Menander - Polski Serwis Naukowy

Zapoznaj się również z: Menander Protektor – historyk bizantyński z drugiej połowy VI wieku.

Menander (stgr. Μένανδρος Menandros, 342-291 p.n.e.) – starożytny poeta grecki, syn Diopejthesa, główny przedstawiciel komedii nowej i komedii charakterów. Był uczniem Teofrasta oraz przyjacielem Epikura. Zapewne duży wpływ na jego zainteresowanie teatrem miał wuj Aleksis, znany komediopisarz.

Starożytni byli prekursorami w wielu dziedzinach - dotyczy to szczególnie kultury. Rodzaje i gatunki literackie „wynalezione” przez Greków funkcjonują do dziś. Rozwój literatury starogreckiej zgodnie ze współczesną systematyką pokrywa się z okresami historycznymi Grecji Starożytnej.

Język grecki klasyczny, inaczej greka klasyczna - stadium rozwojowe języka greckiego, używanego w okresie klasycznym (500 r. p.n.e. - 350 r. p.n.e.) starożytnej Grecji. Był to jeden z ważniejszych języków starożytności, rozpowszechniony na znacznych obszarach Półwyspu Bałkańskiego i Azji Mniejszej oraz na Cyprze. Dzisiaj ten język można studiować na filologii klasycznej. Był to język bogatej literatury, w okresie klasycznym działali Tukidydes, Arystofanes, Platon, mówcy ateńscy.

Napisał ok. 100 sztuk znanych z odkrytych fragmentów np. Sąd rozjemczy, Heros. Wywarł wpływ, za pośrednictwem Plauta i Terencjusza, na ukształtowanie się nowożytnej komedii obyczajowej.

W 1905 oraz 1957 odkryto w Egipcie część dzieł Menandra. Dość dużą sensację wywołał także fakt odkrycia w Bibliotece Watykańskiej w grudniu 2003 r. około czterechset linijek Menandra, z czego połowa pochodzi z nieznanej sztuki.

Sztuki Menandra, które są najbardziej kompletne:

Titus Maccius Plautus (ok.) - komediopisarz rzymski, jeden z najstarszych (obok Katona Starszego) pisarzy rzymskich, których utwory zachowały się w czymś więcej niż fragmentach, a przy tym jeden z dwóch (obok Terencjusza) komediopisarzy rzymskich, których komedie znamy z autopsji.

Anna Świderkówna (ur. 5 grudnia 1925 w Warszawie, zm. 16 sierpnia 2008 Warszawa) – polska historyk literatury, filolog klasyczny, papirolog, biblistka, tłumaczka; profesor Uniwersytetu Warszawskiego, popularyzatorka wiedzy o antyku i Biblii. Ponad 30 lat kierowała Katedrą Papirologii (późniejszym Zakładem Papirologii) UW.

Kobieta z Samos (czasem zwana Samijką; Σαμία ἢ Κηδεία Samia e Kedeia) – tekst dość dobrze zachowany; być może najwcześniejsza sztuka Menandra

Odludek albo Mizantrop (Δύσκολος ἢ Μισάνθρωπος Dyskolos e Misanthropos) – jedyna sztuka zachowana w całości; zajęła I miejsce na Lenajach w 317 p.n.e.

Tarcza (Ἀσπίς Aspis) – początek dobrze zachowany, IV i V akt fragmentarycznie

Sąd polubowny (Sąd rozjemczy; Ἐπιτρέποντες Epitrepontes) – dość dobrze zachowany, tekst urywa się przy samym końcu; prawdopodobnie jedna z późniejszych komedii Menandra

Wymienione wyżej cztery pozycje zostały przetłumaczone na język polski przez Jerzego Łanowskiego w serii Biblioteki Narodowej (Ossolineum; BN II 203, 1982), acz dostępne jest także wcześniejsze tłumaczenie Sądu..., dokonane przez Jerzego Manteuffela w tej samej serii (BN II 67, 1951).

Teofrast z Eresos (gr. Θεόφραστος Theophrastos), (ok. 370-287 p.n.e.), grecki uczony i filozof. Uczeń i przyjaciel Arystotelesa, w latach 322- 287 p.n.e., jako jego następca, był scholarchą Likejonu w szkole perypatetyków. Był nauczycielem Demetriusza z Faleronu. W swoich badaniach Teofrast skupiał się na filozofii przyrody, a w związku z tym rozbudował metodę obserwacji i stosował ją w badaniach biologicznych, medycznych, meteorologicznych, jak również w rozważaniach charakterologicznych (w Charakterach przedstawił 30 portretów literackich przedstawiających typowe wady ludzkie) i etycznych. Pozostawił też prace z dziedziny m.in. filozofii, fizyki, mineralogii, historii, prawa i psychologii.

Jerzy Łanowski (ur.1919 - zm. 2000) - filolog klasyczny, profesor Uniwersytetu Wrocławskiego. Autor licznych prac naukowych z dziedziny literatury greckiej, tłumacz m.in. Eurypidesa i Menandra.

W Biblii św. Paweł cytuje zdanie z tekstu Menandra: "Wskutek złych rozmów psują się dobre obyczaje." (1Kor 15,33)

Zobacz też

literatura starożytnej Grecji.

Zobacz w Wikicytatach kolekcję cytatów
z Menandra

W Wikimedia Commons znajdują się multimedia związane z tematem:
Menander

Przypisy

Anna Świderkówna: Hellenika. Wizerunek epoki od Aleksandra do Augusta. Warszawa: PIW, 1978, s. 33.