Meglenorumuni - Polski Serwis Naukowy

Kolorem ciemnożółtym oznaczono region zamieszkany przez Meglenorumunów

Meglenorumuni (meglenorum. Vlashi, gr. Βλαχομογλενίτες - Vlachomoglenítes) - wołoska grupa etniczna zamieszkująca pierwotnie kotlinę Meglena w środkowej Macedonii (na pograniczu dzisiejszej Grecji i Republiki Macedonii), obecnie również Rumunię. Liczebność (szacunkowa) - 12 do 20 tys. osób.

Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Islam (arab. الإسلام ; al-islām) – religia monoteistyczna, druga na świecie pod względem liczby wyznawców po chrześcijaństwie Świętą księgą islamu jest Koran, a zawarte w nim objawienie ma stanowić ostateczne i niezmienne przesłanie Boga do ludzi.

Meglenorumuni posługują się językiem meglenorumuńskim z grupy języków wschodnioromańskich. Inaczej, niż wszystkie pozostałe grupy Wołochów, nie określają się nazwą pochodzącą od Rzymian (Romanus), lecz nazwą Vlashi. Etnonim "Meglenorumuni" powstał w XX wieku pod wpływem władz rumuńskich.

Grecja (gr. Ελλάδα Elláda, IPA: [e̞ˈlaða] lub Ελλάς Ellás, IPA: [e̞ˈlas], tr. Yunanistan), Republika Grecka (Ελληνική Δημοκρατία Ellinikí Dimokratía, IPA: [e̞ˌliniˈci ðimo̞kraˈtiˌa]) – kraj w południowo-wschodniej części Europy, położony na krańcu Półwyspu Bałkańskiego. Graniczy z Albanią, Republiką Macedonii i Bułgarią na północy oraz z Turcją na wschodzie. Ma dostęp do czterech mórz: Morza Egejskiego, Morza Kreteńskiego na wschodzie, Morza Jońskiego na zachodzie oraz Morza Śródziemnego od południa.

Dobrudża (rum. Dobrogea, bułg. Добруджа) – kraina historyczna między Morzem Czarnym a ostatnim przed ujściem odcinkiem Dunaju, podzielona obecnie między Rumunię i Bułgarię.

Inaczej, niż Arumuni, Meglenorumuni tradycyjnie byli osiadłymi rolnikami, nie pasterzami. Wiele ich zwyczajów różni sie od zwyczajów pozostałych ludów wołoskich, natomiast wykazuje wpływy bułgarskie. Meglenorumuni wyznają prawosławie. W 1759 mieszkańcy meglenorumuńskiej wsi Notia koło Pelli przeszli na islam.

Republika Macedonii (maced. Република Македонија, alb. Republika e Maqedonisë), na forum międzynarodowym państwo określane jest tymczasową nazwą Była Jugosłowiańska Republika Macedonii – BJRM, (ang. Former Yugoslav Republic of Macedonia – FYROM, mac. Поранешна Југословенска Република Македонија – ПЈРМ, transliteracja Poranešna Jugoslovenska Republika Makedonija – PJRM, alb. Ish Republika Jugosllave e Maqedonisë – IRJM) lub Macedonia – państwo na Półwyspie Bałkańskim, powstałe po rozpadzie Socjalistycznej Federacyjnej Republiki Jugosławii.

Anatolia (tureckie Anadolu) – kraina, należąca do Turcji, na półwyspie Azja Mniejsza (którego jest synonimem), leżąca między Morzem Czarnym a Zatoką Aleksandretty.

Przypuszcza się, że Meglenorumuni przywędrowali do Megleny po XII wieku z Rodopów lub że mogą być potomkami Pieczyngów. Obecność Meglenorumunów w Macedonii odnotowuje się od XIV wieku. Meglenorumuni zamieszkiwali pierwotnie północno-wschodnią część kotliny Megleny (wsie Notia, Langadia, Periklia i Archangelos) oraz przyległe części pasm górskich Pajak (wsie Skra, Kupa, Livadia, Karpi i Kastaneri) i Kožuf (wsie Chuma, Sermenin i Konsko w Macedonii).

Arumuni (t. Aromuni) – zbiorcza nazwa obejmująca różne romańskojęzyczne grupy etniczne zamieszkujące Bałkany. Liczebność: od 110 tys. według oficjalnych spisów powszechnych do 2,5 mln według szacunków własnych.

Liwadia (gr. Λιβαδειά) - miasto w Grecji w regionie Grecja Środkowa, około 130 kilometrów na północny zachód od Aten, stolica nomosu Beocja. Miasto ma około 21,5 tys. mieszkańców (stan z roku 2001).

W 1924 muzułmańscy Meglenorumuni zostali przesiedleni w okolice Antalyi i Isparty w tureckiej Anatolii, gdzie są znani jako "Karadżowianie" (od tureckiej nazwy kotliny Meglena). W 1926 około 450 rodzin meglenorumuńskich ze wsi Archangelos, Skra, Kupa, Lundzini, Periklia i Livezi wyemigrowało z Grecji do Rumunii i osiedliło się w południowej Dobrudży. Po przejęciu tego terenu przez Bułgarię wielu z nich przeniosło się w inne rejony Rumunii, najwięcej do wsi Cerna koło Tulczy. Kolejni Meglenorumuni przenieśli się z Macedonii do Rumunii podczas II wojny światowej i wojny domowej w Grecji, uchodząc przed walkami partyzanckimi w swej ojczyźnie. W 1996 około 820 rodzin w Rumunii przyznało się do pochodzenia meglenorumuńskiego.

Pieczyngowie (łac. Bisseni, grec. Patzinakitai, arab. Bjnak/Bjamak/Bajanak, tybet. Be-co-nag, gruz. Pacanak-i, armeń. Pacinnak, węg. Besenyő/Becencik/Palóc, średniowieczna łac.: Bisseni, Bessi, Pizenaci) – związek kilku plemion koczowniczych najprawdopodobniej z grupy oguzyjskiej, które wyruszyły ze swoich pierwotnych siedzib w Azji Środkowej i w VIII – IX wieku osiedliły się między dolnym biegiem Wołgi a rzeką Jaik (obecnie Ural).

Kożuf (t. Kožuv; maced. Кожуф, Кожув; bułg. Кожух - Kožuh; gr. Τζένα - Dzena) – pasmo górskie w Macedonii Egejskiej na granicy Macedonii i Grecji. Powierzchnia – około 1000 km² (80% w Macedonii, 20% w Grecji), najwyższy szczyt – Zełenbeg, graniczny, 2171 m n.p.m.

Linki zewnętrzne

Mapa wsi meglenorumuńskich w Grecji i Macedonii

Meglenorumuni i Macedorumuni, Emil Tarcovnicu (rum.)

"Greccy Wołosi i ich nierozumiane dzieje" - esej Heleny Abadzi (ang.)

Badania nad Wołochami - Asterios Kukudis (gr.)

Sytuacja Arumunów i meglenorumunów (ang.)