Maurycy Orgelbrand - Polski Serwis Naukowy

Maurycy Orgelbrand, (ur. 1826 w Warszawie, zm. 4 grudnia 1904 w Warszawie) – polski księgarz i wydawca, syn niezamożnego żydowskiego kupca, młodszy brat Samuela Orgelbranda. W młodości ukończył szkołę rabinów, ale przeszedł na wyznanie rzymskokatolickie.

Otrzymawszy w kwietniu 1853 od brata Samuela 4500 rubli pożyczki uruchomił księgarnię nakładową wraz ze składem nut w Wilnie przy ul. Świętojańskiej, której po spłacie połowy długu stał się właścicielem. Zaraz po jej otwarciu Władysław Syrokomla opisał ją w żartobliwym wierszu "Księgarnia". Sprzedawał tam także papier, obrazy, a nawet fortepiany i pianina. Równocześnie uruchomił w niej wypożyczalnię książek polskich i obcojęzycznych (głównie francuskich), rozwinął też prenumeratę czasopism.

Katorga (ros. Каторга, z greckiego κάτεργον keteirgon zmuszać) – ciężka praca fizyczna, często ponad ludzkie siły. Katorga była często karą dla osób, represjonowanych z przyczyn politycznych w Rosji. Zgodnie z rosyjskim kodeksem karnym z 1847 roku, zesłanie i katorga były karami powszechnie wymierzanymi uczestnikom zrywów narodowościowych i wyzwoleńczych. Po dojściu do władzy bolszewików zesłanie i katorgę zastąpiły zsyłki i łagry Gułag-u.

Bronisław Ferdynand Trentowski (ur. 21 stycznia 1808 we wsi Opole, powiat chełmski, zm. 16 czerwca 1869) - jeden z najwybitniejszych polskich filozofów i pedagogów XIX wieku, mesjanista, wolnomularz.

Jednym z ważniejszych przedsięwzięć Maurycego Orgelbranda w pierwszym okresie jego działalności, w Wilnie, było wydanie Słownika języka polskiego... do podręcznego użytku (tzw. wileńskiego). Prace nad nim podjął już w 1854, jego "staraniem i kosztem", a przy merytorycznym udziale A. Zdanowicza, M. Bohusza-Szyszki, J. Filipowicza, F. Czepielińskiego, W. Tomaszewicza, W. Korotyńskiego, B.F. Trentowskiego i wielu innych ukazał się on w dwóch częściach w 1861.

Katolicyzm – doktryna Kościoła chrześcijańskiego – jednej z dwóch grup Kościołów, obok Kościoła prawosławnego, powstałych w wyniku rozłamu w Kościele chrześcijańskim w 1054 (tzw. schizmy wschodniej). Jedna z największych grup wyznań chrześcijańskich, obok prawosławia i protestantyzmu oraz ogół zasad wiary i życia religijnego do których odwołuje się Kościół rzymskokatolicki wraz z Kościołami wschodnimi pozostającymi z nim w pełnej jedności, wspólnoty tradycjonalistyczne, starokatolickie oraz część anglikańskich, liberalnych i niezależnych.

Fortepian – klawiszowy, młoteczkowy, strunowy instrument muzyczny. Współczesny fortepian dysponuje skalą od A2 (niektóre modele C2) do c5 (88 dźwięków/klawiszy).

Przed powstaniem w 1863 roku sprowadzał wydane w Królestwie Kongresowym i w innych krajach książki polskie, które znaleziono podczas rewizji w jego księgarni w 1864, a także regulaminy wojskowe i mapy dla władz powstańczych.

Po powstaniu styczniowym towarzyszył na zesłaniu swojej żonie Eleonorze, która deportowana została "za udział w manifestacji" najpierw do guberni wschodnich, a potem - za korespondencję z księdzem Józefem Steckim do guberni ołonieckiej, aż w 1865 przeniósł się do Warszawy (księgarnię w Wilnie sprzedał w 1866 E.T. Lambeckowi). Tam 16 grudnia 1865 uruchomił przy Krakowskim Przedmieściu 407 (wg nowej numeracji - 1) księgarnię nakładową wraz ze składem nut, map, atlasów i globusów i (od 1866) z wypożyczalnią polską i francuską. Tak jak w swojej wileńskiej księgarni, rozwinął też w Warszawie prenumeratę czasopism. W 1871 przeniósł swoją firmę na Nowy Świat 69, a w 1876 przy Senatorskiej 22 (później nr 32) - uruchomił jej filię (sprzedał ją w 1888 lub 1889 J. Guranowskiemu). W 1873 zainicjował Spółkę Wydawniczą Księgarzy warszawskich z udziałami własnymi i innych najpoważniejszych firm wydawniczych: Gebethnera i Wolffa, M. Glücksberga, G. Sennewalda i Edwarda Wendego. Spółka ta, mimo aktywnej działalności, rozwiązana została po kilkunastu latach funkcjonowania, w 1888.

Atlas geograficzny w pierwotnym znaczeniu to zbiór map. Obecnie atlasem nazywa się zbiór w postaci zwartej (książkowej). Atlas jest zbiorem map uporządkowanym wg pewnych założeń (np. mapy ogólnogeograficzne części świata, mapy samochodowe jakiegoś obszaru) i jednolicie opracowanym (przy użyciu tych samych odwzorowań kartograficznych, jednolitych metod prezentacji, czcionek (fontów) i barw).

Juliusz Słowacki herbu Leliwa (ur. 4 września 1809 w Krzemieńcu, zm. 3 kwietnia 1849 w Paryżu na gruźlicę) – jeden z najwybitniejszych poetów polskich doby romantyzmu, dramaturg i epistolograf. Obok Mickiewicza i Krasińskiego określany jako jeden z Wieszczów Narodowych. Twórca filozofii genezyjskiej (pneumatycznej), epizodycznie związany także z mesjanizmem polskim. Był też mistykiem. Obok Mickiewicza uznawany powszechnie za najwiekszego przedstawiciela polskiego romantyzmu.

Maurycy Orgelbrand opublikował m.in. ilustrowane edycje klasyki (np. Lilla Weneda J. Słowackiego z rycinami M.E. Andriollego, 1883, Wiesław K. Brodzińskiego z rysunkami J. Kossaka, 1886), piśmiennictwa naukowego - liczne przekłady i prace oryginalne, literaturę piękną, także książki dla dzieci i młodzieży oraz (szczególnie pod koniec życia) - religijne. "dla wyznawców kościoła rzymskokatolickiego" . Wydawał także nuty (m.in. Moniuszki) i mapy oraz czasopisma, np. w latach 1878-1885 - Tygodnik Powszechny (pod własną redakcją, bogato ilustrowany przez M.E. Andriollego, W. Gersona i A. Gierymskiego - cykl "Warszawa w obrazkach").

Stanisław Moniuszko ) – polski kompozytor, dyrygent, pedagog, organista; autor ok. 268 pieśni, operetek, baletów i oper. Do jego najsłynniejszych dzieł należą opery: Halka, Straszny dwór i Paria.

Władysław Syrokomla, właśc. Ludwik Władysław Franciszek Kondratowicz herbu Syrokomla (ur. 29 września 1823 w Smolhowie, zm. 15 września 1862 w Wilnie) – polski poeta i tłumacz epoki romantyzmu. Nazywany często lirnikiem wioskowym, autor ironicznych wierszy stylizowanych na XVIII-wieczną sielankę oraz przyśpiewek ludowych.

W roku 1897 Maurycy Orgelbrand sprzedał księgarnię Marcelemu Machwitzowi, ziemianinowi z kowieńszczyzny, ale prowadził nadal (aż do śmierci) działalność wydawniczą. Księgarnia ta, zmieniając potem wielokrotnie właścicieli zachowywała przez kilkanaście lat w nazwie firmy wciąż nazwisko Orgelbranda.

Powstanie styczniowe (; zasięgiem objęło tylko ; Wilno zostało spacyfikowane przez oddziały Murawjowa Wieszatiela; po upadku powstania Kraj i Litwa pogrążyły się w żałobie narodowej; w 1867 zniesiono autonomię Królestwa Polskiego, jego nazwę i budżet, w 1869 zlikwidowano Szkołę Główną Warszawską, w latach 1869–1870 setkom miast wspierających powstanie odebrano prawa miejskie doprowadzając je tym samym do upadku, w 1874 zniesiono urząd namiestnika, w 1886 zlikwidowano Bank Polski; skasowano wszystkie klasztory w Królestwie, skonfiskowano ok. 1600 majątków ziemskich i rozpoczęto intensywną rusyfikację ziem polskich; po stłumieniu powstania znaczna część społeczeństwa Królestwa i Litwy uznała dalszą walkę zbrojną z zaborcą rosyjskim za bezcelową i zwróciła się ku pracy organicznej; powstanie przyczyniło się do korzystniejszego niż w dwóch pozostałych zaborach uwłaszczenia chłopów; pozostawiło trwały ślad w literaturze (Orzeszkowa – Nad Niemnem, Dąbrowska – Noce i dnie) i sztuce polskiej (Grottger – Polonia i Lithuania, Matejko – Polonia) XIX i XX wieku w kraju, na Litwie i na Białorusi.

Mapa (z łac. mappa – obrus) – uogólniony obraz powierzchni Ziemi lub jej części (także nieba lub planety czy innego ciała niebieskiego), wykonywany na płaszczyźnie, w skali, według zasad odwzorowania kartograficznego, przy użyciu umownych znaków graficznych. Mapa stanowi podstawowe narzędzie badań i prezentacji wyników w historii, geografii i geodezji. Najstarszą znaną mapą jest mapa na ścianie w anatolijskiej osadzie Çatalhöyük.

Żonaty z Eleonorą ze Starkmanów (ur. 1831, zm. 7 marca 1893, młodszą siostrą Anny, żony swego brata Samuela i córką właściciela składu futer), nie pozostawił potomstwa. Zmarł nagle "przygnębiony wielorakimi niepowodzeniami" w wieku lat 78, pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim.

Wojciech Gerson (ur. 1 lipca 1831 w Warszawie, zm. 25 lutego 1901 tamże) – polski malarz, pejzażysta, przedstawiciel realizmu, historyk sztuki, pedagog.

Globus (od łacińskiego słowa globus – kula) – pomniejszony model ciała niebieskiego (najczęściej Ziemi) lub sfery niebieskiej w postaci kuli umieszczonej na osi ustawionej pod kątem odpowiadającym kątowi nachylenia osi danego ciała, na powierzchni której znajduje się mapa pierwowzoru. Zaletą globusa jest brak zniekształceń, które pojawiają się przy odwzorowaniu obrazu terenu (mapy) na płaszczyźnie.

Zobacz też

polskie encyklopedie

inne osoby o nazwisku Orgelbrand