Mauzolos - Polski Serwis Naukowy

Posąg Mauzolosa, pochodzący z kolumnady Mauzoleum w Halikarnasie (British Museum, Londyn

Artemizja przygotowuje się do wypicia prochów Mauzolosa

Mauzolos (ok. 400 p.n.e. - 352 p.n.e.), król Karii w latach 377 p.n.e. - 352 p.n.e. Syn Haketomnosa.

Podbił sąsiednią Licję, zajął greckie miasta na wybrzeżu Azji Mniejszej i przybrzeżne wyspy. Dzięki umiejętnej polityce stworzył z Karii państwo niemal niezależne od Persji.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Halikarnas (gr. Halikarnassós) – stanowisko archeologiczne w Bodrum w Turcji. W czasach starożytnych – miasto nad Morzem Egejskim w kraju Karii. Największą sławę przyniosło mu Mauzoleum - jeden z tzw. siedmiu cudów świata.

Po jego śmierci, żona Artemizja II ufundowała wspaniały grobowiec ku jego czci - tak zwane Mauzoleum w Halikarnasie. Jego twórcami byli tacy artyści jak Skopas (autor fryzów, czasami dość gwałtownych w wyrazie, przedstawiających sceny bitewne i sceny śmierci, znajdujących się w wielu greckich świątyniach hellenistycznego świata, w tym w świątyni Ateny Alea w Tegei w Grecji oraz w odnowionej świątyni w Efezie, na zachodnim wybrzeżu Azji Mniejszej (dzisiejsza Turcja). Oprócz Skopasa w pracach nad grobowcem wzięło udział czterech innych wybitnych rzeźbiarzy: Bryaksis, Leochares, Praksyteles i Timoteos. Grobowiec ten został on uznany za jeden z siedmiu cudów świata starożytnego.

Pomnik – dzieło rzeźbiarskie lub rzeźbiarsko-architektoniczne, posąg, obelisk, płyta itp., wzniesione dla upamiętnienia osoby lub zdarzenia historycznego.

Fryz – środkowy, poziomy człon belkowania z reguły leżący między architrawem i gzymsem. Bardzo często zdobiony płaskorzeźbami, był jednym z najbardziej ozdobnych elementów antycznych świątyń.

Biografia

Mauzolos był dobrze obeznany z grecką filozofią i stylem życia. Mówił i czytał po grecku, zachęcał mieszkańców podległych sobie terenów do wprowadzania systemu politycznego opartego na modelu demokracji ateńskiej. Mimo to zachował ścisłe związki z Persją. Około roku 360 p.n.e. wziął udział w buncie satrapów, jednak po upadku powstania zdołał utrzymać przychylność perskiego monarchy. Jako polityk zręczny i zdolny potrafił wyjść cało z każdej opresji.

Tegea (gr. Τεγέα)– jedno z najstarszych i najpotężniejszych miast w starożytnej Grecji w Arkadii. Wzmiankowane w Katalogu Okrętów w Iliadzie. Obecnie, pozostałości polis leżą 10 km na południowy wschód od miasta Tripolis, na terenie wsi Alea. Na terenie starożytnego miasta znajdowało się sanktuarium Demeter i Persefony oraz świątynia Ateny Alea, która była ważnym centrum religijnym w starożytnej Grecji oraz słynnym azylem dla zbiegów. Pierwotna świątynia spłonęła w 394 p.n.e., odbudowana została według projektu Skopasa.

Starożytne igrzyska olimpijskie ( - panhelleńskie igrzyska na cześć boga Zeusa. Odbywały się w Olimpii (stąd nazwa igrzysk), mieście na Półwyspie Peloponeskim, co cztery lata.

Rządy Mauzolosa

Teoretycznie satrapa był urzędnikiem podporządkowanym władcom perskiego imperium, lecz w praktyce sprawował samodzielną, autokratyczną władzę. Mauzolos pragnął odgrywać większą rolę w polityce swojego regionu; jego władza rozciągała się m.in. na wyspy Rodos i Kos. Po otrzymaniu godności satrapy postanowił przenieść stolicę prowincji z Mylasy (dzisiejsze Milas) do Halikarnasu. Mauzolos szybko dostrzegł potencjalne zalety strategiczne miasta. Ze względu na ukształtowanie linii brzegowej stanowiło naturalne miejsce do wznoszenia fortyfikacji, a dzięki swojemu położeniu geograficznemu mogło odgrywać rolę ważnego ośrodka żeglugi i handlu. Mauzolos rozkazał swoim licznym poddanym, zwłaszcza pochodzącym z ośmiu osiedli na półwyspie, porzucić dawne domy i przenieść się do Halikarnasu oraz innych powstających miast prowincji. Wielu mieszkańców Halikarnasu było Karyjczykami z sąsiednich wsi i miasteczek.

Demokracja ateńska była formą ustroju polis ateńskiej, położonej w greckiej krainie Attyce. Zazwyczaj uważa się, że trwała od początków VI do połowy IV wieku p.n.e., z przerwami. W V wieku p.n.e. populacja Aten liczyła ponad 50 tys. ludzi. Było to jedno z większych miast, gdyż w tamtych czasach sporej wielkości miasta liczyły ok. 10 tys. Ateny były pierwszą i najważniejszą w czasach starożytnych demokracji.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Pod rządami Mauzolosa mieszkańcy Halikarnasu szybko przejęli styl życia charakterystyczny dla greckich miast-państw. Jednak obciążeni wysokimi podatkami, za realizację planów swojego władcy płacili wysoką cenę i w niewielkim stopniu mogli decydować o własnym losie, o czym świadczy choćby jego decyzja zmuszająca ich do porzucenia dotychczasowych osiedli oraz przekształcanie innych na wzór grecki. Pod pewnymi względami metody zastosowane przez Mauzolosa kłóciły się z deklarowanym przez niego pragnieniem naśladowania wzorców demokracji ateńskiej. Ale nawet jeśli jego poczynania nie cieszyły się szczególną popularnością, wydaje się, że jego długie panowanie było w sumie udane. Mauzolos i jego żona (która w rzeczywistości była jego siostrą) w znacznej mierze przyczynili się do rozprzestrzenienia się na podległych sobie terenach kultury hellenizmu.

Żegluga – jedna z form komunikacji, transport wodny. Oznacza w szczególności przewóz statkami, w celach zarobkowych, pasażerów i ładunków, przez wody morskie lub śródlądowe.

System polityczny - ogół organów państwowych, partii politycznych oraz organizacji i grup społecznych (formalnych i nieformalnych), uczestniczących w działaniach politycznych w ramach danego państwa oraz ogół generalnych zasad i norm regulujących wzajemne stosunki między nimi.

Śmierć i budowa Mauzoleum w Halikarnasie

Niezależnie jednak od władzy i potęgi, jaką cieszył się za życia, dopiero śmierć Mauzolosa w roku 353 p.n.e. zapoczątkowała ciąg wydarzeń, które zapewniły mu miejsce w historii. Po śmierci wzniesiono na jego cześć niezwykłą świątynię, Mauzoleum (stąd pochodzi słowo stosowane obecnie w odniesieniu do wielkich grobowców), którą z czasem zaliczono do siedmiu cudów świata starożytnego.

Artemizja II (gr. Aρτεμισία; zm. 351 p.n.e.) - władczyni (oficjalnie sprawująca urząd satrapy) Karii w Azji Mniejszej, cieszącej się dużą niezależnością prowincji imperium perskiego. Panowała w latach 353–351 p.n.e..

Azja (gr. Ἀσία Asia) – część świata, razem z Europą tworząca Eurazję, największy kontynent na Ziemi. Z powodów historycznych i kulturowych sama Azja bywa również nazywana kontynentem (zob. alternatywne listy kontynentów).

Uważa się, że budowę grobowca rozpoczęto na polecenie Artemizji. Wprawdzie wydaje się mało prawdopodobne, by Mauzolos nie wyraził przed śmiercią żadnych życzeń na temat swojego grobowca, jednak pomysł wzniesienia wspaniałej budowli ku czci zmarłego był dziełem jego osieroconej żony. Artemizja boleśnie przeżyła śmierć swojego brata-męża i, jak powiadano, z rozpaczy zjadała nawet jego popioły. Zorganizowała na jego cześć wielkie igrzyska, podczas których za zwycięzcę uznano ponoć Theopomposa, podróżnika i słynnego pisarza z IV w. p.n.e. Mimo że igrzyska zorganizowane przez Artemizję były wielkim wydarzeniem, wdowa po Mauzolosie pragnęła wznieść dla swojego męża bardziej trwały pomnik. Chociaż nie są znane prawdziwe koszty budowy Mauzoleum, sądząc na podstawie imponującej architektury grobowca, nie ulega wątpliwości, że jego budowa pochłonęła znaczną część zasobów państwa. Artemizja zmarła w roku 350 p.n.e. nie doczekawszy ukończenia budowy. Została pochowana w krypcie obok ukochanego męża.

Handel – proces gospodarczy polegający na sprzedaży, to znaczy na wymianie dóbr i usług na pieniądze, realizowany przez zawodowych pośredników w celu osiągnięcia zysku.

Wyspa – każdy z trwałych fragmentów , jeziorach, stawach, morzach i oceanach. Mała wyspa, to wysepka. Za wyspy nie uznaje się ruchomych ławic piaszczystych, ani obszarów lądu zalewanych podczas przypływów.

Bibliografia

Waywell G.B., The Free Standing Sculpture of the Mausoleum at Halicarnassus, British Museum Publications, London 1978.

Lost Civilizations. Rediscovering Ancient Sites through New Technology, Austen Atkinson, London 2002.

Zobacz też

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Mauzolos

mauzoleum