Manatowate - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy ssaków morskich. Zapoznaj się również z: inne znaczenia słowa manat.

Manatowate, manaty, lamantyny, brzegowce (Trichechidae) – rodzina wodnych ssaków łożyskowych z rzędu syren. Zamieszkują przybrzeżne rejony zachodniej części Atlantyku, od Florydy po północną Brazylię oraz baseny Amazonki i Orinoko. Pojawiły się na przełomie eocenu i oligocenu na terenie Ameryki Południowej.

Rząd (łac. ordo) – jedna z podstawowych kategorii systematycznych stosowanych w systematyce organizmów, niższa od gromady (classis w zoologii) lub klasy (classis w botanice), a wyższa od rodziny (familia). Termin ordo został wprowadzony przez Karola Linneusza jako jedna z pięciu podstawowych kategorii w hierarchicznym systemie klasyfikacji biologicznej. Kategoriami pomocniczymi dla rzędu są nadrząd (superordo), podrząd (subordo) i infrarząd (infraordo), a w literaturze anglojęzycznej stosowane są jeszcze magnorder (wyższa od nadrzędu) i parvorder (niższa od infrarzędu).

Floryda, ang. State of Florida – stan na południowym wschodzie Stanów Zjednoczonych, na półwyspie Floryda otoczonym przez wody Zatoki Meksykańskiej na zachodzie i Oceanu Atlantyckiego na wschodzie. Floryda graniczy na północy z Alabamą i Georgią. Teren jest nizinny, płaski lub pofałdowany, liczne jeziora i bagna, głównie na południu; 2/3 stanu pokrywają tereny leśne.

Charakterystyka

Mogą osiągać długość 4 metrów, a ich masa dochodzi do 1 tony. Mają zaokrągloną płetwę ogonową, kończyny przednie przekształcone w płetwy z 2–5 szczątkowymi kopytkami. Manaty mają tylko 6 kręgów szyjnych. Nie mają zębów przednich, natomiast boczne są liczne. Głowa jest słabo wyodrębniona, pysk wydłużony, szeroki, oczy małe. Kończyny tylne zredukowane, niewidoczne.

Ekwador (Republika Ekwadoru; hiszp. Ecuador, República del Ecuador) – państwo w Ameryce Południowej położone nad Oceanem Spokojnym, jedno z czterech powstałych w wyniku rozpadu Wielkiej Kolumbii w 1830 r. Sąsiaduje od północy z Kolumbią a od południa z Peru. W skład Ekwadoru wchodzą także położone na Oceanie Spokojnym Wyspy Galapagos. Nazwa pochodzi od hiszpańskiego słowa oznaczającego równik. Do Ekwadoru należą wyspy Galapagos, będące jego największą atrakcją turystyczną.

Manat karaibski (Trichechus manatus) znany także, jako manat, manat amerykański, lamantyna lub brzegowiec – ssak z rzędu syren, zamieszkujący wybrzeża zachodniego wybrzeża Oceanu Atlantyckiego od Florydy po północno-wschodnią Brazylię, a także wybrzeża Karaibów.

Manaty są bardzo dobrymi pływakami. Mogą pozostawać pod wodą do 15 minut. Zamieszkują płytkie wody przybrzeżne, morskie i słodkie, często w pobliżu elektrowni, które ogrzewają wodę. Niektóre manaty tak przyzwyczaiły się do tego nienaturalnego źródła ciepła, że przestały migrować do cieplejszych wód. Żywią się roślinami wodnymi. Żyją samotnie, w małych zgrupowaniach lub w stadach liczących do 200 osobników. Przebywając w grupie często dotykają się wzajemnie.

Amazonka (Rio de las Amazonas, Río Amazonas) – (wg niektórych źródeł pierwsza) pod względem długości. Amazonka posiada największe na świecie dorzecze (o powierzchni ok. 7 mln km²) i największe zasoby wodne. Dlatego też w jej dorzeczu wyrastają największe lasy tropikalne. Nazwa najprawdopodobniej pochodzi od błędnie tłumaczonej nazwy amacunu – "niedźwiedź wodnych chmur", którą rozpropagował w Europie, po roku 1540 Hiszpan, Francisco de Orellana, który jako pierwszy przepłynął rzekę z Andów do ujścia.

Kolumbia (hiszp. Colombia, Republika Kolumbii – República de Colombia) – państwo w północno-zachodniej części Ameryki Południowej leżące nad Morzem Karaibskim i Oceanem Spokojnym.

Systematyka

Do rodziny Trichechidae zaliczane są 3 lub 4 współcześnie żyjące gatunki z rodzaju Trichechus Linnaeus, 1758, zamieszkujące równikowe i podzwrotnikowe rzeki i estuaria oraz gatunki wymarłe, których pozycja taksonomiczna nie została jednoznacznie uzgodniona.

manat karaibski (Trichechus manatus) – zamieszkuje rejon Karaibów. Czasami zwany jest też manatem florydzkim. Żyje zarówno w słodkiej, jak i słonej wodzie. Manat karaibski jest gatunkiem zagrożonym. Mimo że nie ma żadnych naturalnych wrogów, ekspansja człowieka zmniejszyła jego naturalne środowisko. Wiele manatów jest także raniona lub zabijana przez śruby motorówek. Część ginie też po zjedzeniu śmieci, szczególnie elementów sprzętu wędkarskiego.
manat rzeczny (Trichechus inunguis) – występuje w wodach słodkich (Amazonka) na terenach Brazylii, Gujany, Kolumbii, Peru i Ekwadoru. Możliwe, że wpływa także do odgałęzień Orinoko.
manat afrykański (Trichechus senegalensis) – zamieszkuje zachodnie wybrzeże Afryki.

Zagrożenia i ochrona

Manaty są poławiane przez ludzi z powodu smacznego mięsa. Pływają powoli, przez co stanowią łatwy łup. Pomimo ochrony prawnej, jaką zostały objęte, nadal są poławiane przez kłusowników. W klasyfikacji IUCN zaliczane są do gatunków narażonych na wyginięcie.

Łożyskowce, ssaki wyższe (Eutheria) – takson klasyfikowany w randze infragromady (czasem podgromady lub szczepu), obejmujący ssaki żyworodne, u których występuje łożysko. Należą do nich wszystkie współczesne ssaki z wyjątkiem stekowców i torbaczy. Pierwsze ssaki łożyskowe (eomaia) pojawiły się 125 mln lat temu.

Manat afrykański (Trichechus senegalensis) – gatunek ssaka wodnego z rodziny manatowatych, rzędu syren, żyjący na pograniczu środowiska morskiego i słodkowodnego, roślinożerny. Spotykany w wodach przybrzeżnych Afryki zachodniej oraz rzekach wpadających do Oceanu Atlantyckiego w tym rejonie. Jest to najsłabiej zbadany przedstawiciel rzędu syren. Ciało ma pokryte pomarszczoną, szarobrązową skórą z nielicznymi włosami. Osiąga długość ponad 3,5 m i masę około 500 kg. Jest gatunkiem chronionym na całym obszarze występowania. Został umieszczony na liście załącznika II CITES jako gatunek narażony.

Zobacz też

Manaty – ilustracja z XIX wieku

diugoniowate

Przypisy

Caryn Self-Sullivan: Evolution of the Sirenia (ang.). [dostęp 17 kwietnia 2009].
Manatus inunguis (ang.). Marine Mammals of the World. [dostęp 5 lutego 2009].

Bibliografia

Kazimierz Kowalski: Ssaki, zarys teriologii. Warszawa: PWN, 1971.
Myers, P.: Trichechidae (ang.). Animal Diversity Web, 2001. [dostęp 6 maja 2008].
Wilson Don E. & Reeder DeeAnn M. (red.) Trichechidae. w: Mammal Species of the World. A Taxonomic and Geographic Reference (Wyd. 3.) [on-line]. Johns Hopkins University Press, 2005. (ang.) [dostęp 19 stycznia 2009]
Mały słownik zoologiczny: ssaki. Warszawa: Wiedza Powszechna, 1978.
Zwierzęta : encyklopedia ilustrowana. Warszawa: Wydawnictwo Naukowe PWN, 2005, s. 166-167. ISBN 83-01-14344-4.

Peru (Perú, Republika Peru – República del Perú) – państwo w zachodniej części Ameryki Południowej, nad Oceanem Spokojnym. Jest to trzecie co do wielkości państwo kontynentu po Brazylii i Argentynie oraz drugi największy kraj andyjski po Argentynie. Stolicą Peru jest Lima.

Międzynarodowa Unia Ochrony Przyrody i Jej Zasobów, The World Conservation Union lub International Union for Conservation of Nature and Natural Resources, w skrócie IUCN - międzynarodowa organizacja zajmująca się ochroną przyrody.