Martha's Vineyard - Polski Serwis Naukowy

Na mapach: 41°24′N 70°37′W / 41.4, -70.617

mapa wyspy Martha's Vineyard

wybrzeże wyspy w pobliżu Aquinnah

Martha's Vineyard – niewielka (długość około 33 km) wyspa na Atlantyku, u wybrzeży amerykańskiego stanu Massachusetts, administracyjnie przynależna do hrabstwa Dukes. Położona jest na południe od półwyspu Cape Cod, na zachód od wyspy Nantucket, około stu kilometrów na południe od Bostonu. Wraz z sąsiednimi wyspami stanowi pozostałość moreny czołowej z okresu zlodowaceń.

Bartholomew Gosnold (ur. 1572 w Grundisburghu w hrabstwie Suffolk w Anglii, zm. 22 sierpnia 1607 w Jamestown w Wirginii) – prawnik i podróżnik angielski, kaper, badacz wschodniego wybrzeża Ameryki Północnej. Ukończył Uniwersytet w Cambridge, studiował prawo.

Golf – sport, uprawiany na otwartych trawiastych terenach, polegający na wrzucaniu małej piłeczki do niewielkich otworów w ziemi, przy pomocy uderzeń specjalnymi kijami. Celem gracza jest wrzucenie piłeczki w jak najmniejszej liczbie uderzeń do dołka. Golf był dyscypliną olimpijską w latach 1900-1904. Ponownie zagości na tej imprezie od roku 2016 w Rio de Janeiro

Licząc wraz z położoną na wschód od miasta Edgartown wysepką Chappaquiddick, z którą Martha's Vineyard jest połączona, ma powierzchnię 231,75 km² (57 miejsce na liście największych wysp USA) a zamieszkana jest przez piętnaście tysięcy stałych mieszkańców (w 2000 – 14 901). Wyspa stanowi jednak często i chętnie odwiedzany ośrodek letniskowy i wypoczynkowy, zatem przebywa na niej na ogół znacznie więcej osób.

Nantucket - piaszczysta, bezleśna wyspa u wybrzeża stanu Massachusetts, na południe od półwyspu Cape Cod. Ma ok. 140 km² powierzchni, a jej najważniejszą miejscowością jest Nantucket. W XVIII i XIX wieku wyspa była ważnym ośrodkiem wielorybniczym, zamieszkanym przede wszystkim przez kwakrów. Obecnie pełni funkcje letniskowe.

Szczęki – film wyreżyserowany w 1975 roku przez Stevena Spielberga, powstały na podstawie bestsellerowej powieści Petera Benchleya pod tym samym tytułem. W kolejnych latach powstały trzy kontynuacje tego filmu.

Komunikacja

Martha's Vineyard ma połączenie promowe z kontynentem amerykańskim; promy kursują pomiędzy Woods Hole na kontynencie a Oak Bluffs oraz Vineyard Haven na wyspie; bezpieczeństwo żeglugi wokół Martha's Vineyard poprawia pięć znajdujących się na niej latarni morskich.

Lotnisko, port lotniczy - obszar, na którym lądują, startują i kołują statki powietrzne (samoloty, śmigłowce, sterowce). Ich wyposażenie zróżnicowane jest w zależności od liczby odprawianych pasażerów i przeładowywanych towarów.

Edward Moore "Ted" Kennedy (ur. 22 lutego 1932 w Bostonie w Massachusetts, zm. 25 sierpnia 2009 w Hyannis Port w Massachusetts) – polityk amerykański, senator ze stanu Massachusetts.

W centralnej części wyspy, przy drodze łączącej West Tisbury z Edgartown, znajduje się także lotnisko; ponadto w południowo-wschodniej oraz północno-wschodniej jej części znajdują się jeszcze dwa inne, mniejsze lotniska (Katama Airpark koło zatoki Katama na południu i niewielkie lądowisko w pobliżu klubu golfowego Farm Neck Golf Club na północy).

Wyspa – każdy z trwałych fragmentów , jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa, to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.

Massachusetts - stan położony w północno-wschodniej części USA na wybrzeżu Oceanu Atlantyckiego. Na północy graniczy ze stanem New Hampshire oraz stanem Vermont, na zachodzie ze stanem Nowy Jork, a na południu z Connecticut i Rhode Island. Rzeźba terenu wyżynno-górska na zachodzie (Appalachy), niziny na wybrzeżu; urozmaicona linia brzegowa.

Historia

Zamieszkana pierwotnie przez indiańskie plemię Wampanoagów wyspa nosiła nazwę Noepe, co w ich języku oznaczało "ziemię pomiędzy strumieniami".

W 1602 wylądował na niej angielski badacz Bartholomew Gosnold podróżujący statkiem pod dowództwem kapitana Johna Martina; na pamiątkę tej wyprawy wyspa nazwana została Martin's Vineyard. Później jednak przyjęła się nazwa upamiętniająca imię przedwcześnie zmarłej córki podróżnika (także imię jego teściowej) – Marty. Przez pewien czas po standaryzacji nazw geograficznych przeprowadzonej w XIX wieku z nazwy usunięto apostrof (miała ona wówczas postać Marthas Vineyard), ale na początku wieku XX powrócono do pisowni z użyciem apostrofu; nazwa ta utrzymała się do dziś.

Kara pozbawienia wolności – jedna z najpowszechniejszych rodzajów kar polegający na przymusowym umieszczeniu skazanej osoby na określony czas w zamkniętym i strzeżonym zakładzie karnym. Oprócz konieczności przebywania w zakładzie karnym, dalsze dolegliwości dla osoby skazanej polegają na poddaniu jej rygorom regulaminu więziennego, ograniczeniom w dostępie do niej osób spoza zakładu karnego oraz w kontaktach z takimi osobami, ograniczeniom lub braku możliwości wyjścia na wolność w ramach przepustek oraz stosowaniu kar regulaminowych za przewinienia przeciw dyscyplinie.

Prąd morski - duże i niemal niezmienne ruchy wody w oceanach wywołane różnicami temperatur, ruchem obrotowym Ziemi, występowaniem wiatrów stałych bądź zasoleniem.

Europejskie osadnictwo na wyspie datuje się od XVII wieku; zarówno Martha's Vineyard, jak i okolice objęli Anglicy, tworząc tu swoje kolonie; wyspa początkowo należała do prowincji Nowy Jork, a od 1691 do prowincji Massachusetts Bay. Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych doprowadziła do spisania w 1779 Konstytucji dla Wspólnoty Massachusetts (ang. Commonwealth of Massachusetts), która weszła w życie rok później; od tego czasu Martha's Vineyard jest częścią stanu Massachusetts. Do lat 70. XIX wieku miejscowości położone na wyspie były ważnymi ośrodkami przemysłu wielorybniczego, w tym m.in. produkcji tranu, wykorzystywanego m.in. do zabezpieczania lin przed zawilgoceniem, a także do celów oświetleniowych. Po epoce wielorybnictwa wyspa coraz częściej była odwiedzana przez turystów i wycieczkowiczów z Ameryki kontynentalnej, szczególnie po uruchomieniu w 1872 linii kolejowej do miejscowości Woods Hole położonej na kontynencie po przeciwnej stronie cieśniny Vineyard Sound.

Tran (niem. Tran, olej wątłuszowy, farm. Oleum Jecoris Aselli, Oleum Morrhuae, Oleum Gadi) – to ciekły tłuszcz otrzymywany ze świeżej wątroby ryby dorsza atlantyckiego – Gadus morrhua lub innych ryb z rodziny dorszowatych – Gadidae. Posiada charakterystyczną woń i smak. W tranie zawarte są duże ilości nienasyconych kwasów tłuszczowych, a szczególnie wyjątkowo wartościowych kwasów omega-3, omega-6 i witamin (głównie A i D). W mniejszych ilościach występuje witamina E. W latach 60. i 70. XX wieku, w ramach profilaktyki zdrowotnej tran był podawany dzieciom w przedszkolach w formie nieprzetworzonej (płynnej). Dzisiaj stosuje się go jako suplement diety bądź środek leczniczy również w postaci żelatynowych kapsułek, co niektórym ułatwia jego spożycie.

Prowincja Nowy Jork (hol. Provincie Nieuw-Nederland lub Provincie New York) była brytyjską kolonią, która istniała w czasach przed wojna o niepodległość - mniej więcej - na obszarze obecnego stanu Nowy Jork. Ponadto prowincja obejmowała swym terytorium dzisiejsze stany: New Jersey i Vermont a także część Massachusetts oraz Maine. Nazwa prowincji została nadana gdy Brytyjczycy zdobyli kolonię na Holendrach w 1664 na cześć brata króla Karola II, Jamesa, księcia Yorku.

W lipcu 1969 wyspa stała się głośna za sprawą wypadku samochodowego senatora Teda Kennedy'ego, wówczas kandydata na prezydenta USA. W wypadku, w którym samochód senatora spadł z mostu (Dike Bridge nad Poucha Pond na Chappaquiddick) zginęła jego pasażerka, Mary Jo Kopechne. Sam senator wyszedł zeń bez obrażeń, ale wydarzenie zgłosił policji dopiero po dziesięciu godzinach, kiedy niemożliwe już było zbadanie, czy był w czasie wypadku trzeźwy.

Wojna o niepodległość Stanów Zjednoczonych toczona w latach 1775-1783 pomiędzy Wielką Brytanią a jej trzynastoma koloniami w Ameryce Północnej. Była decydującą fazą rewolucji amerykańskiej.

Warunkowe zawieszenie wykonania kary, warunkowe zawieszenie wykonania orzeczonej kary - jeden z przewidzianych w prawie karnym środków probacyjnych, polegający na wstrzymaniu realizacji orzeczonej represji prawnokarnej na ściśle oznaczony okres próby, którego przebieg decyduje, czy represja ta zostanie ostatecznie zastosowana.

W 1974 Steven Spielberg umieścił tu akcję filmu "Szczęki". Również sceny z kolejnych części tej serii były tu filmowane. W czerwcu 2005 wyspa świętowała 30. rocznicę tego faktu.

Przypisy

Wskutek tego, jak wynika z badań opublikowanych w Vineyard Gazette w kwietniu 2007, koszty życia na wyspie są o 60%, a koszty nieruchomości o 96% wyższe, niż przeciętne w USA
podróż przez Vineyard Sound trwa trzy kwadranse i kosztuje (wg cennika na rok 2008) $7,- za osobę dorosłą, $3,- za rower i od $40,- do $75,- za samochód (zależnie od długości auta i od sezonu)
chodzi tu o prądy morskie; prędkość prądów przepływających między oddzielającą wyspę od kontynentu oraz od wysp Elizabeth Islands cieśniną Vineyard Sound a znajdującą się nieco dalej na zachód zatoką Buzzards Bay, sięga w niektórych miejscach czterech węzłów; prędkość i kierunek prądów zmienia się stale i zależy od pływów morskich
Charles Edward Banks, M.D.: The History of Martha's Vineyard, wyd. George H. Dean: Boston (1911), tom I, str. 73
odkrycie w 1859 złóż ropy naftowej w Pensylwanii było początkiem upadku wielorybnictwa
oskarżono go tylko o ucieczkę z miejsca wypadku i skazano na dwa miesiące pozbawienia wolności w zawieszeniu na rok