Marek Antoni Nowicki - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy byłego prezesa Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka (2003–2008). Zapoznaj się również z: pierwszy prezes HFPC Marek Nowicki.

Marek Antoni Nowicki (ur. 5 marca 1953 w Siemiatyczach) – polski adwokat, dyplomata, ekspert, publicysta, działacz organizacji pozarządowej promującej przestrzeganie praw człowieka.

Prawa człowieka to koncepcja, według której każdemu człowiekowi przysługują pewne prawa, których źródłem obowiązywania jest przyrodzona godność ludzka. Prawa te mają charakter:

Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności – zespół ekspertów prawniczych "Solidarności", w skład którego weszło ponad 100 specjalistów z różnych dziedzin prawa i 200 współpracowników z całej Polski. Powołane w Krakowie 17 stycznia 1981 roku obradowało w sądzie krakowskim i na Uniwersytecie Jagiellońskim. Zakończyło pracę w 1992 roku. Przygotowało reformę prawa w Rzeczpospolitej opracowując kilkadziesiąt społecznych projektów ustaw m.in.:

W roku 1982, po wprowadzeniu stanu wojennego, prowadził podziemną działalność opozycyjną jako współpracownik zdelegalizowanych struktur „Solidarności”. Uczestnik prac Centrum Obywatelskich Inicjatyw Ustawodawczych Solidarności. Pisał komentarze w prasie drugiego obiegu. Był jednym z współzałożycieli Komitetu Helsińskiego i współautorem wszystkich jego raportów wydanych w podziemiu, w tym raportu o łamaniu praw człowieka w PRL w okresie stanu wojennego przygotowanego w 1983 r. na Konferencję KBWE w Madrycie. W sierpniu 1988 r. był doradcą prawnym Międzyzakładowego Komitetu Strajkowego podczas strajku w kopalni „Manifest Lipcowy” w Jastrzębiu Zdroju. W 1989 r., wspólnie z prof. Janem Rosnerem i prof. Pawłem Czartoryskim, był autorem tez do dyskusji podstolika górniczego „Okrągłego Stołu”.

Dyplomata lub przedstawiciel dyplomatyczny (ang. diplomatic representative, fr. représentant diplomatique, niem. diplomatischer Vertreter) – oficjalny przedstawiciel państwa za granicą, czyli zatrudniony w dyplomacji.

Polska Rzeczpospolita Ludowa (PRL) - oficjalna nazwa państwa polskiego w latach 1952-1989. Uprzednio w latach 1945-1952 ten sam organizm państwowy funkcjonował jako podmiot prawa międzynarodowego pod nazwą Rzeczpospolita Polska. Zwana propagandowo Polską Ludową - był to kolokwialny eufemizm na okres monopartyjnych rządów PPR, a od 1948 PZPR w Polsce.

Do 1987 r., z powodu jego działalności opozycyjnej, władze PRL odmawiały mu uprawnień adwokackich.

W roku 1989 był współzałożycielem działającej już legalnie Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Polsce. W latach 1990-1993 członek władz Międzynarodowej Helsińskiej Federacji Praw Człowieka z siedzibą w Wiedniu (w latach 1991-1993 pełnił obowiązki jej prezydenta).

W latach 1989-1991 był czlonkiem redakcji „Tygodnika Solidarność”, później pisał w „Rzeczpospolitej” oraz m.in. w „Tygodniku Powszechnym”, „Prawie i Życiu”, gazecie „Nowy Świat”, „Gazecie Prawnej”. Współpracuje z gazetą lokalną „Głos Siemiatycz”.

Wydawnictwa podziemne (bibuła, drugi obieg) - wydawnictwa wydawane w krajach, w których obowiązywała cenzura (PRL, ZSRR itp.). Były to publikacje bezdebitowe, czyli bez dopuszczenia do rozpowszechniania przez stosowny urząd (w Polsce do 1989 był to Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk), ignorujące prawo autorskie. Bywały wydawane w nakładach od kilkunastu kopii do kilku a nawet kilkudziesięciu tysięcy egzemplarzy przez nielegalne ("podziemne") wydawnictwa lub przez osoby prywatne. Niektóre z takich nielegalnych instytucji po roku 1989 przekształciły się w normalnie prosperujące instytucje wydawnicze (np. "NOWA").

Organizacja pozarządowa (ang. non-governmental organization) – organizacja obywatelska (założona przez obywateli lub ich organizacje) działająca z własnej inicjatywy na rzecz wybranego interesu publicznego i niedziałająca dla osiągnięcia zysku. W prawie międzynarodowym, w odróżnieniu od organizacji międzyrządowych, organizacje pozarządowe grupują nie państwa lecz osoby fizyczne lub prawne, i to z reguły z różnych krajów (najczęściej przyjmuje się, że minimum z trzech). Działają w oparciu o prawo krajowe siedziby organizacji, a powstają w wyniku nie umowy międzynarodowej, ale umowy cywilno-prawnej.

Uczestniczył w działaniach Rady Europy na rzecz przestrzegania praw człowieka w wielu konfliktach, które wybuchły na Starym Kontynencie w latach 90. XX wieku. Oceniał w imieniu Rady Europy stan przygotowań do członkostwa tej organizacji i przyjęcia Europejskiej Konwencji Praw Człowieka przez takie państwa, jak Federacja Rosyjska, Gruzja, Mołdowa i Azerbejdżan. Jest ekspertem Rady Europy i Komisji „Demokracja przez Prawo (Komisja Wenecka).

Niezależny Samorządny Związek Zawodowy "Solidarność" – ogólnopolski związek zawodowy powstały w 1980 dla obrony praw pracowniczych, do 1989 również jeden z głównych ośrodków masowego ruchu oporu przeciw socjalistycznym rządom Polski Ludowej. Początkowo duże wpływy polityczne organizacji w III Rzeczypospolitej (np. Akcja Wyborcza Solidarność w latach 1997-2001) uległy następnie znacznemu osłabieniu.

Marek Nowicki (ur. 21 lipca 1947 w Łodzi, zm. 10 października 2003 w Warszawie) – polski działacz społeczny, obrońca praw człowieka, z wykształcenia fizyk jądrowy, w latach 1972-1981 pracował na Wydziale Fizyki Uniwersytetu Warszawskiego. Jeden z przywódców reaktywowanej w 1987 roku Polskiej Partii Socjalistycznej. W latach sześćdziesiątych współtworzył studencki ruch alpinistyczny w Polsce, a w następnej dekadzie był Prezesem Federacji Akademickich Klubów Alpinistycznych i członkiem Zarządu Polskiego Związku Alpinizmu.

W latach 1990-1992 współtworzył (m.in. z prof. Andrzejem Rzeplińskim i Markiem Nowickim) Kartę Praw i Wolności do polskiej konstytucji. W 1990 r. założył Komisję Praw Człowieka przy Naczelnej Radzie Adwokackiej i przez dziesięć lat był jej przewodniczącym. W okresie 1995-1998 był członkiem Naczelnej Rady Adwokackiej. Od 1990 r. jest członkiem Komitetu Redakcyjnego pisma Adwokatury „Palestra” i członkiem Rady Naukowej Ośrodka Badawczego Adwokatury.

Helsińska Fundacja Praw Człowieka – organizacja powstała w 1989 z inicjatywy Komitetu Helsińskiego; należy do Międzynarodowej Helsińskiej Federacji na rzecz Praw Człowieka.

W latach 1993-1999 był sędzią w Europejskiej Komisji Praw Człowieka w Strasburgu (1997-1998, wiceprzewodniczący jednej z dwóch izb Komisji).

10 lipca 2000 roku został mianowany przez ONZ, na propozycję OBWE, Międzynarodowym Rzecznikiem Praw Obywatelskich (International Ombudsperson) w Kosowie. Pełnił tę funkcję do końca 2005 r. Od roku 2003 do lutego 2008 był prezesem Helsińskiej Fundacji Praw Człowieka w Polsce. Obecnie jest członkiem jej Rady.

Trzykrotnie, w latach 1998, 2002 i 2009, był jednym z trzech polskich kandydatów do Europejskiego Trybunału Praw Człowieka. W latach 2003-2006 był powołanym przez Komisję Europejską członkiem z ramienia Polski Sieci Niezależnych Ekspertów Unii Europejskiej ds. Praw Podstawowych.

W 2005 r. był jednym z trzech kandydatów przedstawionych przez Komitet Ministrów Zgromadzeniu Parlamentarnemu Rady Europy do wyboru Komisarza Praw Człowieka (w wyborach otrzymał drugą liczbę głosów z niewielką stratą do wybranego komisarza – Thomasa Hammarberga).

W styczniu 2007 r. z nominacji prezesa Europejskiego Trybunału Praw Człowieka został powołany przez ONZ w skład trzyosobowej Komisji Doradczej ds. Praw Człowieka w Kosowie (UNMIK Human Rights Advisory Panel). Od stycznia 2008 r. jest przewodniczącym tej Komisji.

W październiku 2008 r. został powołany do Kapituły Nagrody Praw Człowieka Zgromadzenia Parlamentarnego Rady Europy.

Otrzymał Nagrodę Imienia Edwarda E. Wende za rok 2008 za wybitne zasługi dla obrony praw człowieka i umacniania demokracji.

Autor wielu książek i artykułów o prawach człowieka publikowanych w Polsce i zagranicą. Wykładowca w Collegium Civitas w Warszawie.

W kwietniu 2009 r. został odznaczony przez prezydenta RP Lecha Kaczyńskiego Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Przypisy

Kazimierz Barczyk, Stanisław Grodziski, Stefan Grzybowski: Obywatelskie Inicjatywy Ustawodawcze Solidarności 1980-1990. Warszawa: Kancelaria Sejmu, 2001. ISBN 83-7059-503-0.

Linki zewnętrzne

Strona domowa