Powiązania pomiędzy Valarami. Kolorowe strzałki symbolizują związki małżeńskie, czarne – więzy pokrewieństwa. Imiona Aratarów umieszczone są dookoła imienia Eru.

Valarowie (qya. Valar, Potęgi, lp. Vala) – fikcyjne postaci stworzone przez J. R. R. Tolkiena w mitologii Śródziemia, najpotężniejsi Ainurowie. Ludzie nazywali ich czasem bogami. Od początku mieli określoną płeć, mimo że byli istotami duchowymi.

Po powołaniu do istnienia Ei, urzeczywistniającej wizję z Ainulindalë, pokochali Stworzenie i zstąpili do Wszechświata na początku Czasu. Ukształtowali Ziemię i zstąpili na nią, by opiekować się nią i jej mieszkańcami w imieniu Ilúvatara oraz bronić ich przed Morgothem. Mogli przybierać kształty na podobieństwo Dzieci Ilúvatara, lecz ich ciała były wtedy wielkich rozmiarów.

Ich rola w historii Ardy

Na początku dziejów Ardy, zajmowali się kształtowaniem Ardy, walcząc przy tym z Melkorem. Zwyciężywszy osiedlili się w Almaren. Po rozbiciu Latarni przez Melkora zamieszkali w Amanie, w krainie nazwanej Valinorem, gdzie – według mitologii Śródziemia – wciąż żyją. Wznieśli Pelóri, Varda stworzyła gwiazdy, a po przebudzeniu się elfów sprowadzili ich do Amanu. Drugi raz doświadczyli niszczycielskiego działania Melkora, gdy wyswobodzono go z okowów, zniszczone zostały Drzewa Valinoru, a Ñoldorowie wrócili do Śródziemia. Na miejsce Drzew stworzyli Isil i Anar.

Podczas Pierwszej Ery wstrzymywali się od interwencji w wojny o Beleriand. Uczynili jednak wyjątki, kiedy Námo pozwolił Berenowi i Lúthien na opuszczenie Domów Umarłych, i kiedy Ulmo pokierował losami Tuora. Na skutek poselstwa Eärendila przystąpili do Wojny Gniewu i wyrzucili Melkora poza Eę. By zapewnić Quendim i Atanim bezpieczeństwo wynieśli statek Eärendila z nim samym trzymającym Silmaril na nieboskłon i ukształtowali Elennę. Przebaczyli też wszystkim Ñoldorom (prócz Galadrieli) i pozwolili im wrócić do Amanu.

W Drugiej Erze ustanowili dla Númenorejczyków Zakaz, by możliwość obcowania z mieszkańcami Amanu nie skusiła ich do porzucenia daru śmiertelności. Gdy armia Ar-Pharazôna wylądowała w Amanie, na chwilę oddali Eru swoje obowiązki, a on odmienił Ardę.

Około 1000 roku Trzeciej Ery wysłali do Śródziemia Istarich, by Dzieci Ilúvatara pokonały Saurona. Być może za ich sprawą Gandalf został przywrócony do życia. W Czwartej Erze całkowicie wycofali się z wywierania wpływu na bieg świata.

Valarowie wymienieni są tu w kolejności podanej przez Tolkiena w Silmarillionie. Ich imiona pochodzą z quenyi.

Valar

Manwë

Najmilszy Ilúvatarowi, drugi co do potęgi, a pierwszy co do autorytetu spośród Valarów; brat Melkora, a mąż Vardy. Był głównym wykonawcą drugiego tematu Ainulindalë, który został powołany do zagłuszenia dysonansów Melkora. Jest suwerennym władcą Ardy i zwierzchnikiem Valarów. Nie rozstaje się ze swoją żoną, Vardą, z którą przebywa w pałacu najwyższej góry Ardy, Taniquetilu. Stamtąd obserwuje wydarzenia toczące się na Ziemi. Ma przydomek Súlimo (qya. Władający Oddechem Ardy), ponieważ jego domeną są powietrze i wiatry. Szczególną opieką darzy ptaki, stąd orły zwane są jego sługami. Zaprzyjaźnił się z Ulmem i wraz z nim najwierniej służy Ilúvatarowi. W Amanie przewodzi naradom Valarów. W humanoidalnej postaci ma oczy i ubranie koloru błękitnego. Nazywany jest Królem Valarów, Królem Ardy.

Nie mógł zrozumieć zła Melkora, dlatego uwierzył w jego pozorowaną skruchę i uwolnił go z okowów.

Służą mu m.in. Eönwë i Olórin. Jego imię znaczy dobry, czysty.

Ulmo

Ulmo ratuje Elendila.

Jest panem wód, żyje w odosobnieniu, nie ma stałej siedziby. Najlepiej spośród stworzeń rozumie muzykę. Z Ekkai kieruje ruchami wód. Rzadko przybiera materialną postać i pojawia się na spotkaniach Valarów. Przemierzając wszystkie wody Ardy bezustannie czuwa nad Dziećmi Ilúvatara, bez względu na ich postępowanie. Jego duch płynie wszystkimi żyłami świata. Tak Valarowie dowiadują się o rzeczach niedostępnych dla Manwego i Vardy. Ulmo gra na swoich rogach z białej muszli – Ulumúri – wykonanych przez Majara Salmara, które mają tę właściwość, że ten, kto je usłyszy, nabiera tęsknoty do morza. Na wezwanie Ilúvatara, podczas Ainulindalë, zaczął ściśle współpracować z Manwem, zaprzyjaźnił się z nim i razem najwierniej służą Eru. Zaopiekował się Telerimi, których nauczył tworzenia muzyki. Nazywany jest Królem Morza.

Służą mu m.in. Ossë i Uinena. Jego imię znaczy Ten, który napełnia wodą lub Ten, który spuszcza deszcz.

Aulë

Jest mężem Yavanny. Zajmuje się substancjami, z których zbudowana jest Arda. Przy jej kształtowaniu współpracował z Manwem i Ulmem, ukształtował lądy, wnętrze ziemi i dna oceanów. Długo kłócił się z Melkorem, który mu zazdrościł i do którego najbardziej był podobny spośród Valarów. Obydwaj bowiem lubili tworzyć rzeczy niemożliwe do stworzenia przez nikogo innego i słuchać pochwał. Jednak w odróżnieniu od Melkora Aulë podporządkowywał woli Eru wszystkie swoje dzieła i dzielił się swoimi umiejętnościami.

Najważniejszym dziełem Aulego były wykute na prośbę jego żony Yavanny dwie ogromne, kamienne Latarnie, które miały oświetlać Śródziemie. Zostały rozmieszczone na południowym (Ormal) i północnym (Illuina) krańcu Śródziemia. Ich stworzenie zapoczątkowało drugi okres w historii Śródziemia – Lata Latarni.

Był twórcą krasnoludów, jako że nie mógł się doczekać pojawienia się na świecie dzieci Ilúvatara, ludzi i elfów. Ilúvatar potwierdził ich prawo do samodzielnego bytu i uznał je za swe przybrane dzieci, jednak pozwolił wyjść na świat dopiero po nadejściu elfów. Krasnoludowie nazywali swego stwórcę Mahalem.

Gdy do Valinoru przybyli elfowie, Ñoldorowie stali się uczniami Aulego. Najzdolniejszym z nich był Fëanor, który dzięki jego naukom stworzył Silmarile. Po Ucieczce Ñoldorów ci z nich, którzy pozostali w Amanie pod wodzą Finarfina, nazwali siebie Aulendur, Uczniami Aulego.

Jego sługami byli m.in. Saruman i Sauron. W valarinie jego imię brzmi Aȝûlêz.

Oromë

Jest mężem Vány i bratem Nessy, myśliwym polującym na złe stworzenia. Szczególnie przywiązał się do Śródziemia, które niegdyś często odwiedzał wraz ze swoim orszakiem, i opuścił je jako ostatni z Valarów. To on znalazł i poprowadził elfów z Cuiviénen na Zachód. Lubi drzewa, dlatego Quendi nazwali go w quenyi Aldaron, a w sindarinie Tauron – Pan Lasów. Jego wierzchowcem jest siwy Nahar. Do jego orszaku należał także Huan. W lasach Valinoru ćwiczył swoje zwierzęta do tropienia sług Melkora.

Jego sługami są m.in. Tilion i Alatar. Imię Oromë znaczy Dmący w róg. Jego sindarińska wersja brzmiała Araw.

Námo

Starszy z Fëanturion (qya. Władców Dusz, M. Fëanturi), brat Nienny i mąż Vairë. Popularnie nazywany jest Mandosem od miejsca swojego zamieszkania. Tam, w zachodniej części Valinoru, pilnuje Domów Umarłych. Dokładnie pamięta przeszłość i zna przyszłość z wyjątkiem tych faktów, których nie rozstrzygnął sam Eru. Sądzi na polecenie Manwego. Wypowiedział dwie przepowiednie, zwane Pierwszą i Drugą Przepowiednią Mandosa. Traktują one o – odpowiednio – skutkach ucieczki Ñoldorów i ostatniej bitwie Dagor Dagorath.

Jego sługą jest Pallando. Imię Námo znaczy Orzekający, Sędzia.

Irmo

Młodszy z Fëanturion, brat Nienny i mąż Estë. Popularnie nazywany od miejsca swego przebywania Lórienem (qya. Władcą snów) pan wizji i marzeń sennych. Jego mieszkanie jest najpiękniejszym miejscem Valinoru; tam m.in. przebywali Meliana i Olórin. Wszyscy mieszkańcy Valinoru przybywają do Lórienu, do jego orzeźwiających źródeł, by odpocząć od swoich obowiązków.

Jego imię znaczy Pragnący, Pan pragnień.

Tulkas

Najsilniejszy i najmężniejszy spośród istot stworzonych przez Eru, mąż Nessy. Na Ardę przybył jako ostatni, gdy Valarowie toczyli pierwszą wojnę z Melkorem, gniewny i roześmiany zmusił go do opuszczenia Ardy. Od tego czasu Władca Ciemności szczególnie go nienawidzi. Tulkas nie potrzebuje ani broni, ani wierzchowców. Gdy przyobleka materialną postać, ma rumianą cerę i złociste włosy i brodę. Nie zajmuje się ani przeszłością, ani przyszłością, jak Námo, lecz jest dobrym przyjacielem.