Droga Czytelniczko, Drogi Czytelniku,

Czerniak złośliwy jest często występującym nowotworem złośliwym skóry. Niestety wyniki leczenia czerniaka w Polsce należą do najgorszych w Europie. Niezrozumiałe pozostają przyczyny późnego rozpoznawania czerniaka skóry, którego diagnostyka jest najprostszą i najtańszą w całej onkologii.

Kierujemy do Ciebie prośbę o wypełnienie anonimowej ankiety, która pozwoli na ocenę naszej wiedzy o czerniaku skóry, a w szczególności o profilaktyce i leczeniu tej choroby.
Czas jaki to zajmie - około 10-15 minut.

Czy chcesz pomóc w badaniach naukowych - odpowiedzieć na nasze pytania?

TAK, wypełniam
NIE, odmawiam

Zebrane informacje wykorzystane zostaną wyłącznie do celów naukowych
Polski Serwis Naukowy - OnLine od 1999 roku RSS RSS
Regulaminy
  auto?
Dodaj do: 
Dodaj link do serwisu Facebook   Dodaj link do opisu GG  Dodaj link do serwisu Wykop   Dodaj link do serwisu Google   Dodaj link do serwisu Twitter  Dodaj link do serwisu Wyczaj.to   Dodaj link do serwisu Gwar   Dodaj link do serwisu Delicious  Dodaj link do serwisu Digg   Dodaj link do serwisu Furl   Dodaj link do serwisu Magnolia  Dodaj link do serwisu Reddit   Dodaj link do serwisu Simpy   Dodaj link do serwisu Slashdot  Dodaj link do serwisu Technorati   Dodaj link do serwisu YahooMyWeb
Warto przeczytać:
 
O udziale Polski w podboju Marsa na Konwencji Mars Society
Polska może odegrać dużą rolę w podboju Marsa - przekonywał prezes Mars Society dr Robert Zubrin podczas 10. Europejskiej Konwencji Mars Society, która odbyła się w dniach 22-23 października w Warszawie. W spotkaniu wzięli udział naukowcy i badacze Czerwonej...
 
Sonda Mars Express udanie minęła Phobosa
Europejska sonda przeleciała 3 marca w pobliżu jednego z księżyców Marsa. W astronomicznej skali Mars Express minął księżyc niemal "o włos", bowiem znajdował się zaledwie 67 km od niego. W historii badań Phobosa było to zbliże...
 
Mars w opozycji
W nocy z 3 na 4 marca Mars znajdzie się w opozycji - poinformował PAP dr hab. Arkadiusz Olech z Centrum Astronomicznego PAN w Warszawie. Mówiąc, że planeta zewnętrzna znajduje się w opozycji rozumiemy przez to taką...
 
W kwietniu warto obserwować Wenus, Marsa i Saturna
W kwietniu wystąpią bardzo dobre warunki do obserwacji Wenus, Marsa i Saturna. Swoją aktywnością popisze się także ciekawy rój Lirydów. Po równonocy wiosennej dnia przybywa coraz szybciej. 1 kwietnia w Warszawie Słońce wzejdzie o godzinie 6.10, a z...
 
Polska stanie się centrum badań Marsa
Za dwa tygodnie Warszawa stanie się na chwilę światowym centrum badań Marsa. W dniach 22-23 października stolicy Polski odbędzie się 10. Europejska Konwencja Mars Society, w której wezmą udział uczestnicy z całego świata.W programie konf...

Reklama:


Mars

To hasło encyklopedii posiada podstrony: [1][2] 3

Czy wiesz że...?
Metanogeny zwane też tradycyjnie bakteriami metanogennymi, bakteriami metanogenicznymi lub metanobakteriami, mimo że według obecnych klasyfikacji taksonomicznych nie są zaliczane do bakterii, są to archeowce u których głównym produktem oddychania jest metan. W tym typie oddychania beztlenowego energia użyteczna biologicznie jest pozyskiwana podczas przenoszenia elektronów z wodoru na dwutlenek węgla. Metanobakterie są bezwzględnymi anaerobami. Ich metabolizm zachodzi przy temperaturach od 0 do 70 °C, niektóre są w stanie funkcjonować nawet w temperaturze 90 °C, przy wyższych temperaturach giną. Wraz ze wzrostem temperatury wzrasta wydajność metabolizmu. Środowisko bakterii metanogennych musi być beztlenowe, pH neutralne lub lekko alkaliczne i musi zawierać przynajmniej 50% wody. Dlatego najczęściej spotyka się je w: bagnach, na uprawach ryżowych, oborniku, gnojowicy lub w układzie trawiennym przeżuwaczy. Inhibitorem bakterii metanogenicznych są: kwasy organiczne, tlen oraz środki dezynfekcyjne. Zamieszkują również: jelito grube kręgowców i układ trawienny termitów.

Asysta grawitacyjna – w astrodynamice pojęcie określające zmianę prędkości i kierunku lotu kosmicznego przy użyciu pola grawitacyjnego planety lub innego dużego ciała niebieskiego. Jest to obecnie powszechnie używana metoda uzyskiwania prędkości pozwalających osiągnąć zewnętrzne planety Układu Słonecznego. Została opracowana w 1959 roku w moskiewskim Instytucie Matematyki im. Stiekłowa.
Mars w kulturze

Nazwa Mars pochodzi od rzymskiego boga wojny. W różnych kulturach, Mars reprezentuje męskość i młodość. Jego symbol, koło ze strzałką skierowaną w prawo i do góry, stosowany jest także jako symbol płci męskiej.

Nazwę Mars nosi baton czekoladowy produkowany przez Mars, Incorporated. MARS to marka papierosów produkowana przez firmę Mars, Incorporated. Mars odnosi się do typów pistoletów Bergmann i Webley. Nazwę Mars noszą francuskie miejscowości w regionie Langwedocja-Roussillon, Rodan-Alpach i Limousin.

W literaturze, filmie i muzyce

Ilustracja maszyny bojowej Marsjan z francuskiego wydania "Wojny Światów" H.G. Wellsa z 1906 roku.

Jonathan Swift w 19 rozdziale swojej powieści Podróże Guliwera opisał księżyce Marsa, około 150 lat przed ich faktycznym odkryciem przez Asapha Halla, opis dość trafnie opisywał ich orbity. Wyobrażenie, że planeta posiada dwa księżyce jest jednak jeszcze starsze i pochodzi od Keplera, który w 1610 roku mylnie odczytał anagram Galileusza i uznał że ów astronom odkrył satelity Marsa.

Promieniowanie gamma – wysokoenergetyczna forma promieniowania elektromagnetycznego. Za promieniowanie gamma uznaje się promieniowanie o energii kwantu większej od 10 keV, co odpowiada częstotliwości większej od 2,42 EHz, a długości fali mniejszej od 124 pm. Zakres ten częściowo pokrywa się z zakresem promieniowania rentgenowskiego. W wielu publikacjach rozróżnienie promieniowania gamma oraz promieniowania X opiera się na ich źródłach, a nie na długości fali. Promieniowanie gamma wytwarzane jest w wyniku przemian jądrowych albo zderzeń jąder lub cząstek subatomowych, a promieniowanie rentgenowskie, w wyniku zderzeń elektronów z atomami. Promieniowanie gamma jest promieniowaniem jonizującym i przenikliwym. Nazwa promieniowania gamma pochodzi od greckiej litery γ.
Wir pyłowy lub wir piaskowy – zjawisko w atmosferze z grupy litometeorów stanowiące zbiór uniesionych z powierzchni Ziemi cząsteczek pyłu lub piasku (w przypadku wiru piaskowego), niekiedy wraz z drobnymi przedmiotami, mający kształt wirującej kolumny o małej średnicy (do około 10 m), wysokości od kilku do ponad tysiąca metrów i o osi w przybliżeniu pionowej.

Wyobraźnię twórców stymulowała intensywna czerwień powierzchni Marsa, oraz dziewiętnastowieczne naukowe spekulacje, że warunki na powierzchni nie tylko mogą podtrzymywać życie, ale życie inteligentne. Przypuszczenia te dały początek scenariuszom science fiction, wśród nich opublikowanej w 1898 roku przez H.G. Wellsa powieści "Wojna światów", w których Marsjanie szukając ucieczki z umierającej planety, dokonują inwazji na Ziemię. Stworzona przez Orsona Wellesa adaptacja radiowa "Wojny światów", została zaprezentowana 30 października 1938 roku w stacji CBS jako relacja na żywo, stając się przyczyną paniki wśród mieszkańców New Jersey, kiedy wielu słuchaczy wzięło ją za prawdę.

Suchy lód - zestalony dwutlenek węgla stosowany w chłodnictwie samodzielnie lub jako składnik mieszanin oziębiających. Otrzymywany przez rozprężanie ciekłego dwutlenku węgla i prasowanie. W warunkach normalnych suchy lód nie topi się lecz sublimuje. Proces ten powoduje samorzutne ochłodzenie się suchego lodu do temp. -78,5 °C.
Metan (CH4, znany także jako gaz błotny i gaz kopalniany) – organiczny związek chemiczny, najprostszy węglowodór nasycony (alkan). W temperaturze pokojowej jest bezwonnym i bezbarwnym gazem. Jest stosowany jako gaz opałowy i surowiec do syntezy wielu innych związków organicznych.

Inne znane dzieła w których znaczącą rolę odgrywał Mars i Marsjanie to m.in.: zbiór Kroniki marsjańskie Raya Bradbury, w którym ludzcy odkrywcy przypadkowo niszczą cywilizację Marsa, cykl Barsoom Edgara Rice Burroughsa, książka Z milczącej planety C. S. Lewisa i szereg książek Roberta Heinleina, pisanych do połowy lat sześćdziesiątych.

Mars Odyssey 2001 Orbiter – sonda kosmiczna wysłana 7 kwietnia 2001 w kierunku Marsa przez NASA w ramach programu Mars Exploration Program. Pojazd wszedł na orbitę wokół planety 24 X 2001 roku. Główną misją Odyssey jest poszukiwanie śladów wody i lodu wodnego na i pod powierzchnią Marsa oraz badanie aktywności wulkanicznej. Po osiągnięciu głównych celów, NASA zaaprobowała wydłużenie misji do sierpnia 2006 roku. Obecnie, statek kontynuuje badania naukowe oraz służy jako przekaźnik utrzymując łączność między Ziemią a pojazdami misji MER Spirit i Opportunity.
Percival Lowell (ur. 13 marca 1855 w Bostonie w USA, zm. 12 listopada 1916) – amerykański astronom-amator, który był przekonany o istnieniu kanałów na Marsie. Ufundował obserwatorium astronomiczne Lowell Observatory w Flagstaff w stanie Arizona.

Arthur C. Clarke swoją pierwszą powieść Piaski Marsa (1951) poświęcił jego zasiedlaniu przez ludzi. Wydarzenia opisane w trylogii Kima Stanleya Robinsona: Czerwony Mars (1992)Zielony Mars (1994) i Błękitny Mars (1996) oparte są na wizji kolonizacji i przystosowywania tej planety do ludzkich potrzeb. Autor koncentrował się jednak nie na aspektach technicznych przedsięwzięcia, lecz na wizji budowy nowego społeczeństwa ludzi – Marsjan. Również znany amerykański pisarz Ben Bova, poruszył tematykę eksploracji Marsa w trylogii Mars (1992), Powrót na Marsa (1999) i Życie na Marsie (2008), zawartej w cyklu Droga przez Układ Słoneczny.

Akrecja – w astronomii terminem tym określa się opadanie rozproszonej materii na powierzchnię ciała niebieskiego w wyniku działania grawitacji. Zjawisku temu może towarzyszyć wydzielanie dużej ilości energii w postaci promieniowania elektromagnetycznego, gdy opadająca materia wyświeca część utraconej grawitacyjnej energii potencjalnej. Szczególnie widowiskowa jest akrecja na obiekty zwarte – białe karły, gwiazdy neutronowe czy czarne dziury. Uważa się, że mechanizmem "zasilającym" aktywne jądra galaktyk jest właśnie akrecja materii na supermasywną czarną dziurę.
Wieczna lub wieloletnia zmarzlina, zwana też czasem wieczną marzłocią lub marzłocią trwałą lub zlodowaceniem podziemnym lub (ang.) permafrostem – zjawisko trwałego (minimum dwa kolejne lata) utrzymywania się części skorupy ziemskiej w temperaturze poniżej punktu zamarzania wody niezależnie od pory roku. Powstaje w warunkach suchego i jednocześnie zimnego klimatu (o średniej temperaturze powietrza poniżej -11 stopni Celsjusza). Obejmuje około 4/5 Alaski, większość północnej Kanady i ²/3 Syberii (ciągła zmarzlina występuje prawie wyłącznie we wschodniej Syberii, w zachodniej jest obecna tylko na północnym wybrzeżu oceanu). Ciągła zmarzlina sięga aż do północnej Mongolii, punktowo występuje też w Górach Skandynawskich i w Grenlandii. Natomiast nieciągłe zmarzliny zajmują także większość Tybetu, są też znane z Alp.

Motyw marsjańskiej kolonii, walczącej o niezależność od Ziemi, jest elementem fabuły powieści Grega Beara i Kima Stanleya Robinsona, a także w filmie Pamięć absolutna na podstawie opowiadania Philipa K. Dicka i w serialu telewizyjnym Babilon 5. Niektóre gry wideo również korzystają z tego elementu, w tym Red Faction. Mars (i jego księżyce), były również miejscem akcji popularnych gier serii Doom i Martian Gothic.

Epoka noachijska – najstarsza epoka w geologii Marsa. Miała miejsce pomiędzy 4,6 a 3,5 miliarda lat temu, kiedy północne równiny Marsa przez dziesiątki, a możliwe że setki milionów lat, pokrywał głęboki ocean. Ocean ten znikł z powierzchni planety przed nastaniem epoki hesperyjskiej, pomiędzy 4 a 3,8 miliardów lat temu.
Earth Return Vehicle (z ang. "pojazd powracający na Ziemię") jest to bezzałogowy statek kosmiczny, który - według jednej z koncepcji - mógłby być elementem pierwszego etapu podboju Marsa przez człowieka.

Pierwszym polskim pisarzem który poruszy temat Marsa. Stanisław Lem w swojej pierwszej powieści Człowiek z Marsa (1947) przedstawił jakby własną wizję Wojny światów. Już w tej powieści pojawił się przewodni motyw niemożności porozumienia pomiędzy przedstawicielami odmiennych cywilizacji. W opowiadaniu Ananke (1971) temat kanałów marsjańskich, badań i kolonizacji Marsa jest jednym z ważnych motywów zaś sama planeta została mazwana świnią.

Kometa – małe ciało niebieskie poruszające się w układzie planetarnym, które na krótko pojawia się w pobliżu gwiazdy centralnej. Ciepło tej gwiazdy powoduje, że wokół komety powstaje koma, czyli gazowa otoczka. W przestrzeń kosmiczną jądro komety wyrzuca materię, tworzącą dwa warkocze kometarne – gazowy i pyłowy, skierowane pod różnymi kątami do kierunku ruchu komety. Gazowy warkocz komety jest zawsze zwrócony w kierunku przeciwnym do gwiazdy, co spowodowane jest oddziaływaniem wiatru słonecznego, który "wieje" zawsze od gwiazdy. Pyłowy warkocz składa się z drobin zbyt masywnych, by wiatr słoneczny mógł znacząco zmienić kierunek ich ruchu.
Oliwiny – grupa minerałów zaliczana do krzemianów. Mają zazwyczaj barwę zieloną w odcieniach, ale też brązową, czarną a wyjątkowo są białe lub bezbarwne.

Kolejnym polskim pisarzem, który poruszył tematykę kolonizacji Marsa i kształtowania się tamtejszego społeczeństwa był Rafał Kosik. W swojej powieści Mars (2003) przedstawił wizję zdegenerowanej marsjańskiej cywilizacji, chylącej się ku upadkowi oraz katastrofy ekologicznej do której doprowadziło nieumiejętne przeprowadzenie terraformacji .

Mars Express Orbiter – jest bezzałogową sondą kosmiczną. Jest częścią programu Mars Express, Europejskiej Agencji Kosmicznej (ESA), którego celem jest badanie Marsa. W jej skład wchodzi orbiter oraz lądownik Beagle 2.
Phobos-Grunt – sonda przygotowywana przez Rosyjską Federalną Agencję Kosmiczną (Roskosmos). W listopadzie 2011 roku ma zostać wystrzelona w kierunku Phobosa (większego księżyca Marsa) w celu pobrania próbek gruntu i dostarczenie ich na Ziemię. Do zatknięcia sondy w słabym polu grawitacyjnym Phobosa użyje się świdrów.

Po tym jak sondy kosmiczne Mariner i Viking przysłały zdjęcia ukazujące rzeczywiste oblicze Marsa, martwego i pozbawionego kanałów, te wyobrażenia Marsa zostały zarzucone na rzecz realistycznych wyobrażeń przyszłej kolonizacji Marsa przez ludzkość, z których do najbardziej znanych należy trylogia marsjańska (Czerwony Mars, Zielony Mars i Błękitny Mars) Kima Robinsona. Jednak pseudonaukowe spekulacje na temat Twarzy na Marsie i innych tajemniczych obiektów zauważonych przez sondy kosmiczne powodują, że życie na Marsie to nadal popularny motyw w twórczości science fiction, zwłaszcza w filmie.

Jonathan Swift (ur. 30 listopada 1667 w Dublinie, zm. 19 października 1745 w Dublinie) – irlandzki pisarz, autor licznych utworów satyrycznych, m.in. Bitwy Książek oraz politycznych, m.in. Listów Kupca Bławatnego, jednak najbardziej jest znany jako twórca Podróży Guliwera, najważniejszej książki angielskiego oświecenia, która zyskała sobie ogromną popularność.
Obrót synchroniczny (rotacja synchroniczna) - zjawisko astronomiczne obserwowane w układach dwóch wzajemnie obiegających się ciał niebieskich polegające na tym, że okres obrotu jednego z nich wokół własnej osi jest równy okresowi obiegu wokół drugiego ciała.

Komiksowa postać inteligentnego marsjanina Marvina pojawiła się w telewizji w 1948 roku w animowanej serii Zwariowane Melodie i nadal jest obecna w kulturze masowej.

Polski artysta Kazik Staszewski na płycie "Melassa" nagrał piosenkę o inwazji marsjan na Polskę pod tytułem "Mars Napada"

Filmy o Marsie

Do tematyki związanej z Marsem (a także Marsjanami) odnosi się wiele filmów – oto niektóre z nich:

Orion (wcześniej znany pod nazwą Crew Exploration Vehicle (CEV czyli Załogowy Pojazd Badawczy), to projektowany amerykański załogowy pojazd kosmiczny, który docelowo ma zastąpić wycofywane ze służby wahadłowce i umożliwić Amerykanom załogowe wyprawy na Międzynarodową Stację Kosmiczną (ISS) oraz Księżyc. Orion lub jego następca zabiorą ludzi na Marsa prawdopodobnie jeszcze w XXI wieku.[potrzebne źródło]
Planeta wewnętrzna to planeta, której orbita leży w wewnętrznym obszarze rozpatrywanego systemu planetarnego. W Układzie Słonecznym granicą części "wewnętrznej" i "zewnętrznej" jest pas planetoid, planetami wewnętrznymi są więc wszystkie planety skaliste: Merkury, Wenus, Ziemia i Mars.
  • Wojna światów (War of the Worlds), 1953, reżyseria Byron Haskin
  • Najeźdźcy z Marsa (Invaders from Mars), 1953, reżyseria William Cameron Menzies
  • Robinson Crusoe na Marsie (Robinson Crusoe on Mars), 1964, reżyseria Byron Haskin
  • Mars potrzebuje kobiet (Mars Needs Women), 1967, reżyseria Larry Buchanan
  • Marsjanie wracajcie do domu (Martians Go Home), 1990, reżyseria Fredric Brown
  • Pamięć absolutna (Total Recall), 1990, reżyseria Paul Verhoeven
  • Marsjanie atakują! (Mars Attacks!), 1996, reżyseria Tim Burton
  • Mój przyjaciel Marsjanin (My Favorite Martian), 1999, reżyseria Donald Petrie
  • Misja na Marsa (Mission to Mars), 2000, reżyseria Brian De Palma
  • Czerwona Planeta (Red Planet), 2000, reżyseria Antony Hoffman
  • Doom, 2005, reżyseria Andrzej Bartkowiak
  • Matki w mackach Marsa (Mother of the tentacles Mars), 2011, animacja komputerowa

    • Gry komputerowe

  • Doom – seria gier typu FPS, których fabuła rozgrywa się w bazie naukowo-wojskowej na Marsie
  • Chaser – FPS z 2003 roku; na Marsie ma miejsce tylko część gry
  • Red Faction – cała historia odbywa się na Marsie
  • UFO: Afterlight – trzecia część serii UFO
  • Earth 2160 – na Marsie ma miejsce tylko część gry
  • Mass Effect – Mars jest wspominany, jako miejsce odkrycia przez ludzi w 2148 ruin należących do starożytnej cywilizacji – Protean. W trzeciej odsłonie gry jest do wykonania jedna misja na Marsie.
  • Dark Colony - gra strategiczna z 1997, której scenariusz skupia się na konflikcie dwóch ras: ludzi i obcych, Taar, którzy przybyli skolonizować Czerwoną Planetę po tym, gdy ludzkość odkryła na niej "nadzwyczajne źródło energii". Dzięki niej możliwe było utworzenie ekosystemu niezbędnego do funkcjonowania życia

    • Przypisy

    1. ↑ Ashley Yeager: Impact May Have Transformed Mars. ScienceNews.org, 19.07.2008. [dostęp 2010-11-20].
    2. ↑ Ian Sample: Cataclysmic impact created north-south divide on Mars. W: London [on-line]. Science @ guardian.co.uk, 26 czerwca 2008. [dostęp 2010-11-20].
    3. Trudy E. Bell, Tony Phillips: Once Upon a Water Planet. Science @ NASA, 12.03.2002. [dostęp 2010-11-20].
    4. NASA Images Suggest Water Still Flows in Brief Spurts on Mars. NASA/JPL, 6.12.2006. [dostęp 2010-11-20].
    5. ↑ Water ice in crater at Martian north pole. ESA, 28.07.2005. [dostęp 2010-11-20].
    6. G. Webster, D. Beasley: Orbiter's Long Life Helps Scientists Track Changes on Mars. NASA, 20.09.2005. [dostęp 2010-11-20].
    7. ↑ Scientists Discover Concealed Glaciers on Mars at Mid-Latitudes. University of Texas at Austin, 20.11.2008. [dostęp 2010-03-19].
    8. Mars pictures reveal frozen sea. ESA, 21.02.2005. [dostęp 2010-11-20].
    9. ↑ NASA Spacecraft Confirms Martian Water, Mission Extended. Science @ NASA, 31.07.2008. [dostęp 2008-08-01].
    10. ↑ David R. Williams: Mars Fact Sheet. W: National Space Science Data Center [on-line]. NASA, 1.09.2004. [dostęp 2010-11-20].
    11. Mark Peplow: How Mars got its rust. W: BioEd Online [on-line]. MacMillan Publishers Ltd.. [dostęp 2007-03-10].
    12. Philip R. Christensen, et al.. Morphology and Composition of the Surface of Mars: Mars Odyssey THEMIS Results. „Science”. 300 (5628), s. 2056–2061, 27.06.2003. doi:10.1126/science.1080885. PMID 12791998. 
    13. Matthew P. Golombek. The Surface of Mars: Not Just Dust and Rocks. „Science”. 300 (5628), s. 2043–2044, 27.06.2003. doi:10.1126/science.1082927. PMID 12829771. 
    14. Theresa Valentine, Lishan Amde: Magnetic Fields and Mars. Mars Global Surveyor @ NASA, 9.11.2006. [dostęp 2010-11-20].
    15. Magnetic Strips Preserve Record of Ancient Mars. NASA. [dostęp 2010-11-20].
    16. New Map Provides More Evidence Mars Once Like Earth. NASA/Goddard Space Flight Center. [dostęp 2006-03-17].
    17. Dave Jacqué: APS X-rays reveal secrets of Mars' core. Argonne National Laboratory, 26.09.2003. [dostęp 2010-11-20].
    18. A. N. Halliday, H. Wänke, J.-L. Birck, R. N. Clayton. The Accretion, Composition and Early Differentiation of Mars. „Space Science Reviews”. 96 (1/4), s. 197–230, 2001. doi:10.1023/A:1011997206080. Bibcode: 2001SSRv...96..197H. 
    19. V. N. Zharkov: The role of Jupiter in the formation of planets. 1993, s. 7–17. 
    20. Jonathan I. Lunine, John Chambers, Alessandro Morbidelli, Laurie A. Leshin. The origin of water on Mars. „Icarus”. 165 (1), s. 1–8, wrzesień 2003. doi:10.1016/S0019-1035(03)00172-6. Bibcode: 2003Icar..165....1L. 
    21. N.G. Barlow: MEVTV Workshop on Early Tectonic and Volcanic Evolution of Mars. LPI Technical Report 89-04. H. Frey (red.). Cz. Conditions on Early Mars: Constraints from the Cratering Record. Easton, Maryland: Lunar and Planetary Institute, 5-7.10.1988, s. 15. 
    22. Giant Asteroid Flattened Half of Mars, Studies Suggest. Scientific American. [dostęp 2008-06-27].
    23. Kenneth Chang: Huge Meteor Strike Explains Mars’s Shape, Reports Say. New York Times, 26.06.2008. [dostęp 2010-11-20].
    24. K. L. Tanaka. The Stratigraphy of Mars. „Journal of Geophysical Research”. 91 (B13), s. E139–E158, 1986. doi:10.1029/JB091iB13p0E139. 
    25. William K. Hartmann, Gerhard Neukum. Cratering Chronology and the Evolution of Mars. „Space Science Reviews”. 96 (1/4), s. 165–194, kwiecień 2001. doi:10.1023/A:1011945222010. Bibcode: 2001SSRv...96..165H. 
    26. Globalna wilgotna historia Marsa. astronomia.teleskopy.net. [dostęp 2010-11-20].
    27. Dane z sondy NASA sugerują zróżnicowane środowisko wodne na starożytnym Marsie. astronomia.teleskopy.net. [dostęp 2010-11-20].
    28. Powodzie lodowcowe na Marsie. astronomia.teleskopy.net. [dostęp 2010-11-20].
    29. Zdjęcia wskazują, że na Marsie istniały jeziora. astronomia.teleskopy.net. [dostęp 2010-11-20].
    30. Karl L. Mitchell, Lionel Wilson. Mars: recent geological activity: Mars: a geologically active planet. „Astronomy & Geophysics”. 44 (4), s. 4.16–4.20, sierpień 2003. doi:10.1046/j.1468-4004.2003.44416.x. Bibcode: 2003A&G....44d..16M. 
    31. Alicia Chang: Scientists: Salt in Mars soil not bad for life. Associated Press, 5.08.2008. [dostęp 2010-11-20].
    32. NASA Spacecraft Analyzing Martian Soil Data. JPL. [dostęp 2010-11-20].
    33. Dust Devil Etch-A-Sketch (ESP_013751_1115). NASA/JPL/University of Arizona, 2.07.2009. [dostęp 2010-11-20].
    34. Norbert Schorghofer, Oded Aharonson, Samar Khatiwala. Slope streaks on Mars: Correlations with surface properties and the potential role of water. „Geophysical Research Letters”. 29. S. 41-1 - 41-3. doi:10.1029/2002GL015889 (ang.). 
    35. A. Horváth, T. Gánti, Sz. Bérczi, E. Szathmáry: Biogenic ringed Dark Dune Spots on Mars?. [dostęp 2011-09-13].
    36. Tibor Gánti, András Horváth, Albert Gesztesi and Eörs Szathmáry: Dark Dune Spots on Mars: Signs of Living Surface Organisms?. [dostęp 2011-09-13].
    37. ↑ NASA, Mars: Facts & Figures. [dostęp 2010-11-20].
    38. Jennifer L. Heldmann, et al.. Formation of Martian gullies by the action of liquid water flowing under current Martian environmental conditions. „Journal of Geophysical Research”. 110, 7.05.2005. doi:10.1029/2004JE002261. [dostęp 2010-11-20]. Cytat: conditions such as now occur on Mars, outside of the temperature-pressure stability regime of liquid water (...) Liquid water is typically stable at the lowest elevations and at low latitudes on the planet because the atmospheric pressure is greater than the vapor pressure of water and surface temperatures in equatorial regions can reach 273 K for parts of the day [Haberle et al., 2001]. 
    39. ↑ V.-P. Kostama, M. A. Kreslavsky, J. W. Head. Recent high-latitude icy mantle in the northern plains of Mars: Characteristics and ages of emplacement. „Geophysical Research Letters”. 33, 3.06.2006. doi:10.1029/2006GL025946. [dostęp 2007-08-12]. Cytat: Martian high-latitude zones are covered with a smooth, layered ice-rich mantle.. 
    40. Shane Byrne, Andrew P. Ingersoll. A Sublimation Model for Martian South Polar Ice Features. „Science”. 299 (5609), s. 1051–1053, 2003. doi:10.1126/science.1080148. PMID 12586939. 
    41. David Whitehouse: Long history of water and Mars. BBC News, 24 stycznia 2004. [dostęp 2010-11-20].
    42. Mars' South Pole Ice Deep and Wide. NASA, 15 marca 2007. [dostęp 2010-11-20].
    43. John B. Murray, et al.. Evidence from the Mars Express High Resolution Stereo Camera for a frozen sea close to Mars' equator. „Nature”. 434 (703), s. 352–356, 17 marca 2005. doi:10.1038/nature03379. PMID 15772653. 
    44. Richard A. Kerr. Ice or Lava Sea on Mars? A Transatlantic Debate Erupts. „Science”. 307 (5714), s. 1390–1391, 4.03.2005. doi:10.1126/science.307.5714.1390a. PMID 15746395. 
    45. ↑ W. L. Jaeger, et al.. Athabasca Valles, Mars: A Lava-Draped Channel System. „Science”. 317 (5845), s. 1709–1711, 21.09.2007. doi:10.1126/science.1143315. PMID 17885126. 
    46. W. V. Boynton, et al.. Concentration of H, Si, Cl, K, Fe, and Th in the low and mid latitude regions of Mars. „Journal of Geophysical Research, Planets”. 112. doi:10.1029/2007JE002887. 
    47. W. C. Feldman, et al.. Topgraphic control of hydrogen deposits at low latitudes to midlatitudes of Mars. „Journal of Geophysical Research”. 110, 30.11.2005. doi:10.1029/2005JE002452. 11009. 
    48. Michael C. Malin. Evidence for Recent Groundwater Seepage and Surface Runoff on Mars. „Science”. 288 (5475), s. 2330–2335, 30.06.2000. doi:10.1126/science.288.5475.2330. PMID 10875910. 
    49. NASA Images Suggest Water Still Flows in Brief Spurts on Mars. NASA, 6.12.2006. [dostęp 2010-11-20].
    50. Water flowed recently on Mars. BBC, 6.12.2006. [dostęp 2010-11-20].
    51. Water May Still Flow on Mars, NASA Photo Suggests. NASA, 6.12.2006.
    52. Mineral in Mars 'Berries' Adds to Water Story. 3.03.2004. [dostęp 2010-11-20].
    53. A. S. McEwen, et al.. A Closer Look at Water-Related Geologic Activity on Mars. „Science”. 317 (5845), s. 1706–1709, 21.09.2007. doi:10.1126/science.1143987. PMID 17885125. 
    54. Mars Exploration Rover Mission: Science. 12.07.2007. [dostęp 2010-01-10].
    55. J. T. Mellon, W. C. Feldman, T. H. Prettyman. The presence and stability of ground ice in the southern hemisphere of Mars. „Icarus”. 169 (2), s. 324–340, 2003. doi:10.1016/j.icarus.2003.10.022. [dostęp 2010-11-20]. 
    56. Mars Rovers Spot Water-Clue Mineral, Frost, Clouds. , grudzień 13, 2004. NASA. [dostęp 2010-11-20]. 
    57. David Darling: Mars, polar caps. W: Encyclopedia of Astrobiology, Astronomy, and Spaceflight [on-line]. [dostęp 2010-11-20].
    58. MIRA's Field Trips to the Stars Internet Education Program. [dostęp 2010-11-20].
    59. Michael H. Carr. Oceans on Mars: An assessment of the observational evidence and possible fate. „Journal of Geophysica Research”. 108 (5042), s. 24, 2003. doi:10.1029/2002JE001963. [dostęp 2010-11-20]. 
    60. Tony Phillips: Mars is Melting, Science at NASA. [dostęp 2010-11-20].
    61. J. J. Plaut. Subsurface Radar Sounding of the South Polar Layered Deposits of Mars. „Science”. 315, s. 92, 2007. doi:10.1126/science.1139672. PMID 17363628. 
    62. J. D. Pelletier. How do spiral troughs form on Mars?. „Geology”. 32, s. 365–367, 2004. doi:10.1130/G20228.2. [dostęp 2010-11-20]. 
    63. Mars polar cap mystery solved. 22.09.2008. [dostęp 2010-11-20].
    64. NASA Findings Suggest Jets Bursting From Martian Ice Cap. , 16.08.2006. NASA. [dostęp 2010-11-20]. 
    65. H. H. Kieffer: Mars Polar Science 2000. 2000. [dostęp 2010-11-20].
    66. G. Portyankina: Fourth Mars Polar Science Conference. 2006. [dostęp 2010-11-20].
    67. Hugh H. Kieffer. CO2 jets formed by sublimation beneath translucent slab ice in Mars' seasonal south polar ice cap. „Nature”. 442 (7104), s. 793–796, 30.05.2006. doi:10.1038/nature04945. PMID 16915284. [dostęp 2009-09-02]. 
    68. William Sheehan: Areographers. W: The Planet Mars: A History of Observation and Discovery [on-line]. [dostęp 2006-06-13].
    69. Viking and the Resources of Mars. W: Humans to Mars: Fifty Years of Mission Planning, 1950–2000 [on-line]. [dostęp 2010-11-20].
    70. H. Frommert, C. Kronberg: Christiaan Huygens. [dostęp 2010-11-20].
    71. B. A. Archinal, M. Caplinger. Mars, the Meridian, and Mert: The Quest for Martian Longitude. „Abstract #P22D-06”, jesień 2002. American Geophysical Union. Bibcode: 2002AGUFM.P22D..06A. 
    72. W. Zeitler, T. Ohlhof, H. Ebner. Recomputation of the global Mars control-point network. „Photogrammetric Engineering & Remote Sensing”. 66 (2), s. 155–161, luty 2000. [dostęp 2010-11-20]. 
    73. Cynthia J. Lunine: Earth: evolution of a habitable world. Cambridge University Press, 1999, s. 183. ISBN 0521644232. 
    74. Shawn Wright: Infrared Analyses of Small Impact Craters on Earth and Mars. 4.04.2003. [dostęp 26.02.2007].
    75. Mars Global Geography. W: Windows to the Universe [on-line]. 27.04.2001. [dostęp 2010-11-20].
    76. G. W. Wetherill. Problems Associated with Estimating the Relative Impact Rates on Mars and the Moon. „Earth, Moon, and Planets”. 9, s. 227, 1999. doi:10.1007/BF00565406. [dostęp 2010-11-20]. 
    77. Francois M. Costard. The spatial distribution of volatiles in the Martian hydrolithosphere. „Earth, Moon, and Planets”. 45, s. 265–290, czerwiec 1989. doi:10.1007/BF00057747. Bibcode: 1989EM&P...45..265C. 
    78. Craig Glenday: Guinness World Records. Random House, Inc., 2009, s. 12. ISBN 0553592564. 
    79. Junyong Chen. Progress in technology for the 2005 height determination of Qomolangma Feng (Mt. Everest). „Science in China Series D: Earth Sciences”. 49 (5), s. 531–538, maj 2006. doi:10.1007/s11430-006-0531-1. 
    80. B. K. Lucchitta, C. E. Rosanova: Valles Marineris; The Grand Canyon of Mars. 26.08.2003. [dostęp 2010-11-20].
    81. T. N. Cushing, J. J. Wynne, P. R. Christensen: Themis Observes Possible Cave Skylights on Mars. 2007. [dostęp 2007-08-02].
    82. NAU researchers find possible caves on Mars. . 4 (12), 28.03.2007. Northern Arizona University. [dostęp 2010-11-20]. 
    83. Researchers find possible caves on Mars. , 17.03.2007. [dostęp 2010-11-20]. 
    84. ↑ Tony Philips: The Solar Wind at Mars. 2001. [dostęp 2010-11-20].
    85. R. Lundin. Solar Wind-Induced Atmospheric Erosion at Mars: First Results from ASPERA-3 on Mars Express. „Science”. 305 (5692), s. 1933–1936, 2004. doi:10.1126/science.1101860. PMID 15448263. 
    86. Alexander A. Bolonkin: Artificial Environments on Mars. Springer Berlin Heidelberg, 2009, s. 599–625. ISBN 9783642036293. 
    87. Atkinson, Nancy: The Mars Landing Approach: Getting Large Payloads to the Surface of the Red Planet. 17.07.2007. [dostęp 2010-11-20].
    88. Michael H. Carr: The surface of Mars. Cambridge University Press, 2006, s. 16. ISBN 0521872014. 
    89. M. T. Lemmon. Atmospheric Imaging Results from Mars Rovers. „Science”. 306 (5702), s. 1753–1756, 2004. doi:10.1126/science.1104474. PMID 15576613. 
    90. V. Formisano, S. Atreya, T. Encrenaz, N. Ignatiev i inni. Detection of Methane in the Atmosphere of Mars. „Science”. 306, s. 1758–1761, 2004. doi:10.1126/science.1101732. PMID 15514118. 
    91. Mars Express confirms methane in the Martian atmosphere. , marzec 30, 2004. ESA. [dostęp 2010-11-20]. 
    92. ↑ Michael J. Mumma. Strong Release of Methane on Mars in Northern Summer 2003. „Science”. 323 (5917), s. 1041–1045, 20.02.2009. doi:10.1126/science.1165243. PMID 19150811. 
    93. Eric Hand. Plumes of methane identified on Mars. , 21.10.2008. Nature News. [dostęp 2010-11-20]. 
    94. Lefèvre Franck. Observed variations of methane on Mars unexplained by known atmospheric chemistry and physics. „Nature”. 460 (7256), s. 720–723, 6.08.2009. doi:10.1038/nature08228. PMID 19661912. [dostęp 2010-11-20]. 
    95. ↑ C. Oze, M. Sharma. Have olivine, will gas: Serpentinization and the abiogenic production of methane on Mars. „Geophysical Research Letters”. 32, s. L10203, 2005. doi:10.1029/2005GL022691. 
    96. Vladimir A. Krasnopolsky. Some problems related to the origin of methane on Mars. „Icarus”. 180 (2), s. 359–367, luty 2005. doi:10.1016/j.icarus.2005.10.015. 
    97. Jeffrey Kluger: Mars, in Earth's Image. 1.09.1992. [dostęp 2010-11-20].
    98. Mars' desert surface.... W: MGCM Press release [on-line]. [dostęp 2010-11-20].
    99. Jason C. Goodman: The Past, Present, and Possible Future of Martian Climate. 22.09.1997. [dostęp 2010-11-20].
    100. Tony Philips: Planet Gobbling Dust Storms. W: Science @ NASA [on-line]. 16.07.2001. [dostęp 2006-06-07].
    101. Ciekawostki dotyczące Marsa
    102. Nadine G. Barlow: Mars: an introduction to its interior, surface and atmosphere. Cambridge University Press, 2008, s. 21, seria: Cambridge planetary science. ISBN 0521852269. 
    103. Mars 2009/2010. Students for the Exploration and Development of Space (SEDS), 20 listopada 2010. [dostęp 2007-12-28].
    104. Mars' Orbital eccentricity over time. W: Solex [on-line]. 2003. [dostęp 2007-07-20].
    105. ↑ Jean Meeus: When Was Mars nazwisko This Close?. marzec 2003. [dostęp 2010-11-20].
    106. Ron Baalke: Mars Makes Closest Approach In Nearly 60,000 Years. 22.08.2003. [dostęp 2008-01-18].
    107. Close Inspection for Phobos. W: ESA website [on-line]. [dostęp 2006-06-13].
    108. ↑ The martian moon Phobos may have formed by catastrophic blast. „Astronomy magazine”, 20 listopada 2010. [dostęp 2010-11-20]. 
    109. Ares Attendants: Deimos & Phobos. W: Greek Mythology [on-line]. [dostęp 2010-11-20].
    110. G. E. Hunt, W. H. Michael, D. Pascu, J. Veverka i inni. The Martian satellites – 100 years on. „Quarterly Journal of the Royal Astronomical Society”. 19, s. 90–109, marzec 1978. Bibcode: 1978QJRAS..19...90H. 
    111. ↑ Bill Arnett: Phobos. W: nineplanets [on-line]. 20.11.2004. [dostęp 2010-11-20].
    112. Scott Ellis: Geological History: Moons of Mars. [dostęp 2007-12-22]. (Internet Archive)
    113. Precise mass determination and the nature of Phobos. „Geophysical Research Letters”. 37 (L09202), 7.05.2010. American Geophysical Union. doi:10.1029/2009GL041829. [dostęp 2010-11-20]. 
    114. ↑ M. Giuranna: European Planetary Science Congress Abstracts, Vol. 5. 2010. [dostęp 2010-11-20]. 
    115. John Lloyd: The QI Book of General Ignorance. Britain: Faber and Faber Limited, 2006, s. 102, 299. ISBN 978-0-571-24139-2. 
    116. Akkana Peck: Mars Observing FAQ. W: Shallow Sky [on-line]. [dostęp 2010-11-20].
    117. Michael Zeilik: Astronomy: the Evolving Universe. Wyd. 9th. Cambridge University Press, 2002, s. 14. ISBN 0521800900. 
    118. Jacques Laskar: Primer on Mars oppositions. 14.08.2003. [dostęp 2010-11-14]. (Solex 11)
    119. Close Encounter: Mars at Opposition. NASA, 3.11.2005. [dostęp 2010-11-20].
    120. William Sheehan: Appendix 1: Oppositions of Mars, 1901--2035. W: The Planet Mars: A History of Observation and Discovery [on-line]. 2.02.1997. [dostęp 2010-11-20].
    121. Po opozycji 12 lutego 1995 kolejna nastąpiła 17 marca 1997. Po opozycji 13 lipca 2065 następna nastąpi dopiero 2 października 2067. Zapoznaj się również z: Astropro 3000-year Sun-Mars Opposition Tables (ang.)
    122. Joe Rao: NightSky Friday – Mars and Earth: The Top 10 Close Passes Since 3000 B.C.. W: Space.com [on-line]. 22.08.2003. [dostęp 2009-05-20]. (Internet Archive)
    123. B. Novakovic. Senenmut: An Ancient Egyptian Astronomer. „Publications of the Astronomical Observatory of Belgrade”. 85, s. 19–23, październik 2008. Bibcode: 2008POBeo..85...19N. 
    124. John David North: Cosmos: an illustrated history of astronomy and cosmology. University of Chicago Press, 2008, s. 48–52. ISBN 0226594416. 
    125. Noel M. Swerdlow: The Babylonian theory of the planets. Princeton University Press, 1998, s. 34–72. ISBN 0691011966. 
    126. Charles Lane Poor: The solar system: a study of recent observations. G. P. Putnam's sons, 1908, s. 193. 
    127. David Michael Harland: Cassini at Saturn: Huygens results. 2007, s. 1. ISBN 0-387-26129-X. [dostęp 2010-11-20]. 
    128. Charles E. Hummel: The Galileo connection: resolving conflicts between science & the Bible. InterVarsity Press, 1986, s. 35–38. ISBN 0-87784-500-X. [dostęp 2010-11-15]. 
    129. Joseph Needham, Colin A. Ronan: The Shorter Science and Civilisation in China: An Abridgement of Joseph Needham's Original Text. Wyd. 3rd. Cambridge University Press, 1985, s. 187. ISBN 0521315360. 
    130. Richard Thompson. Planetary Diameters in the Surya-Siddhanta. . 11 (2), s. 193–200 [193–6], 1997. [dostęp 2010-03-13]. 
    131. Eduard Sachau: Alberuni's India: an account of the religion, philosophy, literature, geography, chronology, astronomy, customs, laws and astrology of India about A.D. 1030. Routledge, 2001, s. 68. ISBN 0415244986. 
    132. Reni Taton: Planetary Astronomy from the Renaissance to the Rise of Astrophysics, Part A, Tycho Brahe to Newton. Cambridge University Press, 2003, s. 109. ISBN 0521542057. 
    133. Stephen Breyer. Mutual Occultation of Planets. „Sky and Telescope”. 57 (3), s. 220, marzec 1979. 
    134. W. T. Peters. The Appearance of Venus and Mars in 1610. „Journal of the History of Astronomy”. 15 (3), s. 211–214, październik 1984. Bibcode: 1984JHA....15..211P. 
    135. William Sheehan: Chapter 2: Pioneers The Planet Mars: A History of Observation and Discovery. Tucson: University of Arizona, 1996. [dostęp 2010-11-20]. 
    136. Dave Snyder: An Observational History of Mars. maj 2001. [dostęp 2007-02-26].
    137. ↑ Carl Sagan: Cosmos. New York, USA: Random House, 1980, s. 107. ISBN 0394502949. 
    138. Percival Lowell: Champion of Canals. W: George Basalla: Civilized Life in the Universe: Scientists on Intelligent Extraterrestrials. Oxford University Press US, 2006, s. 67–88. ISBN 0195171810. 
    139. K. Maria, D. Lane. Geographers of Mars. „Isis”. 96 (4), s. 477–506, 2005. doi:10.1086/498590. PMID 16536152. 
    140. M. Perrotin. Observations des canaux de Mars. „Bulletin Astronomique, Serie I”. 3, s. 324–329, 1886. Bibcode: 1886BuAsI...3..324P (fr.). 
    141. K. Zahnle. Decline and fall of the Martian empire. „Nature”. 412 (6843), s. 209–213, 2001. doi:10.1038/35084148. PMID 11449281. 
    142. "Living in Space". Cary L. Mitchell, Purdue University. The Universe. Odcinek 307, sezon 2008-09.
    143. Taylor Dinerman: Is the Great Galactic Ghoul losing his appetite?. W: The space review [on-line]. 27.09.2004. [dostęp 2010-11-20].
    144. Mariner 9: Overview.
    145. Other Mars Missions. W: Journey through the galaxy [on-line]. [dostęp 2010-11-20].
    146. R. Z. Sagdeev, A. V. Zakharov. Brief history of the Phobos mission. „Nature”. 341, s. 581–585, 19.10.1989. doi:10.1038/341581a0. 
    147. Mars Global Surveyor. . [dostęp 2010-11-20]. 
    148. Mars Pulls Phoenix In. W: University of Arizona Phoenix mission Website [on-line]. [dostęp 2010-11-20].
    149. Phoenix: The Search for Water. NASA website. [dostęp 2010-11-20].
    150. Frozen Water Confirmed on Mars. [dostęp ~2010-11-20].
    151. NASA Mars Mission declared dead. , 10.11.2008. BBC. [dostęp 2010-11-20]. 
    152. NASA's Mars Odyssey Shifting Orbit for Extended Mission. 9.10.2008. [dostęp 2010-11-20].
    153. ↑ Jean-Loup Bertaux: Discovery of an aurora on Mars. W: Nature Magazine [on-line]. 9.06.2005. [dostęp 2010-11-20].
    154. Mars Exploration Rovers- Science. W: MER website [on-line]. [dostęp 2010-11-20].
    155. Spirit Updates, 2010. [dostęp 2010-11-20].
    156. NASA Spirit Rover Completes Mission on Mars. [dostęp 2011-05-29].
    157. Opportunity Rover Reaches Halfway Point of Long Trek. 8.09.2010. [dostęp 2010-11-20].
    158. Photo shows avalanche on Mars. W: CNN [on-line]. [dostęp 2008-03-09]. (Internet Archive)
    159. D. C. Agle: NASA Spacecraft Falling For Mars. 12.02.2009. [dostęp 2009-12-27].
    160. Mars Science Laboratory. W: MSL website [on-line]. [dostęp 2010-11-20].
    161. NASA Selects 'MAVEN' Mission to Study Mars Atmosphere. [dostęp 2009-09-20].
    162. Paul Rincon: European Mars launch pushed back. BBC News, 10.11.2006. [dostęp 2006-10-10].
    163. Introduction to the MetNet Mars Mission. [dostęp 2010-11-20].
    164. ↑ The MetNet Mars Precursor Mission. [dostęp 2010-11-20].
    165. Robert Britt: When do we get to Mars?. W: Space.com FAQ: Bush's New Space Vision [on-line]. [dostęp 2010-10-24]. (Internet Archive)
    166. NASA aims to put man on Mars by 2037. . AFP. 
    167. NASA in Transition as Congress OKs New Direction. SPACE.com, 30.09.2010. [dostęp 2010-11-20].
    168. Liftoff for Aurora: Europe’s imię steps to Mars, the Moon and beyond. 11.10.2002. [dostęp 2010-11-20].
    169. The ESA-NASA ExoMars programme 2016–2018 – an overview. 12.12.2009. [dostęp 2010-11-20].
    170. Mars Sample Return. 8.12.2009. [dostęp 2010-11-20].
    171. The Mars Homestead Project – Arrive, Survive, & Thrive!. [dostęp 2010-11-20].
    172. Aldrin: Mars Pioneers Should Not Return to Earth. [dostęp 2010-11-20].
    173. Deimos. W: Planetary Societies's Explore the Cosmos [on-line]. [dostęp 2010-11-20].
    174. J. Meeus, E. Goffin. Transits of Earth as seen from Mars. „Journal of the British Astronomical Association”. 93 (3), s. 120–123, kwiecień 1983. Bibcode: 1983JBAA...93..120M. 
    175. J. F., III Bell. Solar eclipses of Phobos and Deimos observed from the surface of Mars. „Nature”. 436, s. 55–57, 7.07.2005. doi:10.1038/nature03437. 
    176. Staff: Martian Moons Block Sun In Unique Eclipse Images From Another Planet. W: SpaceDaily [on-line]. 17.03.2004. [dostęp 2010-11-20].
    177. Percivel Lowell's Canals. [dostęp 2007-03-01].
    178. Charles Fergus. Mars Fever. „Research/Penn State”. 24 (2), maj 2004. [dostęp 2007-08-02]. 
    179. Nikola Tesla: Talking with the Planets. 19.02.1901. [dostęp 2007-05-04].
    180. Margaret Cheney: Tesla, man out of time. Englewood Cliffs, New Jersey: Prentice-Hall, 1981, s. 162. ISBN 978-0-13-906859-1. OCLC 7672251. 
    181. Departure of Lord Kelvin. , s. 29, 11.05.1902. 
    182. Edward Charles Pickering: The Light Flash From Mars. 16.01.1901. [dostęp 20.05.2007].
    183. Dennis Brindell Fradin: Is There Life on Mars?. McElderry Books, 1999, s. 62. ISBN 0689820488. 
    184. F. B. Salisbury. Martian Biology. „Science”. 136 (3510), s. 17–26, 1962. [dostęp 26.02.2007]. 
    185. Peter Douglas Ward, Donald Brownlee: Rare earth: why complex life is uncommon in the universe. Wyd. 2nd. Springer, 2000, s. 253. ISBN 0387952896. 
    186. Peter Bond: Distant worlds: milestones in planetary exploration. Springer, 2007. ISBN 0387402128. 
    187. Robert L. Nowack: Estimated Habitable Zone for the Solar System. [dostęp 2010-11-20].
    188. Helen Briggs. Early Mars 'too salty' for life. , 15.02.2008. BBC News. [dostęp 2010-11-20]. 
    189. Anders Hannsson: Mars and the Development of Life. Wiley, 1997. ISBN 0-471-96606-1. 
    190. New Analysis of Viking Mission Results Indicates Presence of Life on Mars. , 7.01.2007. Physorg.com. [dostęp 2010-11-20]. 
    191. John Bluck: NASA Field-Tests the First System Designed to Drill for Subsurface Martian Life. 5.07.2005. [dostęp 2010-11-20].
    192. D. C. Golden. Evidence for exclusively inorganic formation of magnetite in Martian meteorite ALH84001. „American Mineralogist”. 89 (5-6), s. 681–695, maj 2004. [dostęp 2010-11-20]. 
    193. Vladimir A. Krasnopolsky, Jean-Pierre Maillard, Tobias C. Owen. Detection of methane in the Martian atmosphere: evidence for life?. „Icarus”. 172, s. 537–547, 2004. doi:10.1016/j.icarus.2004.07.004. 
    194. Formaldehyde claim inflames Martian debate. , 25.02.2005. Nature. doi:10.1038/news050221-15. [dostęp 2010-11-20]. 
    195. The history of Mars can be traced back to 1932 (ang.). [dostęp 2010-08-13].
    196. David Darling: Swift, Jonathan and the moons of Mars. [dostęp 2007-03-01].
    197. Bernard V. Lightman: Victorian Science in Context. University of Chicago Press, 1997, s. 268–273. ISBN 0226481115. 
    198. Alex Lubertozzi, Brian Holmsten: The war of the worlds: Mars' invasion of earth, inciting panic and inspiring terror from H.G. Wells to Orson Welles and beyond. Sourcebooks, Inc., 2003, s. 3–31. ISBN 1570719853. 
    199. The War of the Worlds. [dostęp 2010-11-29].
    200. Sanford Schwartz: C. S. Lewis on the Final Frontier: Science and the Supernatural in the Space Trilogy. Oxford University Press US, 2009, s. 19–20. ISBN 019537472X. 
    201. Derek M. Buker: The science fiction and fantasy readers' advisory: the librarian's guide to cyborgs, aliens, and sorcerers. ALA Editions, 2002, s. 26, seria: ALA readers' advisory series. ISBN 0838908314. 
    202. Czerwony Mars. [dostęp 2010-12-09].
    203. Zielony Mars. [dostęp 2010-12-09].
    204. Niebieski Mars. [dostęp 2010-12-09].
    205. Komentarz Lema. [dostęp 2010-12-07].
    206. Andrzej Prószyński: Świat po katastrofie. [dostęp 2010-12-09].
    207. Mars. [dostęp 2010-12-07].
    208. Kathy Miles, Charles F., II Peters: Unmasking the Face. [dostęp 2007-03-01].
    209. Eric S. Rabkin: Mars: a tour of the human imagination. Greenwood Publishing Group, 2005, s. 141–142. ISBN 0275987191. 
    210. Melassa. [dostęp 2010-11-29].

    Linki zewnętrzne

    Commons-logo.svg  Ilustracje i media  w Wikimedia Commons
    WiktionaryPl nodesc.svg  Definicje słownikowe  w Wikisłowniku
    Wikisource-logo.svg  Teksty źródłowe  w Wikiźródłach
    Wikiquote-logo.svg  Cytaty  w Wikicytatach
    Wikinews-logo.svg  Wiadomości  w Wikinews
  • Notatki do wykładu Tektonika planet
  • On Mars: Eksploracja czerwonej planety w latach 1958–1978 na stronie NASA History Office.
  • Mars Unearthed – Comparisons of terrains between Earth and Mars (Internet Archive)
  • Be on Mars – anaglify utworzone ze zdjęć marsjańskich łazików MER
  • Mars articles in Planetary Science Research Discoveries
  • Geody Mars – World's search engine that supports NASA World Wind, Celestia, and other applications
  • Mars Society – The Mars Society, organizacja poświęcona pracom nad badaniami i przyszłym osadnictwem na Marsie.
  • NASA/JPL OnMars WMS Server for Mars Data – Work as Google Earth client overlays
  • Artykuły o geomorfologii Marsa (ang.)
    • Media
  • Computer Simulation of a flyby through Mariner Valley
  • Animacja obrotu Marsa na stronie National Oceanic and Atmospheric Administration
  • Flight Into Mariner Valley – symulacja przelotu nad kanionem Valles Marineris (NASA/JPL/Arizona State University)
  • Mars – audycja z cyklu Astronomy Cast, odcinek 52, zawiera pełen zapis rozmowy. (ang.)

    • Zasoby kartograficzne

  • Gazeteer of Planetary Nomenclature – Mars (USGS)
  • PDS Map-a-planet
  • Viking Photomap
  • MOLA (topographic) map
  • 3D maps of Mars in NASA World Wind
  • Google Mars – Interaktywna mapa Marsa
  • Ralph Aeschliman's Online Atlas of Mars

    • Cirrus (Ci) to po polsku chmura pierzasta. Należy do chmur wysokich, zbudowanych z kryształków lodu. Chmury piętra wysokiego występują w górnej troposferze. Podstawa chmur pierzastych może wystąpić poniżej wysokości o temperaturze powietrza 0°C, wyżej w atmosferze tropikalnej, niżej w obszarach polarnych. W Europie, chmura cirrus może występować na wysokości od 6 000 do 12 000 m. Temperatury w chmurach cirrus wynoszą zwykle od -10 °C do -40 °C. Tropopauza jest naturalną barierą dla wierzchołków chmur pierzastych. Typowa chmura cirrus wyglądem przypomina nici pajęcze, delikatne włókna, "włosy anielskie", pierze, nierzadko też kłaczki lub loczki.
    Zwariowane Melodie (oryginalny tytuł angielski: Looney Tunes lub Merrie Melodies, 1929-1969) – seria krótkich, animowanych filmów, produkowana przez wytwórnię Warner Bros. Epizody opowiadają o przygodach królika Bugsa, kaczora Daffy’ego, kota Sylwestra, ptaszka Tweety’ego, myśliwego Elmera, Diabła Tasmańskiego Taza, Kojota i Strusia Pędziwiatra, Pirata Sama, Babci i innych postaci.



    przejdź do podstrony: [1][2] 3




    Czy wiesz że...? beta

    Załogowa wyprawa na Marsa – element programu eksploracji planety Mars, polegający na wysłaniu na nią ludzi w celu lepszego jej zbadania. Wyjątkowość tej misji będzie polegać na tym, iż Mars jest odległy od Ziemi od 55 do nawet 400 milionów kilometrów.
    ExoMars – planowana wspólna Europejskiej Agencji Kosmicznej i NASA misja badawcza Marsa. Będzie składała się z dwóch części: planowanej na 2016 obejmującej orbiter i lądownik oraz planowanej na 2018 obejmującej dwa łaziki – jeden przygotowany przez ESA, drugi przez NASA.
    Planetoida (planeta + gr. eídos postać), asteroida (gr. asteroeidés – gwiaździsty), planetka (ang. minor planet) – ciało niebieskie o małych rozmiarach - od kilku metrów do czasem ponad 1000 km, obiegające gwiazdę centralną (w Układzie Słonecznym - Słońce), posiadające stałą powierzchnię skalną lub lodową, bardzo często – przede wszystkim w przypadku asteroid mniejszych i mało masywnych – o nieregularnym kształcie, często noszącym znamiona kolizji z innymi podobnymi obiektami.
    Pas planetoid – obszar rozciągający się pomiędzy orbitami Marsa i Jowisza. W obszarze tym znajduje się wiele małych ciał niebieskich – planetoid, z których znane są już setki tysięcy. 220 planetoid ma średnicę przekraczającą 100 km. Łączna masa wszystkich obiektów w pasie planetoid szacowana jest na 2,3×1021 kg i jest tylko pięć razy mniejsza od masy Plutona.
    Magma (gr. μάγμα „gęsta maść”) – gorąca, stopiona masa krzemianów i glinokrzemianów z domieszkami tlenków i siarczków, z dużą ilością wody i gazów, znajdująca się w głębi skorupy ziemskiej.
    Teleskop (gr. tēle-skópos – daleko widzący) – przyrząd optyczny złożony z dwóch elementów optycznych: obiektywu i okularu (teleskop soczewkowy) lub z okularu i zwierciadła (teleskop zwierciadlany), połączonych tubusem. Służy do powiększania odległych obrazów. Zarówno teleskop soczewkowy, jak i teleskop zwierciadlany dają obraz rzeczywisty powiększony, odwrócony lub prosty.
    Tlenek żelaza(III) (Fe2O3, nazwa zwyczajowa: tlenek żelaza czerwony) – nieorganiczny związek chemiczny, tlenek żelaza na III stopniu utlenienia. Związek ten jest głównym składnikiem zwykłej rdzy, najczęściej spotykany spośród tlenków żelaza.
    Powyższa treść oraz zamieszczone w niej powiązane definicje/pojęcia - udostępniane są na licencji Creative Commons: uznanie autorstwa, na tych samych warunkach, z możliwością obowiązywania dodatkowych ograniczeń. Zobacz szczegółowe informacje o warunkach korzystania

    Wszystkie hasła znajdujące się w naszym mirrorze Wikipedii mają znaczenie informacyjne i edukacyjne.
    Nie mogą być traktowane jako porady.