Masonologia - Polski Serwis Naukowy

Masonologia – nauka zajmująca się badaniem historii wolnomularskiej i idei wolnomularskich.

Termin ten jako pierwszy zaproponował francuski badacz Alec Mellor. Uznanie masonologii za samodzielną dyscyplinę zaowocowało w ostatnich dziesięcioleciach obszerną literaturą przedmiotu odpowiadającą aktualnym wymogom i rygorom naukowym, opartą na pogłębionych, źródłowo ugruntowanych badaniach. Mająca za podstawę szeroko rozumianą historię społeczną traktuje ona swoją konkretną tematykę w powiązaniu z panującymi w omawianej epoce prądami filozoficznymi, religijnymi i społecznymi. Szczególnie dobrze rozwinięta jest w Wielkiej Brytanii, Francji, Belgii, gdzie przy Wolnym Uniwersytecie Brukselskim istnieje specjalny instytut, i Niemczech.

Słownik – zbiór słów lub wyrażeń ułożonych i opracowanych według jakiejś zasady. Dzieli się na artykuły hasłowe ułożone w porządku alfabetycznym, rzadko tematycznym.

Université Libre de Bruxelles (ULB) – francuskojęzyczny uniwersytet znajdujący się w Brukseli w Belgii, założony w 1834 roku. Liczy około 20 000 studentów.

Do podstawowej literatury masonologicznej należą leksykony, słowniki i encyklopedie tematyczne.

W Polsce pierwsze próby w tej dziedzinie poczynił Leon Chajn, ale na szerokie wody naukę tę wyprowadził Ludwik Hass. Ten ostatni zapoczątkował badania masonologiczne ważne na światową skalę.

Polscy masonologowie

Tadeusz Cegielski

Ludwik Hass

Norbert Wójtowicz

Ośródki badawcze poświęcone masonerii

The Centre for Research into Freemasonry przy University of Sheffield

Canonbury Masonic Research Centre

Australian and New Zealand Masonic Research Council

Leksykony masońskie

Stanowią podstawowy element literatury masonologicznej, poświęcone myśli i historii wolnomularstwa. Czasem bywają określane przez autorów mianem encyklopedii lub słowników. Przeważnie zawierają kilka podstawowych grup haseł:

Belgia, Królestwo Belgii (Koninkrijk België, Royaume de Belgique, Königreich Belgien) – państwo federacyjne w zachodniej Europie w południowych Niderlandach. Belgia jest członkiem Unii Europejskiej (UE), Unii Zachodnioeuropejskiej (UZE), ONZ oraz NATO.

Wolnomularstwo, inaczej masoneria lub sztuka królewska – ponadnarodowy ruch etyczny o swoistych strukturach organizacyjnych (m.in. trójkąty, loże, obediencje), który swe pryncypia i idee wyraża za pośrednictwem rozbudowanej symboliki i rytuałów. Masoneria to także zespół bractw o charakterze elitarnym i dyskretnym. Kolorytu masonerii dodaje wielka liczba legend i spiskowych teorii na jej temat. Nauka badająca historię wolnomularską i idee wolnomularskie nazywa się masonologią.

hasła faktograficzne poświęcone historycznemu rozwojowi organizacji,

hasła biograficzne poświęcone ważnym działaczom i reformatorom wolnomularskim,

hasła poświęcone symbolice

hasła omawiające ryty i struktury wolnomularskie

oraz grupę haseł poświęconych postrzeganiu wolnomularstwa przez przeciwników.

Do najbardziej znanych należą:

Eugen Lennhoff (1891-1944) - austriacki dziennikarz i historyk wolnomularstwa, autor m.in. wydawanych wielokrotnie prac "Die Freimaurer" (1929) i napisanej wspólnie z Oskarem Posnerem "Internationales Freimaurer Lexicon" (1932)

Ludwik Hass (ur. 18 listopada 1918 w Stanisławowie, zm. 8 kwietnia 2008 w Warszawie) – polski historyk, marksista-trockista, współpracownik pism: Rzeczywistość i "Dalej!" oraz Nurtu Lewicy Rewolucyjnej.

E. Lennhoff, O. Posner, Interntionales Freimaurerlexikon, Wien 1932.

C. Lenning, Encyclopädie der Freimaurerei, Leipzig 1828.

D. Ligou, Dictionnaire universel de la franc-maçonnerie, Paris 1987.

K. Mackenzie, The Royal Masonic Cyclopaedia, Wellingborough 1987.

A. G. Mackey, An Encyklopaedia of freemasonry and its kindred sciences comprising the whole range of arts, sciences and literature as connected with the institution, New York – London 1912.

A. G. Mackey, Lexicon of Freemasonry, Philadelphia 1911.

R. Macoy: A Dictionary of Freemasonry. A History, Encyclopedia, and Dictionary All in One Volume with 300 Engravings. Gramercy Books: Nowy Jork 1989 ISBN 0-517-69213-9

A. Mellor, Dictionnaire de la franc-maçons, Paris 1971.

Artur Edward Waite: A New Encyclopaedia of Freemasonry. Combined Edition Two Volumes in One. Wings Books: Nowy Jork 1970 ISBN 0-517-19148-2

W 2006 ukazał się pierwszy polski leksykon masoński:

Tadeusz Cegielski (ur. 1948 w Krakowie) - historyk, profesor nadzwyczajny Uniwersytetu Warszawskiego, wykładowca w Centrum Europejskim Uniwersytetu Warszawskiego specjalista w dziedzinie historii nowożytnej oraz historii idei, wolnomularz, Wielki Mistrz Wielkiej Loży Narodowej Polski w latach 2000-2003, obecnie Wielki Mistrz Honorowy WLNP oraz Wielki Namiestnik (zastępca) Wielkiego Komandora Rady Najwyższej Polski 33. stopnia Rytu Szkockiego Dawnego i Uznanego.

Encyklopedia (łac. encyclopaedia z gr. ἐνκύκλιos, enkýklios – "tworzący krąg" + gr. παιδεία, paideía – "wykształcenie") – kompendium ludzkiej wiedzy zapisane w formie zbioru haseł (słów kluczowych) z wyjaśnieniem ich znaczenia. Hasła są ułożone w pewnym logicznym porządku, zazwyczaj alfabetycznym, dzięki czemu możliwe jest szybkie odnalezienie właściwej informacji.

N.Wójtowicz, Masoneria. Mały słownik, Wyd. Verbinum, Warszawa 2006, ss. 460, ISBN 978-83-7192-307-4.