Masakra w Wassy - Polski Serwis Naukowy

Masakra w Wassy (Vassy) miała miejsce dnia 1 marca 1562 r. Do mordu na francuskich protestantach (hugenotach) doszło w miasteczku Wassy w północno-wschodniej Francji. Zdarzenie zapoczątkowało cykl wojen hugenockich (1562-1598), które na około 100 lat osłabiły państwo francuskie. Wydarzenia związane z tą masakrą stały się powszechnie znane po opublikowaniu siedem lat później w Genewie czterdziestu drzeworytów przedstawiających drastyczne sceny z Wassy.

II wojna z hugenotami 1567-1568 była jedyną z cyklu wojen hugenockich, w której stroną atakującą byli francuscy protestanci (hugenoci). Pod przewodnictwem księcia Conde, hugenoci zaangażowali do walki w swoich szeregach niemieckich najemników, co tylko wzmocniło polityczną pozycję partii katolickiej. Wojna rozpoczęła się próbą przejęcia kontroli nad działaniami rodziny królewskiej. Książę Conde z dynastii Burbonów zamierzał odebrać regencję Katarzynie Medycejskiej. Próby jednak zakończyły się niepowodzeniem, a zawarty w Amboise w roku 1568 układ pokojowy potwierdził tylko status Katarzyny. Obie strony mimo to nadal mobilizowały swoje siły, szykując się do nowej wojny.

III wojna z hugenotami (1568-1570) - miała miejsce zaledwie pół roku po zakończeniu II wojny z hugenotami. Konflikt doprowadził do poważniejszych starć pomiędzy francuskimi protestantami (hugenotami) a partią katolicką. W bitwie pod Jarnac dnia 13 marca 1569 roku hugenoci zostali pobici, a ich przywódca - Ludwik I Burbon, książę Conde pojmany i rozstrzelany. Zwycięzcą spod Jarnac był sam brat króla, późniejszy władca Francji - Henryk III Walezy. Nowy przywódca hugenotów, admirał Coligny, zmuszony do walk obronnych nie był już w stanie zapobiec kolejnej porażce - w bitwie po Moncontour. Zawarty w sierpniu 1570 roku pokój w Saint Germain potwierdził wcześniejszy układ z Amboise.

Przyczyny polityczne

W roku 1560 Katarzyna Medycejska objęła opiekę nad małoletnim Karolem IX. Regentka zamierzała położyć kres władzy dynastii de Guise, która zdominowała politykę francuską (Franciszek II). Katarzyna w podpisanym edykcie z St. Germain poszła hugenotom na liczne ustępstwa (wcześniej byli oni grupą prześladowana), zezwalając m.in. na wyznawanie wiary poza miejscami ich zamieszkania. Za polityczną prowokację uznano jednak odbywające się w miejscowości Wassy zgromadzenie hugenockie.

I wojna z hugenotami 1562-1563 to konflikt pomiędzy francuskimi protestantami - tzw. hugenotami, a katolikami, których nominalną przywódczynią była regentka Francji - Katarzyna Medycejska. Zakończony został traktatem w Amboise; gwarantował protestantom ograniczoną wolność religijną oraz dwa bezpieczne regiony w kraju. Przywódcą hugenotów był Ludwik I Burbon, Kondeusz, katolikami dowodził natomiast książę Franciszek de Guise, Gwizjusz. Łącznie miało miejsce osiem wojen hugenockich.

Przyczyny prawne

Zgromadzenie do jakiego doszło w Wassy było sprzeczne z prawem, dlatego też ze względów bezpieczeństwa musiało być ochraniane przez wojsko. Odpowiedzialny za to był książę Franciszek de Guise, jeden z najznakomitszych dowódców francuskich. Powodem eskalacji sytuacji w Wassy była postawa księcia, którego polityka sprzeczna była z intencjami Katarzyny Medycejskiej.

Przebieg wydarzeń

Książę de Guise podczas swojej podróży (według źródeł katolickich w czasie powrotnej drogi z wizyty u swojej matki w Joinville, jednakże w otoczeniu uzbrojonych ludzi), wkroczył do Wassy, gdzie w jednej ze stodół odbywało się nielegalne religijne zgromadzenie hugenockie, w którym uczestniczyło około 600 ludzi. Na temat kolejnych wydarzeń występują jednak sprzeczne informacje:

Źródła hugenockie piszą o zdecydowanej akcji wojsk katolickich przeciwko zgromadzonym w stodole bezbronnym hugenotom, do których otworzono ogień. Katolicy natomiast podtrzymują, że usłyszeli mszę w pobliskim kościele, nie podejmując ataku na hugenotów. Nagle mszę przerwały wystąpienia hugenockie na zewnątrz kościoła. Na prośby katolików hugenoci nie przerwali wystąpień, kontynuując protesty antykatolickie. Sytuacja szybko zaostrzyła się, doszło do pierwszych starć (katolików obrzucono kamieniami), a następnie padły strzały, na co katolicy odpowiedzieli ogniem. W całej akcji zginęły setki hugenotów.

Obie strony wykorzystały zaistniałe wydarzenie propagandowo do przedstawienia nietolerancji strony przeciwnej. Podkreśla się to że, spór pomiędzy wrogimi obozami doprowadzić miał do eskalacji konfliktu, którego żadna ze stron nie była w stanie i nie zamierzała przerwać.

Następstwa

Masakra w Wassy zapoczątkowała koniec rządów państwowych de Guise. Sprawą interesował się m.in. Jan Kalwin, który przestrzegał w Genewie hugenotów przed dalszymi prowokacjami. Wkrótce doszło do wybuchu pierwszych wojen hugenockich 1562-1563, 1567-1568 i 1568-1570, po których protestanci uzyskali relatywnie korzystne warunki. W roku 1563 książę Franciszek II de Guise został zamordowany z rąk hugenotów. Morderstwo spowodowało akcje odwetowe. Zamach na admirała Coligny zakończył się w roku 1572 tzw. nocą św. Bartłomieja.

Przypisy

Jean Ehrmann: Massacre and Persecution Pictures in Sixteenth Century France [w:] Journal of the Warburg and Courtauld Institutes, t.8, London 1945, ss.195-199

Bibliografia

Coudy, Julien: Die Hugenottenkriege in Augenzeugenberichten. Herausgegeben von Julien Coudy. Vorworte von Pastor Henry Bosc und A.-M. Roguet O.P. Historischer Abriß von Ernst Mengin. Düsseldorf 1965.

Davis, Natalie Zemon: The Rites of Voilence: Religious Riot in Sixteenth-Century France. In: Soman, The Massacre of St. Bartholomew. Reappraisals and Documents. The Hague 1974, S. 203-242.

Diefendorf, Barbara B: Beneath the Cross. Catholics and Huguenots in Sixteenth-Century Paris. New York, Oxford 1991.

Holt, Mack P.: The French Wars of Religion, 1562-1629. Cambridge 1995.

Zobacz też

wojna hugenocka 1626-1629