Marcjon - Polski Serwis Naukowy

Marcjon (ur. ok. 100 w Synopie, w Poncie nad Morzem Czarnym (na terenie obecnej Turcji), w rodzinie biskupa; zm. po 160) – teolog, herezjarcha chrześcijański, twórca herezji marcjonizmu, częściowo powiązanego z gnostycyzmem.

Życie i myśl teologiczna

Dorobił się majątku jako armator. Został wyłączony ze wspólnoty kościelnej przez własnego ojca, prawdopodobnie z powodu wyznawanych nauk, uznanych za błędne. Ok. 140 r. przybył do Rzymu. Przez pewien czas był członkiem gminy rzymskiej w której odgrywał znaczną rolę, gdyż ofiarował na potrzeby gminy swój pokaźny majątek. Około roku 144 z powodu głoszonych doktryn został wyłączony z gminy rzymskiej, która całkowicie zwróciła mu wcześniej ofiarowany majątek. Wówczas Marcjon założył własny kościół, który posiadał własną hierarchię złożoną z biskupów, kapłanów, diakonów. Zgromadzenia liturgiczne wzorował na liturgii rzymskiej. Jego kościół bardzo szybko rozpowszechnił się w całym cesarstwie, co dla Kościoła stanowiło poważne zagrożenie, zarówno w kwestii doktrynalnej jak i instytucjonalnej. Zmarł ok. 160 r.

Kanon (z gr. od "kané" miara, pręt mierniczy, "kanon" reguła postępowania) – zbiór lub spis ksiąg uznanych za autentyczne i natchnione Pismo Święte (Biblię). Ustalenie kanonu jest ściśle związane z uznaniem Biblii i jej poszczególnych części za dzieło powstałe z inspiracji Boga.

Pont – kraina historyczna w północno-wschodniej Azji Mniejszej, nadmorska część Kapadocji, w starożytności niezależne królestwo, a następnie prowincja rzymska.

Znaczenie Marcjona dla powstania kanonu Nowego Testamentu

Odrzucenie przez Marcjona hebrajskich ksiąg Pisma Świętego, zaalarmowało biskupów Kościoła i pobudziło do rozpoczęcia prac nad określeniem chrześcijańskiego kanonu Pisma Świętego. Marcjon ustanowił bowiem własny kanon. Spośród Ewangelii uznał jedynie przerobioną przez siebie Ewangelię św. Łukasza - usunął z niej m.in. tekst dotyczący narodzin Chrystusa. Była to tzw. Ewangelia Marcjona. Nie zachowała się do naszych czasów, została jedynie zrekonstruowana przez Adolfa Harnacka na podstawie anty-marcjonickich dzieł Tertuliana i Pseudo-Tertuliana. Z Nowego Testamentu Marcjon wykorzystał dziesięć listów św. Pawła. Całkowicie zrezygnował ze Starego Testamentu, uważając go za zbyt skażony religią żydowską. Odosobnione głosy uczonych uznają, że piąty rozdział Listu do Rzymian jest późną wstawką do Listu do Rzymian, którą wiążą z Marcjonem, przypisując mu stworzenie koncepcji grzechu pierworodnego. Jest to jednak teoria na tyle arbitralnie przyjęta, że nie została uznana przez ogół uczonych za zasługującą na poważną dyskusję.

Grzech pierworodny – w teologii chrześcijańskiej oznacza po pierwsze, upadek pierwszych rodziców Adama i Ewy w raju, polegający na spożyciu owocu zakazanego z drzewa poznania dobra i zła. Po drugie, stan oddalenia od Boga, stan grzeszności (brak pierwotnej sprawiedliwości, świętości), będący konsekwencją upadku i dziedziczony przez wszystkich potomków pierwszej pary małżeńskiej. Odpowiednio, w nowszej literaturze to pierwsze znaczenie grzechu pierworodnego (peccatum originale, dosł. grzech początków), czyli upadek w raju, określa się jako peccatum originans (dosłownie grzech dający początek, sprawiający), drugie zaś, czyli stan upadku, w którym znajduje się rodzaj ludzki, jako peccatum originatum (dosł. grzech, który został zapoczątkowany)[1]. Grzech ten, niejako przypisany do ludzkiej natury i tłumaczący jej zepsucie (większą skłonność człowieka do zła niż do dobra), przechodzi z pokolenia na pokolenie. Przekazywany jest dziecku w akcie poczęcia [2]

Ewangelia (z gr. εὐαγγέλιον, euangelion, dosł. dobra nowina) – w starożytności termin używany jako określenie nagrody dla osoby przynoszącej dobrą nowinę.

Marcjon jest jednym z tych wczesnochrześcijańskich teologów, nauczających niezgodnie z nauczaniem Kościoła, który do dziś fascynuje wielu intelektualistów. Jego dzieło "Antytezy", w którym wyłożył zasady swojej doktryny, nie zachowało się – jego streszczenie podaje Tertulian w traktacie "Przeciw Marcjonowi".

Morze Czarne (w starożytności: Pontus Euxinus, co znaczy Morze Gościnne) – jest morzem śródlądowym rozciągającym się pomiędzy Azją Mniejszą na południu, Kaukazem na wschodzie, Niziną Wschodnioeuropejską na północy i Półwyspem Bałkańskim na zachodzie. Wchodzi w skład systemu oceanicznego Oceanu Atlantyckiego.

Magisterium Kościoła (łac. Magisterium ecclesiae) - w Kościele katolickim władza autorytatywnego nauczania prawd wiary - nazywana także Urzędem Nauczycielskim Kościoła (kalka z j. niemieckiego) - sprawowana przez kolegium biskupów z papieżem jako głową oraz indywidualnie przez biskupów pozostających w łączności z kolegium.

Bibliografia

A. Harnack, Marcion. Das Evangelium vom fremden Gott. Leipzig 1921 (2-gie wyd. 1924). (niem.)

Przypisy

Tak twierdzi J. Turmel, Histoire des dogmes, I, 1931, s. 29-34, 329-32; por. J. Rivière, Rédemption w: Dictionnaire de théologie catholique,t. 12, col. 1933.
Henri Rondet: Original Sin. The Patristic and Theological Background. Shannon Irlandia: 1972, s. 25. ISBN 0-7165-0516-9.