Masakry wrześniowe - Polski Serwis Naukowy

Masakry wrześniowe

Masakry wrześniowe – fala samosądów wymierzonych przeciwko aresztowanym przedstawicielom szlachty i duchowieństwa, jaka miała miejsce w czasie rewolucji francuskiej we wrześniu 1792.

Tło polityczne i społeczne

Na początku września 1792 do Paryża dotarły wieści o agresji ze strony Prus i upadku twierdzy Verdun. Dowództwo pruskiej armii pompatycznie zapowiadało położenie kresu panującej we Francji "anarchii" i przywrócenie monarchii absolutnej. Wydany z tej okazji manifest zapowiadał również surowe kary dla wszystkich, którzy będą bronić osiągnięć rewolucji.

Konstytucja cywilna kleru (oryg.fr. La loi sur la constitution civile du clergé) – dokument przegłosowany 12 lipca 1790 przez Konstytuantę w czasie rewolucji francuskiej. Jego celem było dokonanie gruntownych zmian w strukturze francuskiego Kościoła katolickiego, podporządkowanie jego instytucji państwu i zastąpienie konkordatu podpisanego w 1516.

Rewolucja francuska 1789-1799 (nazywana też Wielką Rewolucją Francuską lub po prostu Wielką Rewolucją) – okres w historii Francji (1789-1799), w którym doszło do głębokich zmian polityczno-społecznych i obalenia monarchii Burbonów.

W Paryżu, dodatkowo nękanym klęską głodu, zapanowała histeria. Krążyły niesprawdzone wiadomości o swoistej "piątej kolumnie", jaką mieli tworzyć wewnątrz kraju arystokraci i księża, którzy nie złożyli przysięgi na wierność państwu. Ponieważ dotychczasowy parlament - Legislatywa dopiero co zakończył swoje prace, a nowy - Konwent Narodowy - jeszcze nie odbył pierwszego posiedzenia, faktyczną władzę w mieście przejęła Komuna Paryża, ludowy samorząd grupujący najbardziej radykalnych polityków. Organ ten już w czasie masakr nie zrobił nic, by je powstrzymać, może poza werbalnymi wezwaniami do spokoju.

Maria Teresa Luisa di Savoia-Carignano (ur. 8 września 1749 w Turynie; zm. 3 września 1792 w Paryżu), arystokratka z dynastii sabaudzkiej, przyjaciółka Marii Antoniny, królowej Francji.

Męczennicy z Paryża (Męczennicy paryscy) – grupa beatyfikowanych męczenników, zamordowanych w czasie rewolucji francuskiej w Paryżu we wrześniu 1792 roku, w wyniku antykatolickich prześladowań religijnych, które odbyły się w czasie tak zwanych masakr wrześniowych.

Przebieg masakr 2-7 września 1792

Pierwszym udokumentowanym atakiem na więźniów było morderstwo dwudziestu czterech księży niekonstytucyjnych w czasie przewożenia ich do innego więzienia. Tłum zaatakował konwój i zmasakrował więźniów. Wieść o tym wypadku rozniosła się po całym mieście i posłużyła jako zachęta do kolejnych ataków na zakłady karne. Więźniowie pochodzenia arystokratycznego i księża byli mordowani, głównie przy pomocy prymitywnej broni białej, a ich ciała masakrowane. Przesadzone są jednak - w większości wypadków - informacje o mordowaniu więźniów w szczególnie wymyślny i okrutny sposób, np. poprzez wbijanie na pal.

Konwent Narodowy (Convention Nationale) – zgromadzenie prawodawcze z okresu rewolucji francuskiej 1789 r., wyłoniony 21 września 1792. Ogłosił Francję republiką i w styczniu 1793 skazał Ludwika XVI na śmierć (wyrok wykonano 21 stycznia). W czerwcu 1793 uchwalił nową konstytucję (nie weszła w życie). W Konwencie najbardziej aktywni byli żyrondyści i jakobini. W czasie rządów jakobinów w połowie 1793 r. Konwent powołał Komitet Ocalenia Publicznego oraz Komitet Bezpieczeństwa Powszechnego, dla zwalczenia kryzysowej sytuacji w państwie, którym nadano nadzwyczajne uprawnienia sądownicze. Rozwiązany został 26 października 1795 ustępując miejsca Ciału Prawodawczemu. W Konwencie zasiadało 750 deputowanych. Żyrondyści mieli 300 deputowanych, "Góra" (jakobini, kordelierzy) 320 deputowanych, a "Bagno" 130 przedstawicieli.

Najbardziej znaną ofiarą masakr była księżniczka de Lamballe, przyjaciółka uwięzionej królowej Marii Antoniny. Napastnicy odcięli jej głowę, zatknęli na pice i w pochodzie przed więzieniem Temple pokazali ją byłej królowej. Samego Temple jednak nie zaatakowali.

Bilans ofiar

Historycy szacują ilość ofiar masakr na ok. 200 księży katolickich i trzech biskupów, do tego między tysiącem a 1400 zabitych więźniów. Choć pierwotny gniew tłumu skierowany był przeciw arystokratom, w liczbie tej ponad połowa to pospolici przestępcy, osadzeni za przestępstwa kryminalne, a nie kontrrewolucję.

Zobacz też

Męczennicy z Paryża

Bibliografia

Simon Schama, Citizens. A Chronicle of the French Revolution, Alfred A. Knopf, New York 1989, ISBN 0-394-55948-7