Marsylia - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy miasta. Zapoznaj się również z: marsylia – rodzaj paproci z rodziny marsyliowatych.

Na mapach: 43°17′N 5°22′E / 43.283, 5.367

Marsylia (fr. Marseille, wł. Marsiglia, prow. Marselha lub Marsiho) – miasto w południowej Francji, drugie co do wielkości w kraju i trzeci zespół miejski. Położona jest w regionie Prowansja-Alpy-Wybrzeże Lazurowe, w departamencie Delta Rodanu, którego jest stolicą. Założona przez Greków z Fokai ok. roku 600 p.n.e. jako Μασσαλία (Massalia). W Marsylii działa polski konsulat honorowy.

Wizygoci, Goci zachodni lub Terwingowie (dosł. "leśni ludzie") – lud germański, odłam Gotów. W IV wieku przyjęli arianizm (dzięki Biblii przetłumaczonej przez Wulfilę na język gocki).

Klimat śródziemnomorski – rodzaj klimatu podzwrotnikowego, występujący nad Morzem Śródziemnym (stąd jego nazwa), w Kalifornii, RPA, na południu Australii oraz u wybrzeży Chile w Ameryce Południowej. Jego charakterystyczną cechą są ciepłe i suche lata powyżej 20 stopni C oraz łagodne zimy powyżej 0 stopni, a także fakt, że występuje głównie bezpośrednio nad morzem lub oceanem, zazwyczaj na zachodnim wybrzeżu, a bardzo rzadko w głębi lądu. Klimat ten sprzyja rolnictwu i turystyce masowej.

Demografia

Według danych na rok 2005 miasto zamieszkiwało 826 700 osób, a zespół miejski 1 516 340 osób. Gęstość zaludnienia wynosiła 3361 osób/km² .Wśród 963 gmin regionu Prowansja-Alpy-W. Lazurowe Marsylia plasuje się na 1. miejscu pod względem liczby ludności. Większość mieszkańców wyznaje katolicyzm.

II wojna światowa – największy konflikt zbrojny w historii świata, trwający od 1 września 1939 do 2 września 1945 (w Europie do 8 maja 1945), obejmujący zasięgiem działań wojennych prawie całą Europę, wschodnią i południowo-wschodnią Azję, północną Afrykę, część Bliskiego Wschodu i wszystkie oceany. Niektóre epizody wojny rozgrywały się nawet w Arktyce i Ameryce Północnej. Poza większością państw europejskich i ich koloniami, brały w niej udział państwa Ameryki Północnej i Ameryki Południowej oraz Azji. Głównymi stronami konfliktu były państwa osi i państwa koalicji antyhitlerowskiej (alianci).

Fokaja lub Focja (gr. Φώκαια, tur. Foça, łac. Phocaea) – starożytne miasto greckie na zachodnim brzegu Anatolii, na północny zachód od Smyrny (dzisiejszego Izmiru), na północnym brzegu Zatoki Smyrneńskiej. Założone przez Jonów prawdopodobnie w X w. p.n.e. Należało do najsilniejszych miast regionu. Razem z Miletem założyło nad Morzem Czarnym m.in. kolonie Amisos i Apollonia Pontyjska (tę drugą w roku 609 p.n.e.), a samodzielnie Lampsakos nad Hellespontem w 654 p.n.e.

Geografia

Marsylia leży w klimacie podzwrotnikowym śródziemnomorskim. Zimy są łagodne i wilgotne, a lata są gorące i suche. Występuje tu wiatr Mistral, a czasami również Sirocco. Wśród gmin regionu Prowansja-Alpy-W. Lazurowe Marsylia jest czwartą gminą pod względem powierzchni. Marsylia jest dużym ośrodkiem przemysłowym i handlowym. Tworzy z miastami Fos i Berre Okręg Przemysłowy Marsylii. Miasto jest jednym z głównych ośrodków przemysłu hutniczego we Francji. Rozwinięty jest również przemysł stoczniowy, lotniczy, rafineryjny, petrochemiczny, włókienniczy i spożywczy. Znaczną część gospodarki miasta stanowi turystyka. Marsylia to ważny węzeł drogowy, kolejowy i lotniczy. Znajduje się tu międzynarodowy port lotniczy Aeroport de Marseille Provence. W Marsylii istnieją dwie linie metra. Marsylia jest drugim pod względem wielkości portem Europy.

Mistral (prowans. wiatr mistrz, od Maestre – mistrz, pan) – suchy, zimny, porywisty wiatr wiejący w południowej Francji poprzez Masyw Centralny. Jest on związany z lokalnym układem cyrkulacji powietrza – pojawia się, gdy nad wschodnim Atlantykiem tworzy się ośrodek wysokiego ciśnienia, a nad Europą Zachodnią przemieszcza się układ niskiego ciśnienia. Kierunek i siła mistralu nad Morzem Śródziemnym są modulowane przez Alpy, Pireneje i Masyw Centralny. Mistral najczęściej pojawia się w okresie zimowym i wiosennym, i stanowi duże zagrożenie dla upraw w tym regionie. Z drugiej strony wiatry mistralowe są znakomite dla windsurfingu.

Marsylia czterolistna (Marsilea quadrifolia) - gatunek paproci wodnej należący do rodziny marsyliowatych. Roślina bardzo rzadka, spotykana na nielicznych stanowiskach w Europie (m.in. na Słowacji). W Polsce występowała na Śląsku, ale obecnie nie występuje na stanowiskach naturalnych.

Historia

Marsylia została założona ok. 600 p.n.e. przez Greków z Fokai i początkowo nosiła nazwę Massalia. Była pierwszym greckim polis w Europie Zachodniej. W 49 p.n.e. została zdobyta przez Juliusza Cezara, a w 476 przez Wizygotów, następnie przez Burgundów i Ostrogotów. Od VI wieku należała do państwa Franków. Za panowania Karola Wielkiego stała się głównym średniowiecznym frankońskim portem handlowym. W 879 roku została podporządkowana królestwu Arelat, a w X wieku Prowansji. W średniowieczu miała status wolnego miasta. W 1481 roku została zajęta przez Francuzów. Podczas II wojny światowej została zbombardowana i znaczna jej część uległa zniszczeniu.

Europa – część świata (określana zwykle tradycyjnym, acz nieścisłym mianem kontynentu), leżąca na półkuli północnej, na pograniczu półkuli wschodniej i zachodniej, stanowiąca wraz z Azją kontynent Eurazję.

Język Québec oraz Ontario, Nouveau-Brunswick, – ok. 8 mln osób. Ok. 201 milionów używa francuskiego na całym świecie jako języka głównego (oszacowanie z r. 2009 wg Organisation mondiale de la Francophonie) a 72 miliony jako drugiego języka codziennego (w tym krajach Maghrebu). Wiele z tych osób mieszka w krajach, gdzie francuski jest jednym z języków urzędowych bądź powszechnie używanych (54 kraje). Paradoksalnie, w Algierii, Maroku, i Tunezji, gdzie nie ma statusu języka urzędowego jest bardziej rozpowszechniony niż w wielu krajach Czarnej Afryki, gdzie jest jedynym językiem urzędowym i używa go 96 milionów ludzi.

Atrakcje turystyczne

Kościół St. Victor

Bazylika Notre-Dame z lat 1853-1864,

Stara katedra La Major z XII wieku

Nowa katedra La Mayor z lat 1852-1893

Zamek If

Fort św. Jana w starym porcie z XVII wieku

Ratusz XVII wieku

Musée d’Histoire de Marseille

Maison Diamantée Musée du Vieux Marseille

Ponadto na turystyczną atrakcyjność miasta wpływ ma również to, że hymn Francji to po prostu Marsylianka.
Delta Rodanu (fr. Bouches-du-Rhône) - francuski departament położony w regionie Prowansja-Alpy-Lazurowe Wybrzeże. Departament oznaczony jest liczbą 13.

Gaius Iulius Caesar, Gajusz Juliusz Cezar, Cezar, ur. 12 lipca 100 p.n.e. (13 lipca 102 r. p.n.e. – koncepcja Mommsena i Diona) w Rzymie, zm. 15 marca (idy marcowe) 44 p.n.e. w Rzymie – rzymski polityk, wódz, dyktator i pisarz. Jeden z członków stronnictwa popularów, spowinowacony z Cynną i Mariuszem. Po ich śmierci piastował kolejno urzędy kwestora, edyla, pretora, konsula i dyktatora. Sławę zdobył dzięki namiestnictwu w Galii i dzięki pomocy swych żołnierzy udało się mu pokonać opozycję, skupioną wokół senatu i Pompejusza – tzw. optymatów, aby następnie, po wieloletnich walkach, przejąć pełnię władzy w Rzymie. Zamordowany w dniu id marcowych przez senatorów pod przywództwem Marka Brutusa oraz Gajusza Kasjusza. Przed śmiercią adoptował Oktawiana Augusta (wtedy jeszcze Gaiusa Octaviusa), wyznaczając go na swego spadkobiercę.

W maju 2009 Rada Unii Europejskiej wybrała Marsylię jako jedną (obok słowackich Koszyc) z Europejskich Stolic Kultury na 2013 rok.
Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Marsylia

Metro w Marsylii

Regiony administracyjne i departamenty Francji

Calanque

Przypisy

Future European Capitals of Culture. ec.europa.eu. [dostęp 2011-10-12].

Bibliografia

http://portalwiedzy.onet.pl/53506,,,,marsylia,haslo.html

http://www.francjaonline.pl/marsylia.php

Frankowie(łac. gens Francorumlub Franci) - to nazwa zbiorcza określająca zachodniogermańską federację plemion, u swoich, uchwytnych źródłowo, początków, tj. w III w. n.e., zamieszkującą tereny na północ i wschód od dolnego Renu. Między trzecim, a piątym wiekiem część Franków najeżdżała terytorium Rzymu, gdy inna część weszła w skład rzymskich wojsk w Galii. Tylko Frankowie saliccy utworzyli królestwo na terenach rzymskich. Pod wodzą rodzimej dynastii Merowingów podbili niemal cała Galię. Pod władzą Karolingów państwo to stałą się wiodącą siłą chrześcijańskiego Zachodu. Jego rozpad dał początek dwóm wiodącym siłom średniowiecza: królestwu Francji i państwu niemieckiemu.

Burgundowie – lud wschodniogermański, pochodzący prawdopodobnie z wyspy Bornholm, która zawdzięcza im swą nazwę (pierwotnie Burgundarholm) lub z zachodniej Wielkopolski. Ich nazwa znaczy dosłownie "Synowie wiatru północnego". W okresie wpływów rzymskich najprawdopodobniej zamieszkiwali terytorium zachodniej Polski, a odzwierciedleniem ich osadnictwa jest archeologiczna kultura luboszycka w międzyrzeczu Nysy Łużyckiej i Bobru w rejonie Gubina.

Linki zewnętrzne

Marsylia w sieci (fr)

Capitale culturelle européenne 2013 (fr)

Marseille City of Culture (en)

Stary Port w Marsylii, widok nocą z parku Pharo