Marat Michajłowicz Safin, ros. Марат Михайлович Сафин (ur. 27 stycznia 1980 w Moskwie) – rosyjski tenisista pochodzenia tatarskiego, mistrz wielkoszlemowych Australian Open 2005 i US Open 2000 w grze pojedynczej, pierwszy rosyjski półfinalista Wimbledonu, były lider rankingu ATP w grze pojedynczej, dwukrotny zdobywca Pucharu Davisa wraz z drużyną Rosji, reprezentant Rosji w Pucharze Hopmana i na letnich igrzyskach olimpijskich, laureat nagrody Laureus World Sports Awards za Debiut Roku 2001. Brat tenisistki Dinary Safiny. Obydwoje zajmowali pierwsze miejsca w indywidualnych rankingach tenisowych i jest to pierwszy przypadek w dziejach, gdy dokonali tego brat i siostra. Tenisista praworęczny z oburęcznym backhandem. Od 2011 deputowany Dumy Państwowej Federacji Rosyjskiej VI kadencji.

Kariera tenisowa

Marat Safin rozpoczął treningi tenisowe w wieku sześciu lat. Jego rodzice związani byli z tenisem – ojciec Michaił Aleksiejewicz Safin był menedżerem klubu tenisowego Spartak Moskwa, gdzie Marat trenował razem z przyszłymi gwiazdami rosyjskiego tenisa, między innymi Jeleną Diemientjewą, Anną Kurnikową i Anastazją Myskiną. Matka, Rausa Isłanowa, to była radziecka tenisistka i w późniejszych latach trenerka. W wieku czternastu lat Safin przeprowadził się do Walencji w Hiszpanii, aby uczestniczyć w programach treningowych, które nie były dostępne na terenie Rosji.

W 1997 roku rozpoczął profesjonalną karierę tenisową. W maju 1998 zadebiutował w turnieju wielkoszlemowym podczas French Open. Zajmował wówczas miejsce w drugiej setce klasyfikacji ATP. W meczu otwarcia pokonał w pięciu setach Andre Agassiego, a następnie broniącego tytułu Gustavo Kuertena. W czwartej rundzie po pięciu odsłonach uległ Cédricowi Pioline. Występ ten pozwolił mu po raz pierwszy awansować do grona stu najlepszych tenisistów globu. W sierpniu dotarł do swojego pierwszego półfinału w rozgrywkach ATP; stalo się to w Long Island, a wkrótce znalazł się w czwartej rundzie US Open, gdzie okazał się lepszy od Magnusa Gustafssona i Thomasa Mustera; przegrał dopiero z Pete'em Samprasem. W lutym 1999 osiągnął półfinały zawodów ATP w Sankt Petersburgu i Rotterdamie; w Belgii ograł zajmującego czwarte miejsce w światowej klasyfikacji Àlexa Corretję. W sierpniu wygrał swój pierwszy indywidualny tytuł w ATP World Tour, stało się to na twardych kortach w Bostonie, a w finale pokonał Grega Rusedskiego. Na koniec sezonu zapewnił sobie awans do czołowej trzydziestki światowych notowań, dochodząc do finału w paryskiej hali Bercy. Wyeliminował w drugiej rundzie Kuertena, ale w walce o puchar musiał uznać wyższość Andre Agassiego.

W kwietniu 2000 wygrał zmagania w Barcelonie, dokładając do swojej kolekcji zwycięstwa nad Nicolásem Lapenttim (8 ATP) i Magnusem Normanem (4 ATP). Tydzień później triumfował również na Majorce. W maju zagrał w finale turnieju serii mistrzowskiej w Hamburgu, a podczas French Open osiągnął swój pierwszy wielkoszlemowy ćwierćfinał. Latem triumfował w kolejnej imprezie mistrzowskiej w Toronto, gdzie w ćwierćfinale ograł Samprasa. Doszedł też do finału w Indianapolis. Marat Safin zdobył swoje pierwsze mistrzostwo wielkoszlemowe podczas US Open 2000 i został pierwszym Rosjaninem, który triumfował w Nowym Jorku. W finale w trzech setach pokonał Pete'a Samprasa i awansował na drugie miejsce w rankingu światowym. Amerykanin przed tymi zawodami wygrał osiem kolejnych finałów wielkoszlemowych, w których wystąpił od 1995 roku. Marat tydzień później był najlepszy również w Taszkencie i został pierwszym tenisistą od czasów Ivana Lendla (1985), który wygrał turniej ATP w tygodniu po Wielkim Szlemie.

W listopadzie okazał się najlepszy w Sankt Petersburgu, po raz pierwszy zwyciężając w imprezie na terenie Rosji. Jego kolejna wiktoria, tym razem na hali w Paryżu zapewniła mu awans na pozycję lidera rankingu ATP (notowanie z 20 listopada 2000; Rosjanin utrzymał się na tym miejscu w sumie przez dziewięć tygodni, na koniec sezonu był jednak zawodnikiem numer dwa – przegrał rywalizację z Kuertenem). Wystąpił w prestiżowym Tennis Masters Cup w Lizbonie, ale przegrał dwusetowy pojedynek półfinałowy z Andre Agassim. W 2001 roku za osiągnięcia w minionym sezonie otrzymał Laureus World Sports Award w kategorii Debiut Roku.

W lutym 2001 w półfinałowym pojedynku z Thomasem Johanssonem doznał kontuzji pleców – wygrał ten mecz, ale skreczował następnego dnia w finale z Juanem Carlosem Ferrero. W czerwcu wystąpił w ćwierćfinale Wimbledonu, ulegając późniejszemu mistrzowi, Goranovi Ivaniševiciowi. Latem leczył uraz kolana, ale pomimo to osiągnął półfinały w Indianapolis i US Open, pokonany w Nowym Jorku przez Samprasa (rewanż za zeszłoroczny finał). Obronił tytuły w Taszkencie i Sankt Petersburgu.

27 stycznia 2002 Safin zagrał w swoim drugim finale turnieju wielkoszlemowego, tym razem w Melbourne. Był to dzień jego dwudziestych drugich urodzin i występował w roli faworyta. Nieoczekiwanie przegrał jednak z Thomasem Johanssonem. Rosjanin oznajmił, że w odniesieniu sukcesu przeszkodziła mu zbyt duża nerwowość. Wkrótce awansował do półfinału French Open i wygrał turniej serii mistrzowskiej w Paryżu, pokonując w finale ówczesnego lidera rankingu ATP, Lleytona Hewitta. Sezon zakończył na trzecim miejscu na świecie.

W roku 2003 przez większą część sezonu zmagał się z kontuzją nadgarstka i jego najlepszym wynikiem okazał się kwietniowy finał w Barcelonie, w którym skreczował walcząc z Carlosem Moyą. Wystartował jedynie w trzynastu turniejach i wypadł poza czołową pięćdziesiątkę klasyfikacji ATP.

W 2000 roku Marat Safin został mistrzem US Open

W styczniu 2004 ponowie doszedł do finału Australian Open, ale przegrał w nim z Rogerem Federerem. W ćwierćfinale wyeliminował Andy'ego Roddicka (1 ATP), a w półfinale Andre Agassiego (4 ATP). W Melbourne rozegrał wówczas jeden mecz trzysetowy, dwa czterosetowe i cztery pięciosetowe, łącznie trzydzieści setów, co było wyrównaniem rekordu Harolda Solomona z French Open 1976. Po australijkim turnieju awnasował z 86. na 32. miejsce w klasyfikacji ATP. W maju rozpoczął współpracę z Peterem Lundgrenem. We wrześniu wygrał zawody w Pekinie, a w październiku dwie imprezy rangi mistrzowskiej w Madrycie i Paryżu, po czym powrócił do czołowej dziesiątki zawodników świata.

Marat Safin wygrał Australian Open w roku 2005

Drugie mistrzostwo wielkoszlemowe Safin wywalczył podczas Australian Open 2005 po czterosetowym finale z Lleytonem Hewittem. W półfinale wyeliminował ówczesnego lidera rankingu, Rogera Federera, kończąc serię dwudziestu sześciu zwycięstw Szwajcara nad tenisistami z najlepszej dziesiątki światowej klasyfikacji; Rosjanin określił później ten mecz jako "wojnę mózgów". Został też jednym z czterech graczy, którzy w tym roku byli lepsi od Federera (pokonali go jeszcze Richard Gasquet, Rafael Nadal i David Nalbandian). Federer zrewanżował się w czerwcu w finale w Halle (Westf.), był to pierwszy w karierze Safina finał na kortach trawiastych (jednocześnie osiągnął tam finał debla razem z Joachimem Johanssonem). Z powodu kontuzji kolana zrezygnował z występów w sezonie jesiennym. Mistrzostwo Australian Open miało się potem okazać jego ostatnim singlowym tytułem w karierze.

Z opóźnieniem rozpoczął rok rozgrywkowy 2006, nie przystępując do obrony pucharu z Melbourne. Wskutek licznych kontuzji i częstych nieobecności na światowych arenach spadł na 104. miejsce w rankingu (najniższe od maja 1998); został finalistą w Moskwie (przegrał z Nikołajem Dawydienką) i półfinalistą w Bangkoku. W 2007 po raz pierwszy od 1998 nie zagrał w ani jednym singlowym finale ATP, dochodząc maksymalnie do półfinału w Las Vegas. Odnosił jednak sukcesy wraz z rosyjską reprezentacją w Pucharze Davisa.

Po serii nieprzyjemnych porażek na początku 2008 roku niespodziewanie awansował do półfinału Wimbledonu, w którym przegrał z Rogerem Federerem. Safin został pierwszym Rosjaninem, który doszedł w Londynie do tej fazy rozgrywek. W drugiej rundzie wyeliminował Novaka Đokovicia (3 ATP), w czwartej Stanislasa Wawrinkę (9 ATP), a w ćwierćfinale Feliciano Lópeza. W październiku awansował do finału w Moskwie, ulegając Igorowi Kunicynowi, był to jego ostatni singlowy finał w karierze.

20 kwietnia 2009 jego siostra, Dinara Safina, pomimo braku mistrzostwa wielkoszlemowego awansowała na pierwsze miejsce w rankingu WTA w grze pojedynczej. Safinowie zostali pierwszym damsko – męskim rodzeństwem, którego oboje członkowie zasiadali na fotelu liderów światowych klasyfikacji (inne rodzeństwa to siostry Serena Williams i Venus Williams oraz bracia Bob Bryan i Mike Bryan).

Jego najlepsze rezultaty w sezonie 2009 to półfinał w Sankt Petersburgu i ćwierćfinał w Los Angeles. Ostatni turniejowy występ Safina miał miejsce w imprezie ATP World Tour Masters 1000 w Paryżu. W pierwszej rundzie były trzykrotny mistrz tych zawodów pokonał Thierry'ego Ascione 6:4, 4:6, 7:6(3) (ostatni wygrany mecz w karierze), ale w drugiej przegrał z Juanem Martínem del Potro 4:6, 7:5, 4:6 (ostatni mecz w karierze).

Marat Safin nie angażował się w rozgrywki w grze podwójnej; mimo to wygrał dwa turnieje w tej konkurencji i cztery raz wystąpił w finałach. W 2001 roku w parze z Rogerem Federerem zdobyli puchar w Gstaad, a w 2007 w Dmitrijem Tursunowem przed własną publicznością w Moskwie. Wicemistrzostwa zdobył w Moskwie w 1999 (z Andrijem Medwediewem), w 2001 i 2002 w Sankt Petersburgu z Iraklim Labadze i w 2005 w Halle z Joachimem Johanssonem. Wystąpił w deblu w trzech z czterech turniejów wielkoszlemowych (poza US Open), dochodząc maksymalnie do drugiej rundy. Według notowań z 22 kwietnia 2002 zajmował najwyższe w karierze, 71. miejsce w zestawieniu gry podwójnej.

Rosjanin nigdy nie zagrał w turnieju wielkoszlemowym w grze mieszanej.

Reprezentacja Rosji w Pucharze Davisa

Safin był jedną z najważniejszych postaci w rosyjskiej reprezentacji w rozgrywkach o Puchar Davisa. Wielokrotnie wygrywał decydujące, często bardzo zacięte spotkania. Zdobył to trofeum dwukrotnie, w latach 2002 i 2006. Zadebiutował w 1998 w pierwszej rundzie Grupy Światowej, gdzie jego ekipa przegrała 2-3 ze Stanami Zjednoczonymi. W finale edycji 2002 Rosjanie ograli 3-2 Francuzów, Safin zdobył dwa punkty w grze pojedynczej. W 2006 zwyciężyli Argentyńczyków 3-2, Marat również zdobył dwa punkty. Był uczestnikiem najdłuższego deblowego meczu Rosjan w historii Pucharu Davisa, kiedy razem z Jewgienijem Kafielnikowem ulegli Lukasowi Arnoldowi Ker i Davidowi Nalbandianowi, w tym spotkaniu ustanowiono też rekord gemów w meczu, gemów w secie i najdłuższego finałowego seta. Safin zakończył występy w reprezentacji w 2009 po konfrontacji ćwierćfinału Grupy Światowej z Izraelczykami.

Reprezentował Rosję w pokazowym turnieju o Puchar Hopmana. Najlepszy wynik – wicemistrzostwo – osiągnął w edycji 2009, partnerując swojej siostrze Dinarze. W fazie grupowej pokonali wszystkich przeciwników: Włochów (Flavia Pennetta i Simone Bolelli), Tajwańczyków (Hsieh Su-wei i Lu Yen-hsun) oraz Francuzów (Alizé Cornet i Gilles Simon), ale w finale zostali pokonani przez Słowaków, Dominikę Cibulkovą i Dominika Hrbatego. W 2004 i 2005 startował w parze z Anastazją Myskiną i w 2001 z Jeleną Lichowcewą, za każdym razem kończąc zmagania na fazie grupowej.

Marat Safin reprezentował Rosję na letnich igrzyskach olimpijskich. Zadebiutował w Sydney w 2000 roku jako jeden z dwóch singlistów ze swojego kraju (obok Jewgienija Kafielnikowa), odpadł w pierwszej rundzie po porażce z Fabrice'em Santoro, ale jego rodak zdobył złoty medal. W grze podwójnej panowie dotarli do drugiej rundy. W 2004 w Atenach odpadł w drugiej rundzie singla (z Feliciano Lópezem); w deblu już w meczu otwarcia trafili na najwyżej rozstawionych amerykańskich bliźniaków Bryanów i również pożegnali się z zawodami.

Marat Safin otrzymał od ATP nagrody za Debiut Roku 1998 i Największy Postęp w sezonie 2000.

Rosjanin zakończył sportową karierę 11 listopada 2009 w Paryżu po porażce w drugiej rundzie turnieju ATP World Tour Masters 1000 z Juanem Martínem del Porto. Gośćmi specjalnej ceremonii na jego cześć byli między innymi: Novak Đoković, Gilles Simon, Tommy Robredo, Frederico Gil, Ivo Karlović, Albert Costa, Marc Rosset i Younes El Aynaoui. W momencie zakończenia kariery miał w swoim dorobku piętnaście indywidualnych mistrzostw turniejowych (w tym dwa wielkoszlemowe) i dwa deblowe. Klasyfikowany był jako lider rankingu ATP; został pierwszym rosyjskim półfinalistą Wimbledonu w dziejach i przez wiele lat był najlepszym tenisistą swojego kraju.

Safin znany był głównie ze swojego charakteru. Podczas meczu potrafił połamać przynajmniej kilka rakiet – w czasie całej kariery wyliczono, że uczynił to ponad siedemset razy. W Moskwie otwarto nawet muzeum z kolekcją uszkodzonego przez tenisistę sprzętu. Uchodził za najbardziej charyzmatycznego gracza w cyklu rozgrywkowym. Uznawano go za jednego z najbardziej utalentowanych tenisistów lat dziewięćdziesiątych i po 2000 roku. Prezentował siłowy tenis, dysponował efektownym serwisem i celnymi długimi uderzeniami. Jego najsłabszym uderzeniem był backhand. Po 2005 roku pojawiła się opinia, że brak sukcesów Rosjanina jest skutkiem jego niskiej systematyczności i braku konsekwencji. Najmniej pewnie czuł się na kortach trawiastych (pomimo wimbledońskiego półfinału). Po londyńskiej imprezie został jednak czwartym spośród pięciu aktywnych tenisistów, którzy w całej karierze we wszystkich Wielkich Szlemach zagrali przynajmniej w półfinale; pozostali to Federer, Nalbandian, Đoković i Nadal.

Po zakończeniu kariery tenisowej

Po zakończeniu sportowej kariery otrzymał propozycję pracy w Rosyjskiej Federacji Tenisowej i Rosyjskim Komitecie Olimpijskim, podobnie jak jego rodaczka i przyjaciółka, Jelena Diemientjewa, która zakończyła swoje profesjonalne występy na światowych kortach z dniem 29 października 2010. W lutym 2010 pojechał do Vancouver, by śledzić przebieg zimowych igrzysk olimpijskich. W jednym z wywiadów dla francuskiej stacji radiowej RMC zaznaczył, że chce się skupić na tenisie w Rosji.

W lutym 2010 zadebiutował w cyklu rozgrywkowym Senior Tennis, przeznaczonym dla byłych mistrzów. Jego pierwszy występ miał miejsce w Rio de Janeiro w Brazylii, przegrał w pierwszej rundzie z Wayne'em Ferreirą.

Jako były tenisista występował kilkakrotnie w pokazowych zawodach. W lutym 2010 zagrał w Atlancie z Ivanem Lendlem, Matsem Wilanderem i Andym Roddickiem. 6 stycznia 2011 przegrał finał imprezy Rise of the Legends rozgrywanej na Tajwanie z Andre Agassim.