Siedziba władz Marchii w Pile

Marchia Graniczna Poznańskie-Prusy Zachodnie, także Pogranicze poznańsko-zachodniopruskie (niem. Grenzmark Posen-Westpreußen) – prowincja Prus w latach 1922-1938 utworzona z części Prus Zachodnich i Prowincji Poznańskiej, które pozostały przy Niemczech po traktacie wersalskim. Stolicą prowincji była Piła. W 1933 roku prowincja miała powierzchnię 7695 km² i liczyła 337 578 mieszkańców.

Historia

Po wybuchu powstania wielkopolskiego większa część prowincji poznańskiej znalazła się w rękach polskich. Traktat wersalski sankcjonował ten stan rzeczy i dodatkowo pozbawił Prusy większej części prowincji zachodniopruskiej (Pomorza Gdańskiego). Z pozostałych przy Prusach terenów postanowiono, rozporządzeniem pruskiego ministra spraw wewnętrznych z 2 sierpnia 1919, utworzyć tymczasową administrację pod nazwą Regierungsstelle für den Verwaltungsbezirk Grenzmark Westpreußen-Posen. Decyzja ta była jednocześnie przekreśleniem wcześniejszej decyzji rządu Prus z 1 lipca 1919 o rozparcelowaniu przedmiotowego obszaru między sąsiednie prowincje. Należy zaznaczyć, że również na miejscu istniały kontrowersje co do powołania nowej jednostki administracyjnej, np. sejmik powiatu złotowskiego opowiedział się w tym czasie za przyłączeniem do prowincji pomorskiej. Dla prowincji przewidywano początkowo nazwę Westpreussisch – Posensches Grenzland, jednak 11 stycznia 1921 dla rejencji przyjęto nazwę Grenzmark Posen – Westpreussen. Na mocy decyzji pruskiego Landtagu, 1 lipca 1922 pod tą samą nazwą utworzono prowincję, tworząc zarazem jako organ przedstawicielski prowincji 30-osobowy Provinziallandtag, na wzór innych prowincji pruskich. Stolicą Marchii – po sporach lokalizacyjnych z Wałczem – stała się Piła. W skład prowincji weszły powiaty: babimojski, wschowski, międzyrzecki, skwierzyński, notecki (pozostawione przy Rzeszy fragmenty powiatów Chodzież, Czarnków i Wieleń) oraz miasto Piła z dotychczasowej prowincji poznańskiej, a także powiaty złotowski, człuchowski i wałecki z prowincji zachodniopruskiej: razem 23 miasta i 390 gmin. Z uwagi na absurdalny kształt tego tworu administracyjnego (3 części nie posiadające ze sobą połączenia), 1 października 1938 marchię podzielono między Śląsk (Wschowa oraz południowa część powiatu babimojskiego), Brandenburgię (Babimost, Międzyrzecz i Skwierzyna) i Pomorze. W Pile pozostawiono siedzibę rejencji, do której przyłączono powiaty choszczeński i strzelecki (z rejencji frankfurckiej Brandenburgii) oraz drawski i szczecinecki (z rejencji koszalińskiej Pomorza). Dla zachowania tradycji byłej prowincji, rejencja w Pile pozostała przy nazwie Grenzmark Posen-Westpreußen.

Podział administracyjny prowincji w dniu 1 stycznia 1938 roku

Stolica: Piła

Prowincja składała się z jednej rejencji – rejencji pilskiej.

Nadprezydenci prowincji Marchia Graniczna

Zobacz też