Maria I Stuart (ur. 8 grudnia 1542, zm. 8 lutego 1587) – królowa Szkocji w latach 1542–1567 z dynastii Stuartów. Panowała od 14 grudnia 1542 do 24 lipca 1567 jako królowa Szkotów. Najbardziej znana ze wszystkich szkockich monarchów, głównie ze względu na swe tragiczne życie.

Była delfiną (1558–1559), a następnie królową Francji (od 10 lipca 1559 do 5 grudnia 1560) jako żona delfina, a później króla – Franciszka II.

Młodość

Młoda Maria Stuart

Księżniczka Maria Stuart urodziła się w pałacu Linlithgow, w West Lothian w Szkocji jako córka Jakuba V i jego francuskiej żony – Marii de Guise. Jako pierwsza z królewskiej dynastii Stuartów używała francuskiej formy Stuart a nie wcześniejszej angielskiej Stewart.

W czasie panowania Roberta II została ustalona reguła, według której korona miała przechodzić po kolei na męskich potomków Roberta. Natomiast kobiety mogły dziedziczyć ją tylko wówczas, gdy wykluczona byłaby linia męska. Jako że wszystkie męskie linie Stuartów wymarły przed śmiercią Jakuba V, więc dziedziczyć mogła Maria.

Maria mając 6 dni została królową Szkocji z Jamesem Hamiltonem, 2. hrabią Arran jako regentem (sprawował tę funkcję do 1554 r. kiedy to został zastąpiony przez matkę młodej królowej, zaś ona pozostawała regentką aż do własnej śmierci w 1560 r.). 6 miesięcy po narodzinach w lipcu 1543 r. zawarty został traktat z Greenwich, w którym na małżonka dla Marii został przeznaczony syn Henryka VIII. W 1552 r. miało dojść do zrealizowania postanowień tego traktatu, jednak matka Marii sprzeciwiała się małżeństwu i ukryła się razem z dzieckiem w zamku w Stirling, gdzie przygotowywano się także do koronacji młodej następczyni tronu.

Koronacja

Infantka Maria została koronowana jako królowa Szkotów w królewskiej kaplicy na zamku Stirling 9 września 1543. Ze względu na wiek młodej królowej i wyjątkową ceremonię koronacja stała się przedmiotem plotek w całej Europie. Kardynał David Beaton przyjął od niej przysięgę i namaścił świętymi olejami.

Dziwne zaloty

Traktat z Greenwich legł w gruzach wkrótce po koronacji Marii. Zaręczyny z synem króla Anglii nie byłyby mile widziane przez Szkotów, głównie ze względu na próby zerwania tradycyjnego sojuszu pomiędzy Francją i Szkocją. Dlatego szkocki parlament unieważnił traktat w końcu roku.

To nie przeszkodziło Henrykowi w dalszych próbach doprowadzenia do zawarcia upragnionego małżeństwa. Posuwał się on nawet do wypraw, zajazdów na teren Szkocji. Takie akcje Anglików trwały do czerwca 1551 r. i doprowadziły do śmierci wielu ludzi, a powstałe straty szacowano na pół miliona funtów. W maju 1544 r. angielski hrabia Hertford przybył do Firth of Forth w nadziei na zdobycie Edynburga i porwanie Marii. Ale Maria de Guise ukryła małą dziewczynkę w sekretnych podziemiach zamku Stirling. Następnie z pomocą przybyły oddziały francuskie (związane ze Szkocją tzw. szkoc. Auld Alliance – stare przymierze) i pomogły Szkotom w wyparciu oddziałów angielskich.

10 września 1547 dnia znanego jako "Czarna sobota" Szkoci ponieśli sromotną porażkę w bitwie pod Pinkie Cleugh. Maria de Guise obawiając się o swoją córkę wysłała ją na pewien czas do Inchmahome Priory i zwróciła się o pomoc do ambasadora Francji D'Oysela. Nowy król francuski Henryk II proponował małżeństwo z jego nowo narodzonym synem delfinem Franciszkiem, co miałoby doprowadzić do zjednoczenia Francji i Szkocji pod jednymi rządami. Wydawało się to Marii jedynym sensownym rozwiązaniem w tej trudnej sytuacji i było wybawieniem z kłopotów. W lutym 1548 znowu pojawiły się wojska angielskie. Małą królową przeniesiono więc do zamku Dumbarton. Znowu zostały spustoszone ogromne tereny, a wojska wroga osiągnęły strategicznie położone miasto Haddington. W czerwcu nadeszły wreszcie długo oczekiwane francuskie posiłki. 7 lipca został podpisany traktat małżeński pomiędzy stroną francuska i szkocką. Maria miała być wysłana do Francji, gdzie Henryk II oferował jej ochronę oraz wykształcenie i wychowanie. 7 sierpnia 1548 r. francuska flota popłynęła z powrotem do Francji zabierając ze sobą pięcioletnią królową.