bukowinie znajdują się liczne inne zabytkowe cerkwie, wśród nich:

Historia

Monastyr Suceviţa

Piotr Raresz jako fundator monastyru Moldoviţa – fragment obrazu wotywnego w nawie cerkwi

Pierwsze murowane cerkwie Mołdawii, której centrum znajdowało się wówczas właśnie na Bukowinie, powstały wraz z utworzeniem państwa mołdawskiego w końcu XIV w. w pierwszych siedzibach hospodarskich – Radowcach, Serecie i Suczawie. Znaczący rozwój budownictwa sakralnego nastąpił w stuleciu następnym – za panowania hospodarów Aleksandra Dobrego (1400–1432) oraz Stefana Wielkiego (1457–1504). Wedle tradycji Stefan miał ufundować ponad 40 cerkwi i monastyrów – tyle, ile miał stoczyć bitew w czasie swego długiego panowania. Także w XV w. zaczęły powstawać malowidła cerkiewne, wówczas jeszcze pokrywające jedynie wnętrza budynków.

Upadek niezależności Hospodarstwa Mołdawskiego pod naporem osmańskim spowodował osłabienie działalności fundacyjnej hospodarów mołdawskich. Mimo to nowe cerkwie i monastyry nadal powstawały – czy to za sprawą tych hospodarów, których pozycja była dość mocna, jak Piotr Raresz (1527–1538 i 1541–1546) lub Aleksander Lăpuşneanu (1552–1561 i 1564–1568), czy też za sprawą lokalnych dostojników, jak metropolita Grigore Roşca. Obok charakteru religijnego miały znaczenie obronne – wobec niemożności wznoszenia zamków wskutek tureckiego zakazu, mocno fortyfikowane, miały służyć jako punkty oporu. Szczególne znaczenie miało panowanie Piotra Raresza, próbującego zrzucić zwierzchnictwo tureckie, kiedy to obok wznoszenia nowych czy rozbudowywania istniejących już cerkwi i monastyrów zrealizowano bogaty program ozdabiania świątyń zewnętrznymi malowidłami, zajmującymi wszystkie ich ściany (najstarsze zachowane malowidła znajdują się w Probota i pochodzą z 1532; przypuszcza się, że jeszcze starsze (z 1530) były zniszczone na początku XX w. malowidła zewnętrzne cerkwi w Hârlău), stanowiące m.in. manifest ideowy oporu przeciwko Turkom.

Zwyczaj ten kontynuowany był później, choć stopniowo zanikał; a wraz z coraz większą zależnością od Turcji zanikał też antyturecki charakter fresków. Aleksander Lăpuşneanu wzniósł monastyr Slatina z cerkwią już bez malowideł zewnętrznych, a kilkadziesiąt lat później Mohyłowie ufundowali ostatnią z malowanych z zewnątrz cerkwi w monastyrze Suceviţa (koniec XVI w.). Wkrótce potem metropolita Anastasie Crimca zbudował oryginalną cerkiew w monastyrze Dragomirna. W późniejszym okresie budownictwo sakralne na Bukowinie właściwie się już nie rozwijało. Po upadku Mohyłów centrum polityczne uzależnionej od Turków Mołdawii ostatecznie przeniosło się na południe, do Jass, Bukowina znalazła się na marginesie zarówno politycznym, jak też i kulturalnym.

W 1775 duża część Bukowiny weszła w skład monarchii Habsburgów. Reformy józefińskie spowodowały usunięcie zakonników z niektórych cerkwi. Cerkwie powoli niszczały, nie było środków na ich remonty. Proces ten miał miejsce również w czasach komunistycznych. Zmiana nastąpiła dopiero po 1989. Monastyry ponownie były obejmowane przez prawosławnych mnichów i mniszki i podjęto energiczne działania w celu ich ratowania i restauracji. W 1993 siedem malowanych cerkwi zostało wpisanych na listę światowego dziedzictwa UNESCO. Dzisiaj stanowią one jedne z najcenniejszych zabytków Rumunii.