Martwa fala - Polski Serwis Naukowy

Ten artykuł dotyczy zagadnienia z zakresu żeglarstwa. Zapoznaj się również z: Martwa fala – film polski z 1970 roku.

Załamujące się martwe fale w Hermosa Beach, Kalifornia.

Martwe fale koło portu Lyttelton, Nowa Zelandia.

Martwa fala (rozkołys) - długa, łagodna, powoli gasnąca fala posztormowa, powstała wskutek długotrwałego działania wiatru z jednego kierunku. Występuje tylko na dostatecznie rozległych obszarach wodnych. Może być również wywołana trzęsieniem ziemi (dna), wybuchem podwodnego wulkanu, lub podwodnej bomby atomowej. Termin ten odnosi się jednak głównie do zjawisk pogodowych, gdy stan morza jest wyższy od siły wiatru.

Żagiel - odpowiednio ukształtowany płat tkaniny (ew. innego tworzywa) rozpięty na omasztowaniu jednostek żaglowych, stawiany fałami, a kierowany szotami lub brasami (wszystko najczęściej przy użyciu wielu lin pomocniczych). Zespół żagli tworzy ożaglowanie jednostki i służy do napędzania jej. Pierwotnie żagle były szyte z brytów tkaniny (bawełna, dacron, nylon, kevlar), obecnie stosuje się też inne metody wytwarzania żagli (laminowanie, klejenie). Żagle podzielić można według kształtu, abstrahując od rodzaju ożaglowania, na trójkątne i czworokątne.

Bom – drzewce ruchome w omasztowaniu żaglowca z ożaglowaniem przymasztowym - skośnym bermudzkim lub gaflowym. Jest to pozioma belka oparta jednym końcem (piętą) o maszt. Jej drugi koniec zwany nokiem, jest wolny. Do bomu mocowany jest dolny lik żagla na całej jego długości.

Martwa fala może istnieć przez długi czas po ustaniu sztormu (i wiatru), który ją wywołał. Jeśli wiatr wieje nadal, kierunek martwej fali nie jest związany z kierunkiem wiatru. Kierunek martwej fali jest stały. Martwa fala może również obejmować tereny przyległe do sztormu, nawet jeśli panowała na nich lepsza pogoda, oraz dociera do miejsc osłoniętych, np. zatoki. Okres i długość martwej fali są znacznie większe niż fali wiatrowej.

Lina cumownicza, cuma – gruba lina z włókien roślinnych (niegdyś) lub z tworzywa sztucznego (dziś), albo też stalowa, służąca do cumowania, czyli mocowania jednostki pływającej do brzegu, lub do innej jednostki, oraz do holowania i tym podobnych czynności (np. obracanie jednostki na dalbie). Mocuje się ją na lądzie (nabrzeże, pomost) do polera lub pierścienia cumowniczego, a na jednostce do polera lub (na mniejszych jednostkach) do knagi. Liny podawane na brzeg mogą mieć koniec wolny, lub zakończony dużym okiem.

Kalifornia (ang. California) – najludniejszy, najbogatszy oraz trzeci co do wielkości (po Alasce i Teksasie) stan USA. Położony na zachodnim wybrzeżu USA, nad Oceanem Spokojnym. Na północy graniczy ze stanem Oregon, na wschodzie ze stanem Nevada, na południowym wschodzie z Arizoną, a na południu z meksykańskim stanem Baja California. Cztery największe miasta stanu to: Los Angeles, San Francisco, San Diego i San José. W Kalifornii znajduje się aż osiem z pięćdziesięciu największych miast USA. Stan znany jest ze zróżnicowanego środowiska przyrodniczego i klimatu, a także z powodu wielorasowego i wielokulturowego społeczeństwa.

Dla większych jednostek pływających martwa fala jest bardziej dokuczliwa, a nawet groźna od wyższej, ale jednak krótszej fali wiatrowej, ponieważ powoduje znacznie większe przechyły jednostki. Z tych samych powodów jest znacznie bardziej męcząca dla osób znajdujących się na tej jednostce, mogąc wywołać chorobę morską nawet u bardzo odpornych osób. Na jednostkach żaglowych stanowi zagrożenie poprzez nieoczekiwane (przy słabym wietrze lub braku wiatru) obrócenie poziomych, ruchomych elementów omasztowania (np. samoczynne przerzucenie bomu). Powoduje również "rzucanie" wiszącymi żaglami. Martwa fala stanowi również zagrożenie dla wszelkich jednostek zakotwiczonych bądź zacumowanych przed nadejściem martwej fali powodując nadmierne naprężenie łańcucha kotwicznego lub cum.

Omasztowanie - część osprzętu żaglowego służąca do podnoszenia, rozpinania i ustawiania żagli. Przez całe wieki drzewca były wykonywane z drewna. Obecnie produkowane są ze stopów metali lekkich (głównie glinu), oraz (rzadziej) materiałów kompozytowych, takich jak laminaty i włókna węglowe, oferujące dużą wytrzymałość przy jednoczesnej redukcji masy. Początkowo przekrój masztu był okrągły, obecnie stosuje się przekroje obłe, przypominające symetryczne profile lotnicze, które zapewniają większą sprawność układu maszt-żagiel. Z tego powodu w żeglarstwie regatowym używa się także masztów obrotowych.

Stan morza – umowne określenie stanu powierzchni morza w zależności od wysokości występującej fali. Do określenia stanu morza wykorzystuje się dziesięciostopniową skalę Douglasa:

Znanym przykładem martwej fali jest kalema, czyli silny przybój oceaniczny występujący przeważnie w miesiącach letnich przy wybrzeżach zachodniej Afryki (od Liberii po Angolę).