Menopauza - Polski Serwis Naukowy

Przekwitanie (menopauza, klimakterium; gr. meno (miesiąc) i pausis (przerwa, zatrzymanie) – etap w życiu kobiety (oraz samic niektórych innych gatunków), pomiędzy wiekiem prokreacyjnym a początkiem starzenia się.

Menopauza jest trwałym fizjologicznym zatrzymaniem cyklu miesiączkowego. Wiąże się z ustawaniem czynności gonad, u ludzi następującym przeciętnie w wieku 45–55 lat i trwającym 1–2 lata. Ustanie miesiączkowania jest poprzedzone okresem, gdy staje się ono nieregularne. Zmiany towarzyszące menopauzie obejmują przede wszystkim ustanie jajnikowej syntezy estrogenów oraz progesteronu. Efektem tych zmian są zaburzenia regulacji autonomicznego układu nerwowego, zmiany w sferze emocjonalnej, a w późniejszym wieku osteoporoza.

Menstruacja (miesiączka, ang. period, łac. menses); krwawienie miesięczne – fizjologiczne zjawisko polegające na cyklicznym złuszczaniu się nabłonka macicy (endometrium) pod wpływem charakterystycznych zmian stężenia hormonów płciowych (estrogenów i progesteronu), wynikających z układów wzajemnych sprzężeń zwrotnych między gonadami, przednim płatem przysadki mózgowej i podwzgórzem.
Akupunktura (z łac. acus – igła, punctura – (u)kłucie) – technika leczenia wywodząca się ze Wschodu (Chiny, Japonia, Mongolia). Jest obecnie uznawana w wielu krajach jako uzupełnienie medycyny konwencjonalnej, chociaż jej skuteczność jest przedmiotem debat i trwających badań klinicznych.

Wiek i przyczyny rozpoczęcia menopauzy

Średni wiek rozpoczęcia menopauzy u ludzi to 51 lat, a ostatnia miesiączka u kobiety występuje zwykle pomiędzy 45. a 55. rokiem życia. Późna menopauza ma miejsce gdy ostatnia miesiączka pojawia się między 55. a 60. rokiem życia kobiety. Wczesna menopauza dotyczy ustania miesiączki między 40. a 45. rokiem życia. Jeszcze wcześniejsze wystąpienie ostatniej miesiączki (przed 40 rokiem życia) nie jest postrzegane jako naturalne i określane jest jako menopauza przedwczesna lub przedwczesny zanik funkcji jajników. Przedwczesna menopauza jest diagnozowana lub potwierdzana wynikami badań poziomu hormonów FSH i LH. Poziom tych hormonów jest wyższy, jeżeli menopauza już nastąpiła.

Jajnik (łac. ovarium) – parzysty narząd, występujący u kobiet i samic zwierząt. U dojrzałej kobiety ma kształt spłaszczonej elipsoidy o wielkości 5×3×1 cm i masie 6-8 g. Jajniki leżą wewnątrz jamy otrzewnej przy bocznych ścianach miednicy na tylnej powierzchni wiązadeł szerokich macicy, do których przywiązane są za pomocą krótkich krezek. Górne bieguny jajników objęte są przez jajowody. Jajniki służą podwójnemu celowi – wytwarzaniu komórek jajowych oraz wydzielaniu żeńskich hormonów płciowych, estrogenów, progesteronu, relaksyny i androgenów.
Pamięć jest to zdolność do rejestrowania i ponownego przywoływania wrażeń zmysłowych, skojarzeń czy informacji. Pamięć posiadają ludzie, niektóre zwierzęta oraz komputery. W każdym z tych przypadków proces zapamiętywania ma całkowicie inne podłoże fizyczne oraz podlega badaniom naukowym w oparciu o różne zestawy pojęć.

Naturalne przyczyny menopauzy

Menopauzę określa się jako naturalną bądź fizjologiczną, gdy nastaje w wyniku procesu starzenia się kobiety, wskutek czego następuje końcowa atrezja prawie wszystkich komórek jajowych w jajnikach, co z kolei powoduje wzrost hormonu FSH oraz LH. Poziom tych hormonów rośnie z uwagi na zmniejszoną liczbę komórek jajowych odpowiadających na ich działanie i produkujących estrogen. W okresie przekwitania taki spadek produkcji estrogenu odpowiada za uderzenia gorąca, bezsenność i huśtawki nastroju, w późniejszym okresie również za osteoporozę oraz atrofię pochwową.

Fluoksetyna (ATC: N 06 AB 03) – lek tymoleptyczny stosowany głównie w leczeniu zaburzeń depresyjnych oraz obsesyjno-kompulsyjnych. Ponadto znalazła zastosowanie pomocnicze w leczeniu żarłoczności psychicznej (Bulimia nervosa). Należy do grupy SSRI – Selective Serotonin Reuptake Inhibitor – selektywnych inhibitorów wychwytu zwrotnego serotoniny.
Paroksetyna (ATC: N06 AB 05, łac. Paroxetinum) – lek przeciwdepresyjny (tymoleptyk) z grupy SSRI, silny wybiórczy inhibitor wychwytu zwrotnego serotoniny.

Przyczyny menopauzy przedwczesnej

Przedwczesna menopauza (przed 40. rokiem życia) nie jest uważana za naturalną i na ogół ma charakter idiopatyczny (pojawia się spontanicznie, bez poznanych przyczyn). Przedwczesny wiek menopauzy może towarzyszyć poważnym chorobom, takim jak rak i ich leczeniu, np. chemioterapii. Taki przypadek określa się jako "menopauzę wywołaną farmakologicznie". Do chorób mogących wywołać przedwczesną menopauzę należą zaburzenia układu immunologicznego, choroba tarczycy oraz cukrzyca.

Rak (łac. carcinoma, z łac. cancer – "rak, krab", z gr. καρκινος /karkinos/ – "rak, krab morski") – nazwa grupy chorób nowotworowych będących nowotworami złośliwymi wywodzącymi się z tkanki nabłonkowej.
Rozmnażanie, reprodukcja – proces biologiczny polegający na wytwarzaniu nowych osobników tego samego gatunku (osobników potomnych, potomstwa) przez organizmy rodzicielskie (komórki rodzicielskie, rodziców). Podstawowa właściwość wszystkich organizmów leżąca u podstawy procesu życia i umożliwiająca trwanie organizmów żywych oraz kontynuację gatunków. Istotą rozmnażania jest przekazanie potomstwu własnych genów.

Wskaźnik występowania przedwczesnej menopauzy jest znacząco wyższy u bliźniąt dwu- i jednojajowych. Około 5% bliźniaczek wstępuje w menopauzę przed 40. rokiem życia. Powody tego nie są do końca jasne. Przeprowadzono udane przeszczepy tkanki jajnikowej u bliźniaczek jednojajowych, przywracające płodność.

Wpływ wykonanych zabiegów

Menopauza może być także wywołana poprzez operację obustronnego wycięcia przydatków macicy (wycięcie obu jajników z jajowodami), które często, choć nie zawsze, wykonuje się razem z histerektomią. Ustanie miesiączki spowodowane usunięciem jajników określa się jako "menopauzę pooperacyjną". W jej wyniku następuje nagły, całkowity spadek poziomu hormonów rozrodczych, który na ogół wywołuje takie same objawy towarzyszące wygasaniu czynności hormonalnej jak menopauza naturalna, na przykład uderzenia gorąca, itd.

Kohorta – termin stosowany w statystyce i naukach stosujących ją (np. demografia, medycyna), oznaczający zbiór obiektów, najczęściej ludzi, wyodrębniony z populacji z uwagi na zachodzące jednocześnie dla całego zbioru wydarzenie lub proces, w celu przeprowadzenia analizy. Kohorta powinna być wyodrębniona na podstawie istotnych statystycznie cech i jednorodna pod ich względem. Badania z użyciem kohorty zwane są badaniami kohortowymi.
Gruczoł łojowy (łac. glandula sebacea) – gruczoł pęcherzykowaty skóry ssaków wydzielający łój, który uchodzi do mieszka włosowego. Jego wydzielina natłuszcza włosy i naskórek. Rozwój i czynności gruczołu łojowego reguluje po części poziom hormonów płciowych w organizmie danej osoby. U człowieka widoczne jest to w okresie dojrzewania. Gruczołów tych nie posiadają walenie, syreny, kret złocisty i leniwce.

Samo usunięcie macicy, czyli histerektomia z zachowaniem jajników, nie wywołuje bezpośrednio menopauzy, jednak kobiety poddane temu zbiegowi przechodzą menopauzę o 3,7 lat wcześniej, niż przeciętnie. Prawdopodobnie ma to związek z upośledzonym dopływem krwi do jajników po operacji w obrębie miednicy.

Inne czynniki przyspieszające menopauzę

Kobiety palące papierosy wchodzą w menopauzę wcześniej od niepalących.

Starzenie się to zmniejszenie zdolności do odpowiedzi na stres środowiskowy, które pojawia się w organizmach wraz z upływem czasu, naturalne i nieodwracalne nagromadzenie się uszkodzeń wewnątrzkomórkowych, przerastające zdolności organizmu do samonaprawy. Starzenie się powoduje utratę równowagi wewnętrznej organizmu, co zwiększa ryzyko wystąpienia chorób. Prowadzi do upośledzenia funkcjonowania komórek, tkanek, narządów i układów, zwiększa podatność na choroby (np. choroby krążenia, Alzheimera, nowotwory), wreszcie prowadzi do śmierci.
Język grecki albo greka — język indoeuropejski z grupy helleńskiej, w starożytności ważny język basenu Morza Śródziemnego. W cywilizacji Zachodu zaadaptowany obok łaciny jako język terminologii naukowej, wywarł wpływ na wszystkie współczesne języki europejskie, a także część pozaeuropejskich i starożytnych. Od X wieku p.n.e. zapisywany jest alfabetem greckim. Obecnie, jako język nowogrecki, pełni funkcję języka urzędowego w Grecji i Cyprze. Jest też jednym z języków oficjalnych Unii Europejskiej. Po grecku mówi współcześnie około 15 milionów ludzi.

Menopauza u innych gatunków

W przeciwieństwie do ludzi, inne ssaki rzadko przechodzą menopauzę. Występuje ona jednak u kilku innych gatunków ssaków przechodzących cykle menstruacyjne, takich jak rezusy oraz u niektórych gatunków waleni, delfinów i gupików.

czytaj dalej: [2], [3]

w oparciu o Wikipedię (licencja GFDL, CC-BY-SA 3.0, autorzy, historia, edycja)