Manyogana - Polski Serwis Naukowy

Powstanie i rozwój hiragany z man'yōgany

Man'yōgana (jap. 万葉仮名, Man'yōgana) – stara forma sylabicznego pisma japońskiego (kana), wykorzystująca znaki chińskie (kanji) do wokalizacji mor japońskich. Była stosowana m.in. do zapisu form fleksyjnych rzeczowników i czasowników. Najstarsze zastosowanie tego typu zapisu nie jest znane, ale wydaje się, iż w VI wieku było ono już w powszechnym użyciu.

Mora (łac.) - jest jednostką iloczasu używaną w fonologii, określającą "wagę" sylaby (która decyduje o synchronizacji czasowej i akcentowaniu) w niektórych językach. Podobnie jak wiele innych pojęć lingwistycznych, dokładna definicja mory jest dyskusyjna. Pojęcie to (oznaczające dosłownie "odstęp czasu") pochodzi z łaciny, gdzie było używane jako odpowiednik greckiego słowa χρόνος chronos (czas) w kontekście metrycznym.

Język japoński (日本語 nihongo lub nippongo) – język używany przez ok. 130 mln mieszkańców Japonii oraz japońskich emigrantów na wszystkich kontynentach.

Nazwa man'yōgana pochodzi od Man'yōshū (jap. 万葉集, Dziesięć tysięcy liści), antologii poezji japońskiej z okresu Nara, w której system ten został zastosowany.

Kanji miały w tym systemie zastosowanie fonetycznie, a nie semantyczne. Kilka znaków mogło być używanych do wyrażania tej samej mory. Często też pisarze wybierali pasujący im w danym miejscu znak, nie zważając na możliwość jego różnej interpretacji. Kanji używane w man'yōganie dały początek dzisiejszym sylabariuszom (w fonetyce japońskiej podstawową jednostką analityczną słowa jest mora, nie sylaba – nazwa sylabariusz, choć powszechnie używana, nie jest więc do końca odpowiednia) hiragana i katakana.

Sylaba [gr. syllabḗ] (zgłoska) – element struktury fonologicznej o głośnej artykulacji, większy niż segment (głoska), mniejszy niż wyraz, który może stanowić lub być jego częścią.

Pismo japońskie wywodzące się z pisma chińskiego jest jednym z najbardziej skomplikowanych rodzajów pism. Chińskie znaki (słowo kanji - znaczy "znaki cesarstwa Han") oparte są bowiem na piśmie obrazkowym, gdzie jeden znak symbolizuje jedną ideę.

Hiragana wyodrębniła się z man'yōgany kreślonej głównie przez kobiety w tzw. stylu trawiastym (sōsho). Katakana natomiast jest uproszczoną wersją man'yōgany, stworzoną jako skrótowy system zapisu przez mnichów buddyjskich. W niektórych przypadkach znak kanji używany w man'yōganie był pierwowzorem dla znaku hiragana, w innych dla katakana, np. る(ru) w hiraganie powstało z 留, zaś ル (ru) w katakanie ze znaku 流. Studia nad man'yōganą ukazują, że znak w tym zapisie może wyrażać morę, której ekwiwalentu brak jest w hiraganie czy katakanie (np. osiem form wokalicznych, w przeciwieństwie do 5 samogłosek używanych dziś).

Hiragana (jap. ひらがな, ヒラガナ, 平仮名, Hiragana?) – jeden z dwóch japońskich systemów pisma sylabicznego kana. Drugim z nich jest katakana. Każdemu znakowi hiragana odpowiada znak katakana.

Kana (jap. 仮名, Kana?) – wspólna nazwa sylabicznych pism japońskich na które składają się z dwa sylabariusze: ひらがな hiragana i カタカナ katakana, istnieje również starszy, nieużywany już system manyogana.

Użycie kilku znaków kanji, oddających tą samą morę, doprowadziło do powstania hentaigany (変体仮名), używanej zamiennie z hiraganą. Hentaigana została ostatecznie wycofana z użycia w 1900 roku.

Man'yōgana pojawia się dziś nadal w niektórych regionalnych nazwach japońskich, szczególnie na Kiusiu. Fenomen zbliżony do man'yōgany, zwany ateji (当て字) jest nadal obecny. Słowa (najczęściej obcego pochodzenia – np. portugalskie) zapisywane są przy użyciu znaków kanji (nie zaś, jak to obecnie się czyni przy użyciu katakany), które reprezentują ich wartość fonetyczną, np. 倶楽部 (kurabu) – klub.

Język portugalski - język z grupy romańskiej języków indoeuropejskich, którym posługuje się ponad 210 mln osób, zamieszkujących Portugalię oraz byłe kolonie portugalskie: Brazylię, Mozambik, Angolę, Gwineę Bissau, Wyspy Świętego Tomasza i Książęcą oraz Republikę Zielonego Przylądka. We wszystkich tych krajach jest on językiem urzędowym.

Ateji (?) – forma pisma japońskiego, służąca do zapisu niektórych słów używanych w języku japońskim przy pomocy chińskich znaków kanji. Znaki te nie odnoszą się do słów pochodzenia chińskiego. Zostały one przypisane do słów już istniejących oraz do zapożyczeń.

Linki zewnętrzne

Lista man'yōgany (jap.)